Taxikardiya — yurakning tinch holatda daqiqasiga 100 martadan ko‘p urishi. Jismoniy mashq, hayajon yoki isitma paytida yurak tezroq urishi tabiiy holat. Ammo yurak sababsiz, to‘satdan tez ura boshlasa, uzoq vaqt pasaymasa yoki bosh aylanishi, hansirash, ko‘krak og‘rig‘i bilan birga kelsa, bu tekshiruvni talab qiladi.
Quyida taxikardiya nima ekanini, uning turlari va sabablari, belgilari, qanday tekshiriladi va davolanishini, shuningdek qachon shoshilinch yordam kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Taxikardiya nima
Kattalarda tinch holatdagi normal yurak urishi daqiqasiga 60–100 marta. Undan yuqori ko‘rsatkich taxikardiya deb ataladi. Bolalarda me’yor yoshga bog‘liq va kattalarnikidan ancha yuqori: chaqaloqlarda 100–160, maktab yoshidagi bolalarda taxminan 70–120 marta.
Yurak urishini bilak yoki bo‘yindagi tomir urishini 30 soniya sanab, natijani ikkiga ko‘paytirib aniqlash mumkin. Buni tinch o‘tirgan holatda, kamida 5 daqiqa dam olgandan keyin qiling.
Taxikardiya turlari
- Sinus taxikardiyasi — yurak ritmi to‘g‘ri, faqat tezlashgan. Ko‘pincha organizmning isitma, suvsizlanish, kamqonlik, stress yoki jismoniy yuklamaga javobi bo‘ladi;
- Supraventrikulyar taxikardiya — yurakning yuqori qismida paydo bo‘ladigan tez ritm; ko‘pincha to‘satdan boshlanib, to‘satdan to‘xtaydi, yurak daqiqasiga 150–250 marta urishi mumkin;
- Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi — tartibsiz va ko‘pincha tez yurak urishi; insult xavfini oshiradi, shuning uchun albatta davolanadi (batafsil: aritmiya haqidagi maqolada);
- Qorinchalar taxikardiyasi — yurakning pastki qismidan kelib chiqadigan xavfli ritm; odatda yurak kasalliklari fonida bo‘ladi va shoshilinch yordam talab qiladi.
Taxikardiya sabablari
Yurak bilan bog‘liq bo‘lmagan sabablar
- isitma va infeksiyalar;
- suvsizlanish, qon yo‘qotish;
- kamqonlik (gemoglobin pasayishi);
- qalqonsimon bez faoliyatining oshishi (gipertireoz);
- stress, xavotir, vahima xurujlari;
- qahva, energetik ichimliklar, chekish, spirtli ichimliklar;
- ayrim dorilar: astma dorilari, tumovga qarshi tomchilar va tabletkalar tarkibidagi psevdoefedrin, qalqonsimon bez gormonlari va boshqalar;
- qandning keskin tushishi (gipoglikemiya);
- homiladorlik — bunda yurak urishining daqiqasiga 10–20 martaga oshishi normal hisoblanadi.
Yurak bilan bog‘liq sabablar
- yurak ishemik kasalligi va o‘tkazilgan infarkt;
- yurak yetishmovchiligi;
- yurak qopqoqlari nuqsonlari, kardiomiopatiyalar;
- yurakdagi qo‘shimcha o‘tkazuvchi yo‘llar (masalan, WPW sindromi);
- uzoq yillik yuqori qon bosimi.
Taxikardiya belgilari
- yurakning tez, kuchli yoki «ko‘krakdan chiqib ketay deyotgandek» urishini his qilish;
- bosh aylanishi, ko‘z oldi qorong‘ilashishi;
- hansirash, havo yetishmasligi;
- holsizlik, tez charchash;
- ko‘krakda og‘riq yoki siqilish;
- hushdan ketish yoki hushdan ketay deyish.
Ba’zan taxikardiya hech qanday belgi bermaydi va faqat tekshiruvda yoki aqlli soat ko‘rsatkichlarida aniqlanadi.
Taxikardiya qanday tekshiriladi
- Elektrokardiogramma (EKG) — asosiy tekshiruv; ritm turini aniqlaydi. Imkon bo‘lsa, EKGni yurak tez urayotgan paytda qilish muhim;
- Xolter monitoringi — 24–48 soat davomida EKGni yozib boruvchi kichik qurilma; xurujlar vaqti-vaqti bilan bo‘lsa kerak bo‘ladi;
- Qon tahlillari — gemoglobin, qalqonsimon bez gormonlari (TTG), elektrolitlar (kaliy, magniy), qand;
- Exokardiografiya (yurak UTT) — yurak tuzilishi va qopqoqlarini baholash uchun;
- zarur bo‘lsa — yuklama testlari va elektrofiziologik tekshiruv.
Taxikardiya qanday davolanadi
Davolash taxikardiya turiga va sababiga bog‘liq. Sinus taxikardiyasida asosiy narsa — sababni bartaraf etish: isitmani tushirish, suyuqlik yetishmasligini to‘ldirish, kamqonlik yoki qalqonsimon bez kasalligini davolash, qahva va energetiklarni kamaytirish.
Taxikardiya uchun dorilar
Ritmni sekinlashtiruvchi dorilar (beta-blokatorlar, kaltsiy kanallari blokatorlari va antiaritmik dorilar) faqat EKG va tekshiruvdan keyin kardiolog tomonidan buyuriladi. Ularni o‘zboshimchalik bilan ichish xavfli: ular qon bosimini keskin tushirishi yoki ayrim aritmiyalarni og‘irlashtirishi mumkin. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasida insultning oldini olish uchun qonni suyultiruvchi dorilar ham kerak bo‘lishi mumkin.
Boshqa usullar
- Kateter ablatsiyasi — taxikardiya manbai bo‘lgan kichik sohani maxsus kateter orqali yo‘q qilish; ko‘plab supraventrikulyar taxikardiyalarni butunlay davolaydi;
- Elektr kardioversiya — ritmni elektr impulsi bilan tiklash, shifoxonada o‘tkaziladi;
- Implantatsiya qilinadigan defibrillyator — xavfli qorinchalar aritmiyasi xavfi yuqori bo‘lgan bemorlar uchun.
Taxikardiyada uy sharoitida nima qilish mumkin
- to‘xtab, o‘tiring yoki yoting, sekin va chuqur nafas oling;
- shifokor supraventrikulyar taxikardiya tashxisini qo‘ygan va o‘rgatgan bo‘lsa, «vagus usullari»ni qo‘llang — masalan, kuchanish (Valsalva usuli) yoki yuzni sovuq suvga botirish; bu usullarni tashxissiz va ko‘krak og‘rig‘i bo‘lganda qo‘llamang;
- qahva, energetik ichimliklar, spirtli ichimlik va chekishni cheklang;
- yetarlicha suyuqlik iching va to‘yib uxlang;
- xurujlar sanasi, davomiyligi va yurak urishi sonini yozib boring — bu shifokorga tashxis qo‘yishda yordam beradi.
Yurakni «tinchlantirish» uchun boshqa odamga buyurilgan dorini ichmang. Valerian kabi tinchlantiruvchi vositalar yurak ritmi buzilishini davolamaydi.
Homiladorlikda taxikardiya
Homiladorlikda qon hajmi oshadi va yurak tezroq ishlaydi, shuning uchun yurak urishining biroz oshishi normal. Ammo daqiqasiga 100 martadan ko‘p tinch holatdagi yurak urishi, hansirash, ko‘krak og‘rig‘i yoki hushdan ketish bo‘lsa, homiladorlikni kuzatayotgan shifokorga ayting: kamqonlik, qalqonsimon bez kasalligi yoki yurak muammosini istisno qilish kerak.
Bolalarda taxikardiya
Bolalarda yurak kattalarga nisbatan tezroq uradi, shuning uchun «taxikardiya» haqida yoshga mos me’yorga qarab xulosa qilinadi. Ko‘pincha sabab — isitma, suvsizlanish yoki qo‘zg‘alish. Bola rangi oqarib, terlab ketsa, ovqatdan bosh tortsa (chaqaloqlarda), hushini yo‘qotsa yoki yurak urishi juda tez bo‘lsa, shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling.
Xulosa
Taxikardiya — tinch holatda yurakning daqiqasiga 100 martadan ko‘p urishi. Ko‘pincha u isitma, suvsizlanish, kamqonlik, stress yoki qahva kabi sabablar bilan bog‘liq va sabab bartaraf etilgach o‘tadi. Ammo sababsiz, to‘satdan boshlanadigan, ko‘krak og‘rig‘i, hushdan ketish yoki hansirash bilan kechadigan tez yurak urishi EKG va kardiolog ko‘rigini talab qiladi.
Mavzuga yaqin maqolalar: vahima xuruji, xavotir buzilishi.
Mavzuga yaqin maqolalar: stenokardiya, yurak yetishmovchiligi.
Mavzuga yaqin maqolalar: bradikardiya, VSD (vegetativ distoniya).
Mavzuga yaqin maqolalar: gipertireoz.
Ko‘p beriladigan savollar
Taxikardiya xavflimi?
Sinus taxikardiyasi ko‘pincha xavfli emas va sababi bartaraf etilsa o‘tadi. Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi va qorinchalar taxikardiyasi kabi aritmiyalar esa insult, yurak yetishmovchiligi va yurak to‘xtashi xavfi tufayli albatta davolanadi.
Yurak urishi qancha bo‘lishi kerak?
Kattalarda tinch holatda daqiqasiga 60–100 marta. Sportchilarda 50–60 va undan past bo‘lishi ham normal. Bolalarda me’yor yoshga qarab yuqoriroq.
Stressdan taxikardiya bo‘ladimi?
Ha, stress va xavotir adrenalin ajralishini oshirib, yurakni tezlashtiradi. Ammo xurujlar takrorlansa, ularni stressga bog‘lashdan oldin EKG va qon tahlillari bilan boshqa sabablarni istisno qilish kerak.
Taxikardiyada qaysi shifokorga borish kerak?
Avval terapevt yoki oilaviy shifokorga — u EKG va tahlillarni buyuradi. Ritm buzilishi aniqlansa, kardiolog yoki aritmolog davolaydi. Shoshilinch belgilarda 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.







