Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Vahima xuruji (panik ataka): belgilari, sabablari va nima qilish kerak

Vahima xuruji nima va u paytda tanada nima bo‘ladi: yurak urishi, ko‘krak og‘rig‘i, o‘lim qo‘rquvi. Uni yurak xurujidan qanday farqlash, qachon baribir 103 ga qo‘ng‘iroq qilish, xuruj vaqtida qadam-baqadam yordam, agorafobiya, VSD tashxisi va davolash.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 14-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
1
Qo‘rquvga tushgan yosh yigit og‘zini qo‘li bilan yopib, ko‘zlarini katta ochib turibdi

Davomini o'qing

Yosh yigit tibbiy ko‘rikda qon bosimini o‘lchatmoqda
Kasalliklar

Yurak xuruji sabablari va oldini olish: yoshlarda ham xavf bor

19-aprel, 2023·7 daq
Astma xurujida nafas olish qiyinlashgan bemor shifokor bilan
Kasalliklar

Astma xuruji: bronxial astma xurujida birinchi yordam

31-dekabr, 2022·8 daq
Charchagan erkak divanda o‘tirib, ko‘kragidagi noqulaylikni sezmoqda
Alomatlar

Jim yurak xuruji belgilari: sezilmasdan o‘tadigan infarkt

17-aprel, 2023·7 daq
Erkak ko‘kragini ushlab, ko‘krak og‘rig‘idan qiynalmoqda
Alomatlar

Yurak xuruji belgilari: ogohlantiruvchi alomatlarni qanday tanish

3-may, 2023·7 daq
Shifokor ayolning qon bosimini o‘lchab, yurak salomatligini tekshirmoqda
Ayollar salomatligi

Postmenopozal ayollarda yurak xuruji: xavf omillari va belgilari

12-may, 2023·7 daq
Tibbiy niqob taqqan ayol qo‘llarini antiseptik bilan tozalamoqda
Kasalliklar

Koronavirus belgilari va profilaktikasi: muhim ma’lumotlar

8-may, 2023·6 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Vahima xuruji nima va tanada nima bo‘ladi
  2. Vahima xurujining belgilari
  3. Vahima xuruji yoki yurak xuruji: qanday farqlash
  4. Vahima xuruji vaqtida nima qilish kerak: qadam-baqadam
  5. Agorafobiya: vahimadan qochish tuzog‘i
  6. Vahima xurujining sabablari va qo‘zg‘atuvchilari
  7. «VSD» tashxisi haqida
  8. Shifokorda qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi
  9. Vahima xurujini davolash
  10. Qachon shoshilinch yordam kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

To‘satdan, hech qanday sababsiz yurak qattiq ura boshlaydi, havo yetishmaydi, qo‘l-oyoq uvishadi, ichdan «hozir o‘laman» yoki «aqldan ozaman» degan dahshatli qo‘rquv bosib keladi. Bir necha daqiqadan keyin hammasi asta-sekin o‘tib ketadi, lekin odam qattiq qo‘rqib qoladi va «yana takrorlanadimi?» deb kuta boshlaydi. Bu — vahima xuruji, ko‘pchilik uni ruscha so‘z bilan panik ataka deb ataydi.

Vahima xuruji juda keng tarqalgan: odamlarning sezilarli qismi hayotida kamida bir marta uni boshdan kechiradi. U hayot uchun xavfli emas, lekin juda qo‘rqinchli. Ushbu maqolada aynan to‘satdan keladigan xurujlar va vahima buzilishi haqida gaplashamiz. Oylab davom etadigan doimiy tashvish haqida esa alohida xavotir buzilishi maqolamizda yozganmiz.

Vahima xuruji nima va tanada nima bo‘ladi

Vahima xuruji — to‘satdan boshlanadigan kuchli qo‘rquv yoki noqulaylik to‘lqini bo‘lib, u odatda 10 daqiqa ichida eng yuqori nuqtasiga yetadi va ko‘pincha 20–30 daqiqada o‘tib ketadi. Bu vaqtda miya xavf yo‘q joyda «xavf bor!» signalini beradi va tanada «jang qil yoki qoch» reaksiyasi ishga tushadi: qonga adrenalin chiqadi, yurak tezlashadi, nafas tezlashadi, mushaklar taranglashadi.

Tez va chuqur nafas olish qondagi karbonat angidridni kamaytiradi — shundan bosh aylanishi, lab va barmoqlar uvishishi, «havo yetmayapti» hissi kuchayadi. Odam bu sezgilarni xavfli kasallik belgisi deb o‘ylaydi, qo‘rquv ortadi, nafas yanada tezlashadi — berk doira shunday hosil bo‘ladi. Shuni bilish muhim: vahima xuruji o‘z-o‘zidan yurakni to‘xtatmaydi, hushdan ketkazmaydi va «aqldan ozdirmaydi».

Vahima xurujining belgilari

Xuruj vaqtida odatda quyidagi belgilarning kamida to‘rttasi birdaniga paydo bo‘ladi:

  • yurakning tez va qattiq urishi, «yurak tomoqqa keldi» hissi;
  • ko‘krakda og‘riq, siqilish yoki noqulaylik;
  • havo yetishmasligi, bo‘g‘ilish hissi;
  • terlash, titrash, qaltirash;
  • bosh aylanishi, hushdan ketayotgandek bo‘lish;
  • ko‘ngil aynishi, qorinda noqulaylik;
  • issiq yoki sovuq to‘lqinlar;
  • qo‘l-oyoq, lablar uvishishi yoki sanchishi;
  • atrof yoki o‘zini begonadek his qilish («hammasi tushdagidek»);
  • nazoratni yo‘qotish yoki aqldan ozish qo‘rquvi;
  • o‘lim qo‘rquvi.

Xurujlar qayta-qayta, kutilmaganda takrorlansa va odam kamida bir oy davomida yangi xurujdan qo‘rqib yursa yoki xulq-atvorini o‘zgartirsa (ma’lum joylarga bormaydi, yolg‘iz qolmaydi), shifokorlar buni vahima buzilishi deb ataydi.

Vahima xuruji yoki yurak xuruji: qanday farqlash

Bu — eng ko‘p beriladigan savol. Ba’zi farqlar bor:

  • vahima xuruji ko‘pincha yoshlarda, tinch holatda yoki stressdan keyin boshlanadi, 10 daqiqada cho‘qqiga chiqib, asta-sekin pasayadi;
  • vahimadagi og‘riq ko‘pincha sanchuvchi, joyi o‘zgarib turadi, uvishish va tez nafas bilan birga keladi;
  • yurak xurujidagi (infarkt) og‘riq odatda bosuvchi, siquvchi, ko‘krak o‘rtasida, chap qo‘l, jag‘ yoki yelkaga tarqaladi, sovuq ter bilan kechadi va 15 daqiqadan ko‘proq davom etadi; ko‘pincha jismoniy zo‘riqishda paydo bo‘ladi.

Lekin uyda bularni ishonchli farqlab bo‘lmaydi. Shuning uchun quyidagi holatlarda baribir 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:

  • bunday xuruj hayotingizda birinchi marta bo‘lsa;
  • ko‘krak og‘rig‘i 40 yoshdan oshgan odamda yoki yuqori xavf guruhidagi odamda bo‘lsa: yuqori qon bosimi, qandli diabet, chekish, yuqori xolesterin, oilada erta yurak kasalliklari;
  • og‘riq bosuvchi bo‘lib, qo‘l, jag‘ yoki orqaga tarqalsa, 15 daqiqadan ko‘p davom etsa yoki kuchaysa;
  • hushdan ketish, nafas qisishi kuchayishi, yuz yoki qo‘l-oyoqda falajlik, nutq buzilishi bo‘lsa;
  • xuruj odatdagi xurujlaringizdan boshqacha bo‘lsa.

Infarktning belgilari haqida yurak xurujining belgilari maqolamizda batafsil o‘qing. Vahima xuruji tashxisini faqat shifokor yurak, qalqonsimon bez va boshqa sabablarni tekshirgandan keyin qo‘yadi.

Vahima xuruji vaqtida nima qilish kerak: qadam-baqadam

Agar shifokor sizni tekshirgan va xurujlar vahima ekani aniq bo‘lsa, quyidagi qadamlar yordam beradi:

  • 1. To‘xtang va nomini ayting. O‘zingizga ichingizda: «Bu vahima xuruji. U qo‘rqinchli, lekin xavfli emas va o‘tib ketadi» deng.
  • 2. Nafasni sekinlashtiring (4–6). Burun orqali 4 soniya nafas oling, lablarni biroz qisib og‘iz orqali 6 soniya chiqaring. Chiqarish olishdan uzunroq bo‘lishi muhim. 3–5 daqiqa davom eting.
  • 3. Yerga «qo‘nish» — 5-4-3-2-1 usuli. Atrofda ko‘rayotgan 5 ta narsani, his qilayotgan 4 ta narsani (oyoq ostidagi pol, kiyim), eshitayotgan 3 ta tovushni, sezayotgan 2 ta hidni va 1 ta ta’mni ayting.
  • 4. Qochmang. Iloji bo‘lsa, joyingizda qoling — qo‘rquvni «kutib turing». Qochish keyingi safar xurujni kuchaytiradi.
  • 5. Tanani bo‘shashtiring. Yelkalarni tushiring, mushtlarni ochib-yuming, sovuq suv bilan yuzingizni yuving.
  • 6. Xurujdan keyin o‘zingizni maqtang, nima yordam berganini yozib qo‘ying.

Qog‘oz paketga nafas olish tavsiya etilmaydi: u kislorodni kamaytirishi mumkin, ayniqsa sabab aslida yurak yoki o‘pka kasalligi bo‘lsa xavfli. Shuningdek, har xurujda «yurak dorisi» yoki tinchlantiruvchi dori ichish ham yaxshi yo‘l emas.

Agorafobiya: vahimadan qochish tuzog‘i

Xurujlar takrorlangani sari odam ular bo‘lgan joylardan qocha boshlaydi: metro, avtobus, bozor, navbat, ko‘prik, yolg‘iz qolish. Ba’zan doira shunchalik torayadiki, odam uydan faqat hamroh bilan chiqadi yoki umuman chiqmaydi. Buni agorafobiya deyishadi. Qochish qisqa muddatga yengillik beradi, lekin miya «bu joy haqiqatan xavfli» degan xulosaga keladi va qo‘rquv kuchayadi. Davolashning muhim qismi — terapevt yordamida bunday vaziyatlarga bosqichma-bosqich qaytish.

Vahima xurujining sabablari va qo‘zg‘atuvchilari

  • irsiy moyillik — oilada xavotir yoki vahima buzilishlari;
  • kuchli yoki uzoq stress, og‘ir hodisalar, yaqinini yo‘qotish;
  • uyqusizlik va charchoq;
  • ko‘p kofein, energetik ichimliklar, chekish;
  • alkogol, ayniqsa ichgandan keyingi kun («bodun»), giyohvand moddalar;
  • ba’zi dorilarni birdan to‘xtatish;
  • tana sezgilariga haddan tashqari e’tibor — yurak urishini doim «tinglab» yurish.

Vahimaga o‘xshash holatlarni ham yodda tuting: qalqonsimon bez faolligi oshishi, yurak ritmi buzilishlari (taxikardiya haqidagi maqolamizda), qon bosimining keskin o‘zgarishlari, qonda qand pasayishi, astma. Xuruj paytida bosim biroz ko‘tarilishi tabiiy, lekin u xurujdan tashqari ham baland bo‘lsa, qon bosimi normasi bilan solishtirib, shifokorga ko‘rsating.

«VSD» tashxisi haqida

MDH mamlakatlarida, jumladan O‘zbekistonda ham, bunday xurujlari bor odamlarga ko‘pincha «vegetativ-tomir distoniyasi» (VSD) yoki «vegetativ kriz» tashxisi qo‘yiladi. Bu atama zamonaviy xalqaro tasniflarda mustaqil kasallik sifatida ishlatilmaydi. Ko‘pincha «VSD» ortida aslida vahima buzilishi, xavotir buzilishi yoki depressiya turadi, ba’zan esa aniqlanmagan tana kasalligi (qalqonsimon bez, aritmiya, kamqonlik). Agar sizga yillar davomida «VSD» deb, «tomir dorilari» va vitaminlar tavsiya qilingan bo‘lsa-yu, yordam bermagan bo‘lsa, bu sizning aybingiz emas. Psixoterapevt yoki psixiatr bilan maslahatlashish to‘g‘ri tashxis va samarali davolashga yo‘l ochadi.

Shifokorda qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi

Vahima xurujlari takrorlansa, avval oilaviy shifokor yoki terapevtga uchrang. U shikoyatlarni so‘raydi, bosim va pulsni o‘lchaydi va odatda quyidagilarni tavsiya qiladi:

  • EKG, zarurat bo‘lsa sutkalik EKG monitoringi (Xolter) — ritm buzilishlarini aniqlash uchun;
  • TTG tahlili — qalqonsimon bez faoliyatini tekshirish uchun;
  • umumiy qon tahlili va qondagi qand miqdori;
  • qon bosimini uyda muntazam o‘lchab, kundalik yuritish — gipertoniya borligini istisno qilish uchun.

Natijalar normal chiqsa, bu «hech narsa yo‘q, o‘zingiz o‘ylab topyapsiz» degani emas. Bu xurujlar tananing xavfli kasalligidan emas, balki asab tizimining ortiqcha «signal berishi»dan ekanini bildiradi — va endi ularni to‘g‘ri davolash mumkin. Har xurujda qayta-qayta tez yordam chaqirish va yangi tahlillar topshirish o‘rniga psixoterapevtga murojaat qilish vaqti keldi.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Agar yaqiningizda vahima xuruji bo‘lsa, xotirjam ohangda gapiring, uning yonida qoling va u bilan birga sekin nafas oling. «O‘zingni qo‘lga ol», «hech narsa bo‘lmayapti» kabi gaplar yordam bermaydi — yaxshisi «men shu yerdaman, bu o‘tib ketadi» deng. Ko‘krak og‘rig‘i kuchli bo‘lsa yoki xuruj odatdagidan farq qilsa, ikkilanmay 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Vahima xurujini davolash

Vahima buzilishi yaxshi davolanadi. Xalqaro tavsiyalarga ko‘ra:

  • kognitiv-xulqiy terapiya (KXT) — birinchi tanlov. Unda xurujning mexanizmini tushunish, tana sezgilaridan qo‘rqmaslik, nafasni boshqarish va qochilgan vaziyatlarga bosqichma-bosqich qaytish o‘rgatiladi. Ko‘pchilikda 10–15 seansdan keyin xurujlar keskin kamayadi;
  • dorilar — psixiatr yoki shifokor tayinlaydi. Asosan antidepressantlar (SSQI guruhi) qo‘llanadi, ularning ta’siri bir necha haftada namoyon bo‘ladi va ular qaramlik keltirmaydi;
  • benzodiazepinlar («trankvilizatorlar») xurujni tez to‘xtatadi, lekin uzoq muddat ichilsa qaramlik keltiradi, shuning uchun ular faqat qisqa muddatga va shifokor nazoratida ishlatiladi; ularni o‘zboshimchalik bilan ichmang;
  • turmush tarzi — muntazam jismoniy faollik, uyqu tartibi, kofein va alkogolni kamaytirish, kundalik nafas mashqlari.

Psixoterapevtga murojaat qilish — uyat emas. Vahima xuruji — xarakter zaifligi ham, «jinnilik» ham emas, balki tushunarli va davolanadigan holat.

Qachon shoshilinch yordam kerak

  • birinchi marta ko‘krak og‘rig‘i va nafas qisishi bilan kechgan xuruj;
  • ko‘krak og‘rig‘i 15 daqiqadan ko‘p davom etsa, xavf omillari bo‘lsa;
  • hushdan ketish, falajlik, nutq buzilishi;
  • o‘ziga zarar yetkazish yoki hayotdan ketish haqida fikrlar.

Bu holatlarda darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Vahima xuruji — to‘satdan keladigan, 10 daqiqada cho‘qqiga chiqib, so‘ngra o‘tadigan kuchli qo‘rquv to‘lqini. U qo‘rqinchli, lekin xavfli emas. Birinchi xurujda va yurak xuruji xavfi bo‘lsa 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak, tashxis aniq bo‘lgach esa sekin nafas (4–6) va 5-4-3-2-1 usuli xurujdan chiqishga yordam beradi. Asosiy davolash — kognitiv-xulqiy terapiya va zarur bo‘lsa shifokor tayinlagan dorilar. «VSD» deb yillab azob chekish shart emas.

Mavzuga yaqin maqolalar: stenokardiya.

Mavzuga yaqin maqolalar: VSD (vegetativ distoniya).

Mavzuga yaqin maqolalar: infarkt belgilari.

Ko‘p beriladigan savollar

Vahima xuruji nima?

Bu to‘satdan boshlanadigan, bir necha daqiqada eng yuqori nuqtaga yetadigan kuchli qo‘rquv xuruji bo‘lib, yurak urishi, havo yetishmasligi, titrash va o‘lim qo‘rquvi bilan kechadi. U hayot uchun xavfli emas.

Panik ataka belgilari qanday?

Yurak tez urishi, ko‘krak og‘rig‘i, havo yetishmasligi, terlash, titrash, bosh aylanishi, qo‘l-oyoq uvishishi, ko‘ngil aynishi, atrof begonadek tuyulishi, nazoratni yo‘qotish va o‘lim qo‘rquvi.

Vahima xuruji paytida nima qilish kerak?

O‘zingizga bu vahima ekanini va o‘tib ketishini eslating, 4 soniya nafas olib, 6 soniya chiqaring, 5-4-3-2-1 usuli bilan diqqatni atrofga qarating va qochmang. Birinchi xuruj yoki ko‘krak og‘rig‘ida 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Vahima xurujining sabablari nima?

Irsiy moyillik, kuchli stress, uyqusizlik, ko‘p kofein, alkogol va boshqa moddalar. Shifokor qalqonsimon bez va yurak ritmi kasalliklarini ham istisno qiladi.

Panik atakani qanday davolash mumkin?

Asosiy usul — kognitiv-xulqiy terapiya. Shifokor zarur bo‘lsa antidepressantlar tayinlaydi. Trankvilizatorlarni o‘zboshimchalik bilan va uzoq muddat ichish mumkin emas.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Vahima xuruji nima va tanada nima bo‘ladi
  2. Vahima xurujining belgilari
  3. Vahima xuruji yoki yurak xuruji: qanday farqlash
  4. Vahima xuruji vaqtida nima qilish kerak: qadam-baqadam
  5. Agorafobiya: vahimadan qochish tuzog‘i
  6. Vahima xurujining sabablari va qo‘zg‘atuvchilari
  7. «VSD» tashxisi haqida
  8. Shifokorda qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi
  9. Vahima xurujini davolash
  10. Qachon shoshilinch yordam kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi