Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

VSD (vegetativ distoniya): bu qanday kasallik va aslida nima yashiringan

VSD nima va nega bu tashxis xalqaro tibbiyotda ishlatilmaydi. Vegetativ qon tomir distoniyasi deb ataladigan belgilar — yurak tez urishi, havo yetishmasligi, bosh aylanishi, bosim o‘zgarishi — ko‘pincha xavotir va vahima buzilishi, funksional buzilishlar yoki POTS belgisi. Qaysi tahlillar nimani istisno qiladi, nima haqiqatan yordam beradi va nimadan voz kechish kerak.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 10-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Ko‘zoynak taqqan yigit ko‘zlarini yumib, boshini qo‘li bilan ushlab o‘tiribdi

Davomini o'qing

Bolaning terisidagi mayda pushti toshmani shifokor ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Qizilcha kasalligi: belgilari, homiladorlikdagi xavfi, tahlillar va emlash

1-yanvar, 2023·9 daq
Bezgak kasalligi belgilari va chivin chaqishidan himoyalanish
Kasalliklar

Bezgak kasalligi belgilari: sabablari, davolash va profilaktika

7-may, 2023·6 daq
Shifokor bemorning bo‘ynini paypaslab tekshirmoqda — qalqonsimon bez ko‘rigi
Kasalliklar

Qalqonsimon bez kasalliklari: belgilari, tahlillar va davolash

27-oktabr·7 daq
Shifokor bemorning qo‘lidagi toshmani diqqat bilan ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Maymunchechak kasalligi: belgilari, yuqish yo‘llari va himoya

29-aprel, 2023·7 daq
Shifokor ayol ko‘k salla kiygan keksa erkakning ko‘kragini stetoskop bilan eshitmoqda
Kasalliklar

Ateroskleroz: qanday kasallik, belgilari, sabablari va davolash

9-noyabr·9 daq
Allergik kasalliklarda parhez uchun foydali yangi mahsulotlar stol ustida
Kasalliklar

Allergik kasalliklarda parhez: nimalarni yeyish mumkin?

30-dekabr, 2022·8 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. VSD nima va nega bu tashxis xalqaro amaliyotda yo‘q
  2. Vegetativ qon tomir distoniyasi belgilari
  3. VSD orqasida aslida nima yashiringan
  4. Qaysi tekshiruvlar nimani istisno qiladi
  5. VSD xavflimi
  6. Nima haqiqatan yordam beradi
  7. Xuruj paytida o‘zingizga qanday yordam berish mumkin
  8. Nimadan voz kechish kerak
  9. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Yurak gup-gup urib ketadi, havo yetishmayotgandek, bosh aylanadi, qo‘llar muzlaydi, bosim goh ko‘tariladi, goh tushadi — shifokorga borasiz, EKG va tahlillar «normal», xulosa esa bitta: «VSD», ya’ni vegetativ qon tomir distoniyasi. Keyin yillar davomida tomir dorilari, kapelnitsalar va «asab tinchlantiruvchi» tomchilar boshlanadi, lekin holat yaxshilanmaydi.

Bu maqolada halol javob beramiz: VSD qanday kasallik, nega bu atama xalqaro tibbiyotda ishlatilmaydi, bu belgilar orqasida aslida nimalar bo‘lishi mumkin, qaysi tekshiruvlar haqiqatan kerak va qanday yondashuvlar isbotlangan samaraga ega.

VSD nima va nega bu tashxis xalqaro amaliyotda yo‘q

«Vegetososudistaya distoniya» (VSD, o‘zbekcha — vegetativ qon tomir distoniyasi yoki vegetativ distoniya) — sovet tibbiyotida paydo bo‘lgan va hozir ham MDH mamlakatlarida keng qo‘llanadigan atama. U turli organlardagi shikoyatlarni «vegetativ nerv tizimining buzilishi» deb bitta nom ostida birlashtiradi.

Ammo bu tashxis Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining Kasalliklar xalqaro tasnifida (XKT-10 va amaldagi XKT-11) yo‘q, Yevropa va Amerika tibbiyotida ham ishlatilmaydi. Muammo shundaki, «VSD» tashxisi qo‘yilgach, belgilarning haqiqiy sababi ko‘pincha izlanmay qoladi: davolanishi oson bo‘lgan kamqonlik ham, qalqonsimon bez kasalligi ham, vahima buzilishi ham bir xil «tomir dorilari» bilan «davolanadi».

Bu belgilar xayoliy degani emas — ular haqiqiy va odamni chindan qiynaydi. Faqat ularning orqasida aniq, nomi bor va davolanadigan holatlar turadi.

Vegetativ qon tomir distoniyasi belgilari

VSD deb ataladigan shikoyatlar odatda quyidagilar:

  • yurak tez urishi, «yurak to‘xtab qolgandek» yoki «tomoqqa tiqilgandek» bo‘lishi;
  • ko‘krakda sanchiq yoki noqulaylik;
  • havo yetishmasligi, «chuqur nafas ololmaslik», tez-tez esnash va xo‘rsinish;
  • bosh aylanishi, ko‘z oldi qorong‘ilashishi, ayniqsa tez turganda;
  • qon bosimining o‘zgaruvchanligi, bosh og‘rig‘i;
  • terlash, qo‘l-oyoq muzlashi, titroq, «issiq-sovuq» bo‘lish;
  • qo‘l, lab atrofida uvishish va chumoli yurgandek his;
  • doimiy holsizlik, uyqu buzilishi, diqqat tarqoqligi;
  • tashvish, «yomon narsa bo‘ladi» yoki o‘lim qo‘rquvi.

VSD orqasida aslida nima yashiringan

Xavotir va vahima buzilishi

Ko‘pincha «VSD xuruji» deb ataladigan holat — bu aslida vahima xuruji: to‘satdan kuchli qo‘rquv, yurak urishi, havo yetishmasligi, titroq, o‘lim yoki aqldan ozish qo‘rquvi, 10–20 daqiqada cho‘qqiga chiqib, so‘ng o‘tib ketadi. Xurujlar takrorlanib, odam ulardan qo‘rqib yashay boshlasa, bu vahima buzilishi. Doimiy tashvish, bezovtalik, mushak tarangligi va uyqusizlik esa generallashgan xavotir buzilishi belgisi bo‘lishi mumkin. Tushkunlik, qiziqishning yo‘qolishi va holsizlik bilan birga kelsa — depressiya haqida o‘ylash kerak (depressiyadan qanday qutulish mumkin).

Funksional (somatoform) buzilishlar

XKT-11 da tana belgilari ustidan haddan tashqari tashvish va ular hayotga xalaqit berishi bilan kechadigan holat «tana distressi buzilishi» deb ataladi. Bunda organlar tuzilishi buzilmagan, lekin asab tizimi tanadan keladigan signallarni kuchaytirib qabul qiladi. Bu ham haqiqiy, tan olingan va davolanadigan holat.

POTS va ortostatik intoleransiya

Postural ortostatik taxikardiya sindromi (POTS) — tik turganda yurak urishi kamida 30 taga (o‘smirlarda 40 taga) tezlashib, bosh aylanishi, holsizlik, yurak urishi paydo bo‘ladi, lekin bosim keskin tushmaydi. Ko‘pincha 15–50 yoshli ayollarda, virusli infeksiyadan keyin uchraydi. Ortostatik gipotenziya va vazovagal hushdan ketishlar ham shunga yaqin holatlar.

Istisno qilinishi kerak bo‘lgan kasalliklar

  • kamqonlik va temir tanqisligi — holsizlik, yurak urishi, bosh aylanishi;
  • qalqonsimon bez kasalliklari — gipertireozda yurak tez uradi va titroq bo‘ladi, gipotireozda holsizlik va sovqotish;
  • yurak ritmi buzilishlari — aritmiya va paroksizmal taxikardiya;
  • gipertoniya yoki aksincha past qon bosimi;
  • qandli diabet va qonda qand pasayishi xurujlari;
  • B12 vitamini tanqisligi, uyquda nafas to‘xtashi, klimaks;
  • ko‘p qahva, energetik ichimliklar, nikotin, alkogoldan keyingi holat va ayrim dorilarning ta’siri.

Qaysi tekshiruvlar nimani istisno qiladi

Odatda oddiy, arzon tekshiruvlar yetarli. Ular quyidagilarni aniqlaydi:

  • Umumiy qon tahlili va ferritin — kamqonlik va temir tanqisligini.
  • TTG — qalqonsimon bez faoliyatining buzilishini (me’yorlari — TTG normasi maqolasida).
  • Qonda qand yoki glikirlangan gemoglobin — diabetni; kerak bo‘lsa elektrolitlar va B12 vitamini.
  • EKG, yurak urishi xurujlari bo‘lsa — Xolter monitoringi: aritmiya va xurujlar paytidagi ritmni. Agar xuruj paytida Xolter oddiy sinusli taxikardiyani ko‘rsatsa, bu xavotir foydasiga gapiradi.
  • Uyda qon bosimini o‘lchash kundaligi yoki sutkalik monitoring — haqiqiy gipertoniya yoki gipotoniyani.
  • Faol turish testi — 5–10 daqiqa yotgandan keyin va 10 daqiqa tik turganda puls va bosim o‘lchanadi: POTS va ortostatik gipotenziyani.
  • Yurakda shovqin, hushdan ketish yoki yuklamada og‘riq bo‘lsa — exokardiografiya va yuklama testi.

Ko‘p hollarda kerak bo‘lmaydigan tekshiruvlar: reoensefalografiya, belgilarsiz bosh va bo‘yin tomirlari doplerografiyasi, «tomirlar tozaligi»ni bilish uchun takroriy MRT. Ular ko‘pincha ahamiyatsiz topilmalar beradi va tashvishni yanada kuchaytiradi.

VSD xavflimi

Asosiy kasalliklar istisno qilingan bo‘lsa, bu belgilarning o‘zi hayot uchun xavfli emas. Vahima xuruji qanchalik qo‘rqinchli bo‘lmasin, u infarkt yoki insultga olib kelmaydi va odam undan o‘lmaydi. Ammo davolanmagan xavotir va depressiya hayot sifatini keskin pasaytiradi: odam yolg‘iz chiqishdan, transportdan, sportdan qocha boshlaydi, ishlay olmay qoladi. Shuning uchun «hech narsa topilmadi» degani «hech narsa qilish kerak emas» degani emas.

Nima haqiqatan yordam beradi

  • Tushuntirish — belgilar mexanizmini tushunish (masalan, tez nafas olish qo‘l uvishishi va bosh aylanishini qanday keltirib chiqarishini) qo‘rquv halqasini uzishning birinchi qadami.
  • Kognitiv-xulq terapiyasi (KXT) — vahima va xavotir buzilishida eng ko‘p isbotlangan usul. Psixoterapevt bilan 10–20 seans ko‘pincha dorilardan kam bo‘lmagan, uzoq muddatli natija beradi.
  • Muntazam jismoniy faollik — haftasiga kamida 150 daqiqa o‘rtacha tezlikdagi yurish, suzish, velosport. POTS bo‘lsa, yuklama asta-sekin oshiriladi, avval yotgan yoki o‘tirgan holatdagi mashqlardan boshlanadi.
  • Uyqu tartibi — har kuni bir vaqtda yotish va turish, kechasi ekranlardan voz kechish, 7–9 soat uyqu.
  • Qahva, energetiklar, alkogol va nikotinni kamaytirish — ular yurak urishi va tashvishni kuchaytiradi.
  • Nafas mashqlari — sekin, qorin bilan nafas olish (masalan, 4 soniya nafas olish, 6 soniya chiqarish) xurujni yengillashtiradi.
  • POTS va ortostatik intoleransiyada — yetarli suyuqlik ichish, shifokor ruxsati bilan tuzni ko‘paytirish, kompressiya paypoqlari va sekin turish.
  • Xavotir va depressiyani shifokor bilan davolash — kerak bo‘lsa psixiatr yoki psixoterapevt antidepressantlar guruhidan dori tayinlaydi; ular qaramlik keltirib chiqarmaydi, lekin ta’siri bir necha haftada namoyon bo‘ladi va kursni shifokor belgilaydi.
  • Topilgan sababni davolash — kamqonlik, qalqonsimon bez kasalligi, gipertoniya va boshqalar.

Xuruj paytida o‘zingizga qanday yordam berish mumkin

Agar tekshiruvlar jiddiy kasallikni istisno qilgan bo‘lsa va xuruj odatdagidek boshlansa, quyidagi qadamlar yordam beradi. Avvalo, o‘zingizga eslating: bu holat yoqimsiz, lekin xavfli emas va bir necha daqiqada o‘tib ketadi. Qulay o‘tiring, yelkalarni bo‘shating va nafasni sekinlashtiring — chiqarish nafas olishdan uzunroq bo‘lsin. Qog‘oz paketga nafas olish tavsiya etilmaydi.

Diqqatni tashqi narsalarga qarating: atrofdagi beshta narsani, to‘rtta tovushni sanang, sovuq suv bilan yuzingizni yuving. Xurujdan qochib, uyga qamalib olmang — qo‘rquvdan qochish uni kuchaytiradi, aksincha, qo‘rqqan vaziyatlarga bosqichma-bosqich qaytish (masalan, avval yaqin odam bilan, keyin yolg‘iz) KXTning asosiy qismi. Xurujlar haftasiga bir necha marta takrorlansa yoki hayotingizni cheklab qo‘ysa, psixoterapevt yoki psixiatrga murojaat qilish vaqti keldi — bu «aqldan ozganlik» emas, oddiy tibbiy yordam.

Nimadan voz kechish kerak

  • Cheksiz «tomir dorilari» va kapelnitsalar — har yili qayta-qayta yoziladigan «miya qon aylanishini yaxshilovchi», nootrop va «metabolik» kurslar bu belgilarda isbotlangan samaraga ega emas, lekin vaqt va pulni olib ketadi.
  • Uzoq muddat trankvilizatorlar va fenobarbitalli tomchilar — ular tez yengillik beradi, ammo qaramlik va uyquchanlik keltirib chiqaradi, xavotirni esa davolamaydi.
  • Shifokordan shifokorga yurib, bir xil tekshiruvlarni qaytarish — bu tashvishni kuchaytiradi. Asosiy tekshiruvlar normal bo‘lsa, bitta shifokor bilan reja tuzing.
  • Faollikdan qochish — yurak urishidan qo‘rqib sportdan, chiqishdan voz kechish belgilarni yanada kuchaytiradi.

Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

«VSD» tashxisi qo‘yilgan bo‘lsa ham, quyidagi holatlarda kutmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:

  • ko‘krakda 15 daqiqadan ortiq davom etadigan siquvchi og‘riq, ayniqsa chap qo‘l, jag‘ yoki kurakka tarqalsa;
  • hushdan ketish, ayniqsa jismoniy yuklama paytida;
  • yuz qiyshayishi, qo‘l-oyoqning bir tomonda kuchsizlanishi, nutq buzilishi;
  • kuchli hansirash, lablar ko‘karishi;
  • qon bosimi juda yuqori va kuchli bosh og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, ko‘rish buzilishi;
  • o‘z joniga qasd qilish fikrlari — darhol yaqinlaringizga ayting va shoshilinch yordam chaqiring.

Shuningdek, sababsiz bosh aylanishi tez-tez takrorlansa yoki doimiy charchoq haftalab o‘tmasa, albatta shifokorga murojaat qilib, tekshiruvdan o‘ting.

Xulosa

VSD — xalqaro tasnifda mavjud bo‘lmagan, sovet davridan qolgan atama. Uning ostidagi belgilar haqiqiy, lekin ko‘pincha xavotir yoki vahima buzilishi, funksional buzilishlar, POTS kabi aniq holatlarni aks ettiradi yoki kamqonlik, qalqonsimon bez kasalligi, aritmiya va gipertoniyani istisno qilishni talab qiladi. Oddiy tahlillar, EKG va bosim nazorati odatda yetarli. Eng samarali yordam — kognitiv-xulq terapiyasi, muntazam sport, uyqu tartibi va kerak bo‘lsa xavotirni shifokor bilan davolash, cheksiz tomir dorilari emas.

Ko‘p beriladigan savollar

VSD nima?

VSD — vegetososudistaya distoniya, ya’ni vegetativ qon tomir distoniyasi. Bu MDH mamlakatlarida yurak urishi, bosh aylanishi, havo yetishmasligi va bosim o‘zgarishi kabi shikoyatlarga qo‘yiladigan umumiy nom, lekin xalqaro tasnifda bunday kasallik yo‘q.

VSD qanday kasallik?

Mustaqil kasallik emas, balki belgilar to‘plami. Ko‘pincha uning orqasida vahima yoki xavotir buzilishi, depressiya, tana distressi buzilishi yoki POTS turadi. Avval kamqonlik, qalqonsimon bez kasalligi, aritmiya va gipertoniya istisno qilinishi kerak.

Vegetativ qon tomir distoniyasi belgilari qanday?

Yurak tez urishi, ko‘krakda noqulaylik, havo yetishmasligi, bosh aylanishi, terlash, qo‘l-oyoq muzlashi, uvishish, holsizlik, uyqu buzilishi va tashvish. Bu belgilar xurujsimon yoki doimiy bo‘lishi mumkin.

Vegetativ distoniyani qanday davolash kerak?

Avval aniq sabab topiladi. Xavotir va vahimada kognitiv-xulq terapiyasi va kerak bo‘lsa shifokor tayinlagan dorilar, POTSda suyuqlik, kompressiya va bosqichma-bosqich mashqlar, hamma uchun — muntazam sport, uyqu tartibi va qahva hamda alkogolni kamaytirish yordam beradi.

VSD xavflimi?

Jiddiy kasalliklar istisno qilingan bo‘lsa, belgilarning o‘zi hayot uchun xavfli emas va infarktga olib kelmaydi. Lekin davolanmasa, hayot sifatini pasaytiradi. Ko‘krakdagi uzoq og‘riq, hushdan ketish va nutq buzilishi esa 103 ga qo‘ng‘iroq qilish uchun sabab.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/11
  1. VSD nima va nega bu tashxis xalqaro amaliyotda yo‘q
  2. Vegetativ qon tomir distoniyasi belgilari
  3. VSD orqasida aslida nima yashiringan
  4. Qaysi tekshiruvlar nimani istisno qiladi
  5. VSD xavflimi
  6. Nima haqiqatan yordam beradi
  7. Xuruj paytida o‘zingizga qanday yordam berish mumkin
  8. Nimadan voz kechish kerak
  9. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi