Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Depressiya: belgilari, sabablari, testi va davolash

Depressiya nima va uni oddiy g‘amginlikdan qanday farqlash mumkin: asosiy belgilar, turlari (tug‘ruqdan keyingi, mavsumiy), PHQ-9 testi bilan o‘zini tekshirish, sabablari, psixoterapiya va antidepressantlar, o‘ziga yordam, yaqin odamga qanday yordam berish va qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 7-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
6
Depressiya belgilari va davolash haqida shifokor bilan suhbat

Davomini o'qing

Xotirjam odam ertalab bog'da yurib, tabiatdan zavq olmoqda
Kasalliklar

Depressiyani tabiiy davolash: 11 ta ishonchli usul

31-dekabr, 2022·6 daq
Tunda uxlay olmay, karavotda o‘ylanib o‘tirgan ayol
Kasalliklar

Uyqusizlik sabablari: stress, depressiya va boshqa omillar

22-aprel, 2023·6 daq
Depressiya va jismoniy mashqlar: ochiq havoda yugurayotgan ayol
Kasalliklar

Depressiya va jismoniy mashqlar: foyda, ilmiy asos va tavsiyalar

18-aprel, 2023·7 daq
Odam stol ustida namuna olish naychasini ushlab turibdi
Ayollar salomatligi

Uy sharoitida HPV testi: o’zingizni qanday tekshirish mumkin

12-may, 2023·6 daq
Xafa ko'rinishdagi bola o'yinchoqlar yonida yolg'iz o'tiribdi
Bolalar salomatligi

Bolalarda depressiya: belgilari, sabablari va davolash

28-aprel, 2023·7 daq
Qo‘lda ushlab turilgan homiladorlik testi, yaqin plandan
Ayollar salomatligi

Homiladorlik testi: qanday ishlaydi, qachon qilinadi va natijani qanday o‘qish kerak

14-noyabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Depressiya nima
  2. Depressiya belgilari
  3. Depressiya turlari
  4. Depressiya testi: PHQ-9 bilan o‘zini tekshirish
  5. Depressiya sabablari
  6. Depressiyani davolash
  7. O‘zingizga qanday yordam berasiz
  8. Depressiya — zaiflik emas
  9. O‘z joniga qasd qilish haqidagi fikrlar: zudlik bilan yordam
  10. Yaqin odamga qanday yordam berish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Depressiya — bu shunchaki «kayfiyat yo‘q» yoki dangasalik emas. Bu odamning fikrlashi, uyqusi, ishtahasi, ish qobiliyati va yaqinlari bilan munosabatlariga ta’sir qiladigan, davolanadigan kasallik. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha kattalarning taxminan 5 foizi depressiyadan aziyat chekadi, ayollarda u erkaklarga qaraganda ko‘proq uchraydi. Shunga qaramay, ko‘pchilik yordam so‘ramaydi — uyalish, «o‘zim yengaman» degan o‘y yoki belgilarni tanimaslik tufayli.

Quyida depressiya nima degani, uning belgilari va turlari, o‘zini tekshirish uchun test, sabablari, davolash usullari va yaqin odamga qanday yordam berish haqida so‘z boradi. Ma’lumot ma’rifiy xarakterga ega va mutaxassis ko‘rigini almashtirmaydi.

Depressiya nima

Depressiya (ruhiy tushkunlik) — kayfiyatning barqaror pasayishi va avval yoqqan narsalarga qiziqish hamda zavqning yo‘qolishi bilan kechadigan ruhiy buzilish. Uni oddiy g‘amginlikdan uchta narsa ajratadi: davomiylik (kamida ikki hafta, deyarli har kuni), chuqurlik (yaxshi voqealar ham kayfiyatni ko‘tarmaydi) va hayotga ta’sir (ish, o‘qish, uy yumushlari qiyinlashadi).

Yaqin kishini yo‘qotgandan keyingi motam tabiiy jarayon: unda qayg‘u to‘lqin kabi keladi, odam yaxshi xotiralardan iliqlik oladi. Depressiyada esa deyarli hamma narsa «kulrang» bo‘lib qoladi, o‘zini aybdor va keraksiz his qilish kuchayadi. Motam uzoq cho‘zilsa yoki juda og‘ir kechsa, u ham depressiyaga o‘tishi mumkin.

Depressiya belgilari

Xalqaro kasalliklar tasnifi (KXT-11) va Amerika psixiatriya assotsiatsiyasining DSM-5 qo‘llanmasiga ko‘ra, depressiv epizod haqida kamida ikki hafta davomida, kunning ko‘p qismida va deyarli har kuni quyidagi ikki asosiy belgidan kamida bittasi bo‘lganda gapiriladi:

  • tushkun kayfiyat — g‘amginlik, bo‘shliq, umidsizlik; o‘smirlarda ko‘pincha jahldorlik;
  • qiziqish va zavqning yo‘qolishi — sevimli mashg‘ulotlar, odamlar bilan muloqot quvontirmay qo‘yadi.

Ularga odatda quyidagilar qo‘shiladi:

  • uyqu buzilishi — erta uyg‘onib, qayta uxlay olmaslik yoki aksincha ko‘p uxlash;
  • ishtaha va vaznning sezilarli o‘zgarishi;
  • doimiy holsizlik, «quvvat yo‘q»;
  • diqqatni jamlash, qaror qabul qilish qiyinligi;
  • o‘zini aybdor, qadrsiz his qilish;
  • harakat va nutqning sekinlashishi yoki aksincha bezovtalik;
  • kelajakka umidsizlik, o‘lim yoki o‘z joniga qasd qilish haqida fikrlar.

Depressiya ko‘pincha jismoniy belgilar bilan ham namoyon bo‘ladi: bosh og‘rig‘i, bel va bo‘g‘imlardagi og‘riq, ovqat hazm qilish buzilishi, yurak sohasidagi noxushlik. Odam ko‘plab tekshiruvlardan o‘tadi, lekin sabab topilmaydi. Erkaklarda depressiya ko‘pincha jahldorlik, spirtli ichimliklarga berilish va ishga «ko‘milish» ko‘rinishida yashirinadi.

Depressiya turlari

  • Katta depressiv buzilish — bir yoki takrorlanuvchi epizodlar; yengil, o‘rta va og‘ir darajada bo‘ladi.
  • Distimiya (surunkali depressiya) — belgilar kuchsizroq, lekin kamida ikki yil davom etadi.
  • Tug‘ruqdan keyingi (perinatal) depressiya — homiladorlik paytida yoki tug‘ruqdan keyingi oylarda boshlanadi. Tug‘ruqdan keyingi birinchi kunlardagi yig‘loqilik va kayfiyat o‘zgarishi («baby blues») odatda ikki hafta ichida o‘tadi; agar belgilar kuchayib, uzoqroq davom etsa, ona chaqaloqqa qiziqmasa yoki o‘zini «yomon ona» deb hisoblasa — bu depressiya va unga yordam kerak.
  • Mavsumiy depressiya — har yili kuz-qishda, kun qisqarganda boshlanib, bahorda o‘tadi; ko‘p uxlash va shirinlikka ishtiyoq xos.
  • Bipolyar buzilishdagi depressiya — tushkunlik davrlari ko‘tarinki, «haddan tashqari faol» davrlar bilan almashinadi. Bu holatda davolash boshqacha, shuning uchun psixiatr bunday davrlar bo‘lgan-bo‘lmaganini albatta so‘raydi.
  • Psixotik belgilar bilan depressiya — og‘ir shakl, gallyutsinatsiya yoki asossiz qat’iy ishonchlar qo‘shiladi; shoshilinch davolash talab qiladi.

Bolalar va o‘smirlarda depressiya o‘ziga xos kechadi — bu haqda alohida maqola: bolalarda depressiya: belgilari, sabablari va davolash.

Depressiya testi: PHQ-9 bilan o‘zini tekshirish

Shifokorlar va psixologlar depressiyani aniqlashda so‘rovnomalardan foydalanadi. Eng ko‘p qo‘llaniladigan va bepul test — PHQ-9 (Bemor salomatligi so‘rovnomasi). Unda so‘nggi ikki hafta ichida quyidagilar qanchalik tez-tez bezovta qilgani so‘raladi:

  • biror ish qilishga qiziqish yoki zavq kamligi;
  • tushkunlik, g‘amginlik yoki umidsizlik;
  • uxlab qolish qiyinligi, tez-tez uyg‘onish yoki ko‘p uxlash;
  • charchoq, quvvat yetishmasligi;
  • ishtaha pasayishi yoki ortiqcha ovqatlanish;
  • o‘zingiz haqingizda yomon fikrlar, o‘zini muvaffaqiyatsiz his qilish;
  • o‘qish yoki televizor ko‘rishda diqqatni jamlay olmaslik;
  • atrofdagilar sezadigan darajada sekinlashish yoki aksincha bezovtalik;
  • o‘zingizga zarar yetkazish yoki o‘lim haqidagi fikrlar.

Har bir savolga 0 (umuman yo‘q), 1 (bir necha kun), 2 (kunlarning yarmidan ko‘pi) yoki 3 (deyarli har kuni) ball qo‘yiladi. Jami 0–27 ball: 5–9 — yengil, 10–14 — o‘rta, 15–19 — o‘rtacha og‘ir, 20 va undan yuqori — og‘ir belgilar. 10 ball va undan yuqori natija mutaxassisga murojaat qilish uchun asos. Oxirgi savolga 0 dan yuqori javob bergan bo‘lsangiz, umumiy balldan qat’i nazar, imkon qadar tezroq mutaxassis bilan gaplashing.

Muhim: test tashxis emas. U faqat belgilar qanchalik kuchli ekanini ko‘rsatadi. Bek depressiya so‘rovnomasi kabi boshqa testlar ham bor, ularni odatda mutaxassis o‘tkazadi va izohlaydi. Tashxisni psixiatr yoki psixoterapevt suhbat asosida qo‘yadi.

Depressiya sabablari

Depressiyaning yagona sababi yo‘q — odatda bir nechta omil birga ta’sir qiladi:

  • biologik — irsiy moyillik, miyadagi neyrotransmitterlar va stress gormonlari muvozanatining buzilishi;
  • psixologik — bolalikdagi og‘ir kechinmalar, o‘ziga past baho, perfeksionizm;
  • ijtimoiy — yaqin kishini yo‘qotish, ajrashish, ishsizlik, qarz, yolg‘izlik, zo‘ravonlik, migratsiya;
  • tibbiy — surunkali kasalliklar, og‘riq, insult, ayrim dorilar, gormonal o‘zgarishlar (tug‘ruq, menopauza);
  • turmush tarzi — spirtli ichimliklar va giyohvand moddalar, surunkali uyqusizlik (qarang: uyqusizlik sabablari), kam harakat.

Ba’zi kasalliklar depressiyaga juda o‘xshash belgilar beradi. Ayniqsa gipotireoz (qalqonsimon bez faoliyatining pasayishi), kamqonlik, B12 va D vitaminlari yetishmasligi holsizlik va tushkunlik keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun shifokor kerak bo‘lsa qon tahlillarini buyuradi. Depressiya ko‘pincha xavotir bilan birga keladi — farqlari haqida: xavotir buzilishi.

Avvalgi tibbiyot adabiyotida «endogen depressiya» atamasi ham uchraydi: bu aniq tashqi sababsiz, «ichdan» paydo bo‘lgan, ko‘pincha ertalab og‘irroq kechadigan depressiyani anglatadi. Bugungi tasniflarda bu og‘irlik darajasi va kechish xususiyati bilan tavsiflanadi.

Depressiyani davolash

Depressiya davolanadi, va ko‘pchilik bemorlar sezilarli yaxshilanishga erishadi. Usul og‘irlik darajasiga qarab tanlanadi.

Psixoterapiya

Yengil va o‘rta depressiyada psixoterapiya birinchi qator usul hisoblanadi, og‘ir shaklda esa dorilar bilan birga qo‘llaniladi. Samaradorligi isbotlangan usullar: kognitiv-xulq-atvor terapiyasi (KXT) — salbiy fikr va xulq-atvor zanjirlarini aniqlash va o‘zgartirish; xulq-atvor faollashtiruvi — kundalik hayotga asta-sekin yoqimli va mazmunli ishlarni qaytarish; shaxslararo terapiya — munosabatlardagi muammolar bilan ishlash. Odatda 8–20 seans o‘tkaziladi.

Antidepressantlar

O‘rta va og‘ir depressiyada psixiatr antidepressant buyurishi mumkin. Asosiy guruhlar: serotonin qayta qamrab olinishining selektiv ingibitorlari (SSQI), serotonin va noradrenalin qayta qamrab olinishi ingibitorlari, shuningdek atipik va trisiklik antidepressantlar. Dori va uning miqdorini faqat shifokor tanlaydi. Bilish kerak bo‘lgan qoidalar:

  • ta’sir darhol emas — birinchi yaxshilanish odatda 2–4 haftada, to‘liq samara 6–8 haftada seziladi;
  • birinchi haftalarda yengil nojo‘ya ta’sirlar (ko‘ngil aynishi, uyqu o‘zgarishi) bo‘lishi mumkin, ular ko‘pincha o‘tib ketadi;
  • yaxshilangandan keyin ham davolash odatda kamida 6 oy davom ettiriladi — qaytalanishning oldini olish uchun;
  • dorini keskin to‘xtatmang — bosh aylanishi, bezovtalik va depressiya qaytishi mumkin; miqdor shifokor nazoratida asta-sekin kamaytiriladi;
  • antidepressantlar giyohvandlik kabi «odatlantirib» qo‘ymaydi;
  • yoshlarda davolash boshida kayfiyat yoki fikrlar yomonlashsa, darhol shifokorga xabar bering;
  • davolash paytida spirtli ichimliklardan voz keching.

Boshqa usullar

Davolashga javob bermaydigan og‘ir holatlarda mutaxassislar transkranial magnit stimulyatsiya, elektr-impuls terapiyasi (zamonaviy, narkoz ostida o‘tkaziladigan xavfsiz usul) va boshqa yangi usullarni qo‘llashi mumkin. Hayot uchun xavf bo‘lganda kasalxonada davolanish tavsiya etiladi.

O‘zingizga qanday yordam berasiz

O‘ziga yordam davolashni almashtirmaydi, lekin tiklanishni tezlashtiradi:

  • kunlik tartib — bir vaqtda turish va yotish, ovqatlanishni o‘tkazib yubormaslik;
  • harakat — har kuni 20–30 daqiqa yurish; jismoniy mashqlar yengil va o‘rta depressiyada sezilarli foyda beradi (batafsil: jismoniy mashqlar va depressiya);
  • kichik qadamlar — katta vazifani mayda bo‘laklarga bo‘ling, har bir bajarilganini qayd eting;
  • odamlar bilan aloqa — ishonchli bir kishiga holatingizni ayting, yolg‘izlanib qolmang;
  • kunduzgi yorug‘lik — ayniqsa mavsumiy depressiyada ertalab ochiq havoga chiqing;
  • spirtli ichimliklar va giyohvand moddalardan voz keching — ular depressiyani chuqurlashtiradi;
  • muhim hayotiy qarorlarni (ishdan ketish, ajrashish) kayfiyat yaxshilanguncha kechiktiring.

Depressiya — zaiflik emas

Jamiyatda hanuz «o‘zingni qo‘lga ol», «senda nima kamchilik», «ruhiy kasalxonaga yozib qo‘yishadi» degan qarashlar bor. Ular odamni yordam so‘rashdan to‘xtatadi. Haqiqatda depressiya qandli diabet yoki gipertoniya kabi kasallik: u iroda kuchsizligidan emas va uni davolash uyat emas. Oilaviy shifokor bilan boshlash ham mumkin — u holatni baholab, psixiatr yoki psixoterapevtga yo‘naltiradi.

O‘z joniga qasd qilish haqidagi fikrlar: zudlik bilan yordam

Agar siz yoki yaqiningiz o‘z joniga qasd qilish haqida o‘ylayotgan, reja tuzayotgan, xayrlashayotgan yoki narsalarini tarqatayotgan bo‘lsa — bu shoshilinch holat:

  • darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam bo‘limiga boring;
  • odamni yolg‘iz qoldirmang;
  • dorilar, o‘tkir narsalar va boshqa xavfli vositalarni olib qo‘ying;
  • bu haqda ochiq so‘rang — bu fikrni «uyg‘otmaydi», aksincha yengillik beradi.

Yaqin odamga qanday yordam berish kerak

  • tinglang, maslahat va tanqidni kamaytiring; «tushunaman, senga og‘ir» degan so‘zlar «hammaga og‘ir» degandan ko‘ra ko‘proq yordam beradi;
  • mutaxassisga yozilishda yordam bering, kerak bo‘lsa birga boring;
  • dorilarni muntazam qabul qilishni qo‘llab-quvvatlang va keskin to‘xtatmasligini eslating;
  • birga sayr qilish, oddiy uy ishlarini bajarishga taklif qiling;
  • o‘z joniga qasd qilish haqidagi gaplarni hech qachon e’tiborsiz qoldirmang;
  • o‘zingizni ham asrang — yordam beruvchining dam olishi va qo‘llab-quvvatlanishi ham muhim.

Depressiya bilan birga to‘satdan kuchli qo‘rquv, yurak urishi va havo yetishmasligi xurujlari bo‘lsa, bu haqda o‘qing: vahima xuruji.

Xulosa

Depressiya — kamida ikki hafta davom etadigan tushkun kayfiyat va qiziqish yo‘qolishi bilan kechadigan, davolanadigan kasallik. PHQ-9 testi belgilarni baholashga yordam beradi, ammo tashxisni mutaxassis qo‘yadi. Psixoterapiya, kerak bo‘lsa antidepressantlar, harakat, kun tartibi va yaqinlarning qo‘llab-quvvatlashi ko‘pchilikka sog‘ayishga yordam beradi. O‘z joniga qasd qilish haqidagi fikrlar paydo bo‘lsa, kutmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Shuningdek o‘qing: Bolalarda depressiya: belgilari, sabablari va davolash.

Mavzuga yaqin maqolalar: xavotir buzilishi, vahima xuruji.

Ko‘p beriladigan savollar

Depressiya nima degani?

Depressiya — kayfiyatning kamida ikki hafta barqaror pasayishi, qiziqish va zavqning yo‘qolishi bilan kechadigan, uyqu, ishtaha, diqqat va ish qobiliyatiga ta’sir qiladigan ruhiy kasallik. Bu oddiy g‘amginlik yoki dangasalik emas.

Depressiya testi qanday topshiriladi?

Eng oddiy usul — PHQ-9 so‘rovnomasi: so‘nggi ikki hafta bo‘yicha 9 ta savolga 0 dan 3 gacha ball qo‘yasiz. 10 va undan yuqori ball yoki o‘lim haqidagi fikrlar bo‘lsa, mutaxassisga murojaat qiling. Bek testi kabi boshqa so‘rovnomalarni odatda psixolog yoki psixiatr o‘tkazadi. Har qanday test tashxis emas.

Depressiya belgilari qanday?

Asosiylari — tushkun kayfiyat va qiziqishning yo‘qolishi. Ularga uyqu va ishtaha o‘zgarishi, holsizlik, diqqat pasayishi, aybdorlik hissi, umidsizlik va jismoniy og‘riqlar qo‘shiladi. Belgilar kamida ikki hafta deyarli har kuni kuzatilishi kerak.

Depressiyadan qanday chiqish mumkin?

Avvalo mutaxassisga murojaat qiling: yengil depressiyada psixoterapiya va turmush tarzi o‘zgarishlari, o‘rta va og‘irida esa ko‘pincha psixoterapiya va antidepressantlar birga qo‘llaniladi. Kunlik tartib, har kungi yurish, odamlar bilan aloqa va spirtli ichimliklardan voz kechish tiklanishni tezlashtiradi.

Endogen depressiya nima?

Bu aniq tashqi sababsiz, organizm ichidagi biologik omillar bilan bog‘liq deb hisoblangan depressiya uchun ishlatiladigan eski atama. Odatda og‘irroq kechadi, ertalab kayfiyat yomonroq bo‘ladi va ko‘pincha dori bilan davolashni talab qiladi. Tashxis va davolashni psixiatr belgilaydi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Depressiya nima
  2. Depressiya belgilari
  3. Depressiya turlari
  4. Depressiya testi: PHQ-9 bilan o‘zini tekshirish
  5. Depressiya sabablari
  6. Depressiyani davolash
  7. O‘zingizga qanday yordam berasiz
  8. Depressiya — zaiflik emas
  9. O‘z joniga qasd qilish haqidagi fikrlar: zudlik bilan yordam
  10. Yaqin odamga qanday yordam berish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi