Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Qizilcha kasalligi: belgilari, homiladorlikdagi xavfi, tahlillar va emlash

Qizilcha (rus tilida краснуха) qanday yuqadi va qanday belgilar bilan kechadi: toshma, ensa limfa tugunlari, bolalar va kattalardagi farqlar, homiladorlikda tug‘ma qizilcha sindromi xavfi, IgM, IgG va avidlik tahlillari, QQP vaksinasi va qizamiq hamda skarlatinadan farqi.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 7-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
7
Bolaning terisidagi mayda pushti toshmani shifokor ko‘zdan kechirmoqda

Davomini o'qing

Shifokor ro‘paradagi stolda o‘tirgan bemorlar bilan suhbatlashmoqda, klinikadagi qabul xonasi
Kasalliklar

Zaxm (sifilis): belgilari, tahlili, davolash va homiladorlikdagi xavfi

23:32·9 daq
Ona bolasining qo‘llarini kran ostida sovun bilan yuvmoqda — gepatit A profilaktikasi
Kasalliklar

Gepatit A (sariq kasalligi): belgilari, yuqishi, tahlillar va davolash

6-noyabr·10 daq
Shifokor bemorning bo‘ynini paypaslab tekshirmoqda — qalqonsimon bez ko‘rigi
Kasalliklar

Qalqonsimon bez kasalliklari: belgilari, tahlillar va davolash

27-oktabr·7 daq
Mutaxassis qo‘li ultratovush apparati boshqaruv panelida, orqa fonda kushetkada yotgan bemor
Kasalliklar

O‘t tosh kasalligi: o‘t pufagida tosh belgilari, davolash va parhez

9-noyabr·11 daq
Holsiz yosh ayol pledga o‘ralib uyda divanda dam olmoqda
Kasalliklar

Mononukleoz: Epshteyn–Barr virusi, belgilari, tahlillar va davolash

6-noyabr·9 daq
Keksa bemor va shifokor suhbati, xotira buzilishini muhokama qilish
Kasalliklar

Altsgeymer kasalligi: nima, belgilari va yangi tadqiqotlar

11-may, 2023·8 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Qizilcha qanday yuqadi
  2. Qizilcha belgilari
  3. Qizilcha, qizamiq va skarlatina: farqi
  4. Homiladorlikda qizilcha nima uchun xavfli
  5. Tashxis va tahlillar
  6. Homiladorlikdan oldin tekshiruv
  7. Davolash va uyda parvarish
  8. Asoratlari
  9. Oilada qizilcha bo‘lsa: aloqadagilar uchun
  10. Emlash: QQP vaksinasi
  11. Qachon shifokorga, qachon 103 ga
  12. Xulosa
  13. Ko‘p beriladigan savollar

Qizilcha (rus tilida — краснуха, lotincha rubella) — qizilcha virusi keltirib chiqaradigan yuqumli kasallik. Ko‘pchilik bolalar va kattalarda u yengil kechadi: mayda pushti toshma, biroz isitma va bo‘yin limfa tugunlarining kattalashishi bir necha kunda o‘tib ketadi, ba’zan esa kasallik umuman sezilmaydi. Qizilchani alohida diqqatga sazovor qiladigan narsa — uning homiladorlikdagi xavfi: homiladorlikning dastlabki haftalarida yuqqan virus bolada karlik, ko‘z va yurak nuqsonlariga olib kelishi mumkin.

Shu sababli qizilcha haqida eng muhim ikki qoida bor: bolalarni o‘z vaqtida emlash va homiladorlikni rejalashtirayotgan ayolning immunitetini oldindan tekshirish. Quyida kasallik belgilari, yuqish davri, tahlillar natijalarini qanday tushunish va emlash haqida JSST tavsiyalari asosida batafsil to‘xtalamiz.

Qizilcha qanday yuqadi

Virus havo-tomchi yo‘li bilan — bemor yo‘talganda, aksirganda yoki gapirganda tarqaladigan tomchilar orqali yuqadi. Homilador ayoldan esa yo‘ldosh orqali homilaga o‘tadi. Qizilcha qizamiq kabi o‘ta yuqumli emas, lekin bog‘cha, maktab va oilada, ayniqsa emlanmaganlar orasida oson tarqaladi.

  • yashirin (inkubatsion) davr — yuqqandan keyin odatda 14–21 kun (ko‘pincha 16–18 kun);
  • yuqumli davr — toshmadan taxminan bir hafta oldin boshlanib, toshma paydo bo‘lgandan keyin yana 5–7 kun davom etadi;
  • tug‘ma qizilcha bilan tug‘ilgan chaqaloq virusni bir yilgacha ajratib turishi mumkin, shuning uchun u emlanmagan homilador ayollar uchun xavfli manba.

Odam belgilardan oldin ham yuqumli bo‘lgani uchun kasallik ko‘pincha bilinmasdan tarqaladi. Bemor toshma paydo bo‘lgandan keyin kamida 7 kun bog‘cha, maktab yoki ishga bormasligi va homilador ayollar bilan muloqotdan saqlanishi kerak.

Qizilcha belgilari

Taxminan yarim holatda qizilcha belgisiz yoki juda yengil o‘tadi. Belgilar bo‘lsa, ular odatda quyidagi tartibda paydo bo‘ladi.

Dastlabki davr

  • holsizlik, yengil bosh og‘rig‘i, ishtaha pasayishi;
  • subfebril yoki o‘rtacha isitma (odatda 38,5 °C dan past);
  • tumov, tomoq qirishishi, yengil yo‘tal;
  • ko‘zlar qizarishi (kon’yunktivit), ayniqsa kattalarda.

Limfa tugunlari

Qizilchaning eng xarakterli belgisi — ensa, quloq orqasi va bo‘yinning orqa qismidagi limfa tugunlarining kattalashishi. Ular no‘xatdan loviyagacha kattalikda, biroz og‘riqli bo‘lib, toshmadan bir necha kun oldin paydo bo‘ladi va toshma o‘tgandan keyin ham bir necha hafta sezilib turishi mumkin. Limfa tugunlari kattalashishining boshqa sabablari haqida: limfa tugunlari kattalashishi.

Toshma

Toshma mayda, pushti-qizil dog‘lar ko‘rinishida avval yuzda paydo bo‘ladi va bir kun ichida bo‘yin, tana, qo‘l-oyoqlarga tarqaladi. Dog‘lar odatda bir-biri bilan qo‘shilmaydi, teri ustidan deyarli ko‘tarilmaydi, ba’zan yengil qichiydi. Ikkinchi kunga borib yuzdagi toshma oqara boshlaydi va odatda 3 kun ichida iz, po‘st tashlash yoki dog‘ qoldirmasdan yo‘qoladi. Ba’zan tanglayda mayda qizil nuqtalar ham ko‘rinadi.

Kattalardagi xususiyatlar

Kattalarda kasallik bolalarga qaraganda og‘irroq kechadi. O‘smir qizlar va kattalar ayollarning ko‘pchiligida barmoqlar, bilak va tizza bo‘g‘imlarida og‘riq va shish kuzatiladi; bu holat bir necha haftagacha davom etib, keyin iz qoldirmasdan o‘tadi.

Qizilcha, qizamiq va skarlatina: farqi

Ota-onalar ko‘pincha bu uch kasallikni adashtiradi. Asosiy farqlar:

  • Qizilcha — yengil umumiy holat, isitma past, toshma mayda va pushti, 1 kunda butun tanaga tarqaladi, ensa va bo‘yin orqa limfa tugunlari kattalashadi.
  • Qizamiq — yuqori isitma, kuchli quruq yo‘tal, tumov va ko‘z yoshlanishi 3–4 kun davom etadi, so‘ng yirikroq, qo‘shilib ketadigan toshma bosqichma-bosqich (yuz, tana, oyoq) tarqaladi, keyin qo‘ng‘ir dog‘ va po‘st qoladi; asoratlari xavfliroq. Batafsil: qizamiq.
  • Skarlatina — bakterial infeksiya (A guruh streptokokki): kuchli tomoq og‘rig‘i, angina, “malina til”, burun-lab uchburchagi oqarib qolgan holda mayda nuqtali, “qumqog‘ozdek” g‘adir-budur toshma, ayniqsa tana burmalarida; antibiotik bilan davolanadi. Batafsil: skarlatina.

Toshma enterovirus infeksiyalari, “oltinchi kasallik” (chaqaloq roseolasi) va dori allergiyasida ham bo‘lishi mumkin. Shuning uchun aniq tashxisni faqat shifokor va kerak bo‘lsa tahlil qo‘yadi.

Homiladorlikda qizilcha nima uchun xavfli

Homilador ayol uchun qizilchaning o‘zi odatda yengil kechadi, ammo virus yo‘ldosh orqali homilaga o‘tib, uning rivojlanayotgan a’zolarini zararlaydi. Xavf darajasi homiladorlik muddatiga bog‘liq:

  • birinchi 12 hafta — homilaning yuqish ehtimoli juda yuqori (eng dastlabki haftalarda 80–90 foizgacha) va bunda og‘ir nuqsonlar ko‘p uchraydi;
  • 13–20 haftalar — xavf kamayadi, ko‘pincha faqat karlik kuzatiladi;
  • 20 haftadan keyin — nuqsonlar xavfi juda past, lekin homila o‘sishining sekinlashuvi mumkin.

Tug‘ma qizilcha sindromi

Bu homiladorlikda yuqqan qizilcha natijasida bolada paydo bo‘ladigan nuqsonlar majmuasi. Klassik uchlik — karlik, katarakta (ko‘z gavharining xiralashishi) va tug‘ma yurak nuqsonlari. Shuningdek glaukoma, kichik bosh (mikrotsefaliya), aqliy rivojlanishning orqada qolishi, kam vazn bilan tug‘ilish, jigar va taloq kattalashishi, keyinchalik qandli diabet va qalqonsimon bez kasalliklari kuzatilishi mumkin. Homila tushishi va o‘lik tug‘ilish xavfi ham ortadi. Tug‘ma qizilcha sindromini davolab bo‘lmaydi — uning oldini faqat emlash bilan olish mumkin.

Tashxis va tahlillar

Tashxis belgilar va bemor bilan aloqa haqidagi ma’lumotlar asosida taxmin qilinadi, laboratoriya tahlili bilan esa tasdiqlanadi:

  • Qizilchaga qarshi IgM — yangi (yaqinda yuqqan) infeksiya belgisi. Odatda toshmadan 4–5 kun keyin aniqlanadi va 1–2 oy saqlanadi. Toshmaning birinchi kunlarida manfiy chiqishi mumkin, shunda tahlil takrorlanadi.
  • Qizilchaga qarshi IgG — immunitet belgisi: ilgari kasal bo‘lgan yoki emlangan. IgG musbat va IgM manfiy bo‘lsa, odatda bu himoya borligini bildiradi.
  • PZR — tomoq yoki burun surtmasida, siydikda virus genetik materialini aniqlash; erta bosqichda va homila tekshiruvida qo‘llanadi.

Homiladorlikda IgG avidlik tahlili

Homiladorlikda IgM musbat chiqishi har doim ham yangi infeksiyani anglatmaydi: IgM ba’zan yolg‘on musbat chiqadi yoki emlashdan keyin uzoq saqlanadi. Bunday hollarda IgG avidligi tekshiriladi — antitanachalarning virus bilan bog‘lanish kuchi. Past avidlik infeksiya yaqinda (taxminan oxirgi 1–2 oy ichida) bo‘lganini, yuqori avidlik esa ancha oldin bo‘lganini ko‘rsatadi. Natijalarni akusher-ginekolog va yuqumli kasalliklar shifokori birga baholaydi, kerak bo‘lsa homilani maxsus tekshirish rejalashtiriladi. Natijani mustaqil talqin qilib shoshilinch qaror qabul qilmang.

Homiladorlikdan oldin tekshiruv

Homiladorlikni rejalashtirayotgan har bir ayolga qizilchaga qarshi immunitetini bilish tavsiya qilinadi. Buning uchun ikki yo‘l bor: ikki doza qizilchaga qarshi emlanganlik hujjati bo‘lsa, odatda bu yetarli; hujjat bo‘lmasa yoki shubha bo‘lsa, qonda IgG tekshiriladi. IgG manfiy bo‘lsa, homiladorlikdan oldin emlanish kerak va shundan keyin shifokor aytgan muddat (odatda kamida 1 oy) homiladorlikdan saqlanish lozim. Homiladorlik haftalari bo‘yicha rejalashtirish va tekshiruvlar uchun: homiladorlik kalendari.

Homilador ayol qizilchali yoki toshmali odam bilan aloqada bo‘lsa, kechiktirmasdan akusher-ginekologga murojaat qilishi kerak. Shifokor immunitetni tekshiradi va kerak bo‘lsa tahlillarni takrorlab, kuzatuv rejasini tuzadi.

Davolash va uyda parvarish

Qizilcha virusiga qarshi maxsus dori yo‘q, kasallik odatda o‘z-o‘zidan o‘tadi. Davolash belgilarni yengillatishga qaratiladi:

  • dam olish, ko‘p suyuqlik ichish, yengil ovqat;
  • yuqori isitma yoki bo‘g‘im og‘rig‘ida shifokor tavsiyasi bilan yoshga mos isitma tushiruvchi;
  • bolalar va o‘smirlarga aspirin bermaslik — u Rey sindromi xavfi bilan bog‘liq;
  • xonani shamollatish, alohida sochiq va idish ajratish, qo‘llarni tez-tez yuvish;
  • toshma qichisa, bolaning tirnoqlarini qisqa olish va paxtali kiyim kiydirish.

Antibiotiklar virusga ta’sir qilmaydi. Toshmani yashil bo‘yoq yoki boshqa vositalar bilan surtish shart emas.

Asoratlari

Bolalarda asoratlar kam. Kattalarda uzoq davom etuvchi bo‘g‘im og‘riqlari uchraydi. Kamdan-kam hollarda trombotsitlar kamayishi (terida mayda qon quyilishlar, burun yoki milkdan qon ketishi) va juda kamdan-kam — ensefalit (bosh miya yallig‘lanishi) rivojlanadi.

Oilada qizilcha bo‘lsa: aloqadagilar uchun

Bemor bilan bir uyda yashovchilarning emlanganlik holatini aniqlang. Ikki doza emlangan yoki ilgari qizilcha bilan og‘rigan odamlar odatda himoyalangan. Emlanmagan, homilador bo‘lmagan oila a’zolarini emlash keyingi tarqalishning oldini olishga yordam beradi, garchi aloqadan keyingi emlash ayni shu yuqishdan har doim ham himoya qilmasa-da. Aloqadan keyin 2–3 hafta davomida toshma, isitma yoki limfa tugunlari kattalashishini kuzatib boring. Oilada homilador ayol bo‘lsa, uni bemordan ajrating va shu kunning o‘zida shifokoriga xabar bering.

Emlash: QQP vaksinasi

Qizilchaga qarshi eng ishonchli himoya — emlash. O‘zbekistonda qizamiq, qizilcha va epidemik parotitga qarshi birlashtirilgan QQP (MMR) vaksinasi milliy emlash taqvimiga kiritilgan va bolalarga ikki marta — 12 oyligida va 6 yoshida bepul qilinadi. Ikki doza deyarli umrbod himoya beradi. Bu vaksina bir vaqtning o‘zida tepki (parotit) va qizamiqdan ham himoya qiladi.

  • vaksina tirik, kuchsizlantirilgan — shuning uchun homiladorlik paytida qilinmaydi;
  • agar ayol homiladorligini bilmay emlangan bo‘lsa, bu homilani to‘xtatish uchun sabab hisoblanmaydi — kuzatuvlarda vaksina tufayli tug‘ma qizilcha sindromi qayd etilmagan, ammo shifokorga albatta aytish kerak;
  • emizish davrida emlanish mumkin;
  • emlashdan keyin 1–2 hafta ichida yengil isitma, toshma yoki bo‘g‘imlarda yengil og‘riq bo‘lishi mumkin va ular o‘tib ketadi; emlangan odam boshqalarga qizilcha yuqtirmaydi;
  • emlanmagan kattalar, ayniqsa tug‘ish yoshidagi ayollar va tibbiyot xodimlari, shifokor bilan emlanish masalasini muhokama qilishi kerak.

Qachon shifokorga, qachon 103 ga

Toshma va limfa tugunlari kattalashganda oilaviy poliklinikadagi shifokor yoki pediatrga murojaat qiling; borishdan oldin qo‘ng‘iroq qilib toshma haqida ogohlantiring, shunda navbatda boshqalarga, ayniqsa homiladorlarga yuqmaydi. Homilador bo‘lsangiz va aloqa bo‘lgan bo‘lsa — kechiktirmang.

Kuchli bosh og‘rig‘i, bo‘yin qotishi, talvasa, hushning chalkashishi, kuchli uyquchanlik, ko‘p qon ketishi yoki terida ko‘p qon quyilishlar paydo bo‘lsa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Qizilcha ko‘pincha yengil kechadigan virusli infeksiya: mayda pushti toshma, past isitma va ensa hamda bo‘yin orqa limfa tugunlarining kattalashishi. Uning asosiy xavfi — homiladorlikning dastlabki oylarida tug‘ma qizilcha sindromi. Tashxis IgM va IgG, homiladorlikda esa qo‘shimcha IgG avidlik tahlili bilan aniqlanadi. Maxsus davo yo‘q, eng yaxshi himoya — taqvim bo‘yicha ikki doza QQP vaksinasi va homiladorlikdan oldin immunitetni tekshirish.

Ko‘p beriladigan savollar

Qizilcha kasalligi qanday davolanadi?

Maxsus virusga qarshi dori yo‘q: dam olish, ko‘p suyuqlik va kerak bo‘lsa shifokor tavsiyasi bilan isitma tushiruvchi yetarli. Kasallik odatda bir hafta ichida o‘tadi, bemor toshmadan keyin kamida 7 kun uyda qoladi.

Qizamiq va qizilcha kasalligi farqi nimada?

Ular turli viruslar keltirib chiqaradigan kasalliklar. Qizamiq yuqori isitma, kuchli yo‘tal, ko‘z yoshlanishi va yirik, qo‘shilib ketadigan toshma bilan og‘ir kechadi. Qizilcha yengilroq, isitma past, toshma mayda va ensa limfa tugunlari kattalashadi.

Bolalarda qizilcha belgilari qanday bo‘ladi?

Bolada yengil tumov va isitma, ensa va quloq orqasidagi limfa tugunlarining kattalashishi, so‘ng yuzdan boshlanib butun tanaga tarqaladigan mayda pushti toshma kuzatiladi. Bola odatda o‘zini nisbatan yaxshi his qiladi, toshma 3 kun ichida yo‘qoladi.

Homiladorlikda qizilcha qanchalik xavfli?

Ayniqsa birinchi 12 haftada juda xavfli: virus homilaga o‘tib, karlik, katarakta va yurak nuqsonlariga olib kelishi mumkin. 20 haftadan keyin xavf ancha past. Aloqa bo‘lsa, zudlik bilan akusher-ginekologga murojaat qiling.

Suvchechak va qizilcha bir xil kasallikmi?

Yo‘q. Suvchechakni boshqa virus (varitsella-zoster) chaqiradi va unda toshma ichida suyuqlik bo‘lgan pufakchalarga aylanib, qichiydi va qaloq hosil qiladi. Qizilchada esa pufakcha bo‘lmaydi — mayda tekis pushti dog‘lar iz qoldirmasdan yo‘qoladi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/13
  1. Qizilcha qanday yuqadi
  2. Qizilcha belgilari
  3. Qizilcha, qizamiq va skarlatina: farqi
  4. Homiladorlikda qizilcha nima uchun xavfli
  5. Tashxis va tahlillar
  6. Homiladorlikdan oldin tekshiruv
  7. Davolash va uyda parvarish
  8. Asoratlari
  9. Oilada qizilcha bo‘lsa: aloqadagilar uchun
  10. Emlash: QQP vaksinasi
  11. Qachon shifokorga, qachon 103 ga
  12. Xulosa
  13. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi