Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Yurak ishemik kasalligi: belgilari, sabablari, turlari va davolash

Yurak ishemik kasalligi nima, uning sabablari va turlari: barqaror stenokardiya, o‘tkir koronar sindrom va infarkt, belgisiz ishemiya, yurak yetishmovchiligi. Belgilari, EKG, yuklama testi (veloergometriya, tredmil), koronarografiya, dorilar guruhlari, stent va shuntlash, qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 16-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Kulrang futbolka kiygan erkak ko‘kragini qo‘li bilan ushlab turibdi, oq-qora surat

Davomini o'qing

Shifokor bemorning yurak urishini stetoskop bilan tinglamoqda
Kasalliklar

Yurak salomatligi: yurak kasalliklarining oldini olish yo‘llari

28-aprel, 2023·7 daq
Kardiolog kattalar bemorining yuragini stetoskop bilan tekshirmoqda
Kasalliklar

Kattalarda tug‘ma yurak kasalligi: belgilari, tashxis va davolash

30-aprel, 2023·6 daq
Ko‘zoynak taqqan yigit ko‘zlarini yumib, boshini qo‘li bilan ushlab o‘tiribdi
Kasalliklar

VSD (vegetativ distoniya): bu qanday kasallik va aslida nima yashiringan

10-noyabr·9 daq
Keksa bemor va shifokor suhbati, xotira buzilishini muhokama qilish
Kasalliklar

Altsgeymer kasalligi: nima, belgilari va yangi tadqiqotlar

11-may, 2023·8 daq
Oq marmar stol ustidagi yog‘och qoshiqda mayda osh tuzi
Kasalliklar

Buqoq kasalligi: nima, belgilari, sabablari va davolash

7-noyabr·8 daq
Millimetrli qog‘ozga yozilgan EKG lentasi: yurak urishlari orasidagi keng oraliqlar
Kasalliklar

Bradikardiya: yurak sekin urishi sabablari, belgilari va davolash

10-noyabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Yurak ishemik kasalligi nima
  2. Sabablari va xavf omillari
  3. Yurak ishemik kasalligining turlari (tasnifi)
  4. Yurak ishemik kasalligi belgilari
  5. Tekshiruv usullari
  6. Davolash
  7. YIK bilan yashash: nazorat va profilaktika
  8. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Yurak ishemik kasalligi (YIK) — dunyoda va O‘zbekistonda o‘limning eng ko‘p uchraydigan sababi. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, har yili yurak-qon tomir kasalliklaridan vafot etayotganlarning katta qismi aynan shu kasallik va uning asorati — miokard infarkti hissasiga to‘g‘ri keladi. Shu bilan birga, YIK ni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash umrni sezilarli uzaytiradi.

Ushbu maqolada yurak ishemik kasalligi nima, nima sababdan rivojlanadi, qanday turlari bor, qanday belgilar berishi, qanday tekshirilishi va zamonaviy davolash usullari haqida so‘z yuritamiz. Shuningdek, qaysi belgilarda kutmasdan tez yordam chaqirish kerakligini ham alohida ko‘rsatamiz.

Yurak ishemik kasalligi nima

«Ishemiya» — to‘qimaga qon va kislorod yetishmasligi. Yurak mushagi (miokard) uzluksiz ishlaydi va unga ko‘p kislorod kerak. Uni yurak yuzasidagi koronar arteriyalar oziqlantiradi. Agar bu arteriyalar torayib qolsa, yurak ehtiyoji va qon yetkazib berish o‘rtasida nomutanosiblik paydo bo‘ladi — shu holat yurak ishemik kasalligi deyiladi. Zamonaviy xalqaro tavsiyalarda (ESC) uning barqaror shakli «surunkali koronar sindrom» deb ham ataladi.

Sabablari va xavf omillari

Holatlarning aksariyatida asosiy sabab — koronar arteriyalar aterosklerozi, ya’ni tomir devorida xolesterin pilakchalari to‘planishi. Kamroq hollarda koronar arteriyalar spazmi, mayda tomirlar faoliyatining buzilishi (mikrovaskulyar disfunksiya), og‘ir kamqonlik yoki aorta qopqog‘i torayishi ishemiyaga sabab bo‘ladi.

Asosiy xavf omillari:

  • yuqori LDL («yomon») xolesterin — maqsadli darajalar haqida xolesterin normasi maqolasida;
  • yuqori qon bosimi (gipertoniya);
  • chekish, nos va kalyan;
  • qandli diabet — me’yorlar uchun qonda qand miqdori normasi maqolasini ko‘ring;
  • ortiqcha vazn, kam harakat, noto‘g‘ri ovqatlanish, surunkali stress;
  • yosh, erkak jinsi, yaqin qarindoshlarda erta infarkt.

Yurak ishemik kasalligining turlari (tasnifi)

YIK bir necha klinik shaklda namoyon bo‘ladi. Bir bemorda vaqt o‘tishi bilan ular almashinishi yoki birga kelishi mumkin.

Barqaror zo‘riqish stenokardiyasi

Eng ko‘p uchraydigan shakl. Yurganda, zinaga chiqqanda, sovuqda yoki hayajonda ko‘krak ortida siquvchi, bosuvchi og‘riq paydo bo‘ladi va dam olganda yoki nitroglitserindan keyin 2–5 daqiqada o‘tadi. Og‘riq chap qo‘l, bo‘yin, jag‘ yoki kurakka tarqalishi mumkin. Batafsil stenokardiya haqidagi maqolamizda.

O‘tkir koronar sindrom: beqaror stenokardiya va infarkt

Pilakcha yorilib, ustida tromb hosil bo‘lganda qon oqimi keskin kamayadi yoki to‘xtaydi. Agar mushak hali o‘lmagan bo‘lsa — beqaror stenokardiya, mushak qismi nobud bo‘lsa — miokard infarkti. Og‘riq kuchliroq, uzoqroq (15–20 daqiqadan ortiq), tinch holatda ham paydo bo‘ladi va dam olganda o‘tmaydi. Bu shoshilinch holat.

Belgisiz (og‘riqsiz) ishemiya

Ba’zi odamlarda, ayniqsa qandli diabetda, keksalarda va ayollarda ishemiya og‘riqsiz kechadi yoki faqat nafas qisishi, holsizlik bilan namoyon bo‘ladi. U tasodifan EKG yoki yuklama testida aniqlanadi. Hatto infarkt ham «og‘riqsiz» o‘tishi mumkin.

Ishemik yurak yetishmovchiligi va aritmiyalar

O‘tkazilgan infarktlar va uzoq yillik ishemiya natijasida yurak mushagi zaiflashadi — yurak yetishmovchiligi rivojlanadi: nafas qisishi, oyoqlarda shish, tez charchash. Chandiq to‘qimasi yurak ritmini buzib, aritmiyalarga, eng og‘ir holda to‘satdan yurak to‘xtashiga sabab bo‘lishi mumkin.

Yurak ishemik kasalligi belgilari

  • ko‘krak ortida siqilish, bosim, og‘irlik yoki achishish hissi; ko‘pincha bemor og‘riqni «ko‘krakka tosh qo‘yilgandek» deb ta’riflaydi;
  • og‘riqning chap qo‘l, bo‘yin, pastki jag‘, kuraklar orasi yoki qorin yuqori qismiga tarqalishi;
  • zo‘riqishda nafas qisishi, odatdagi yuklamani bajara olmaslik;
  • yurak urishini sezish, uzilishlar, bosh aylanishi;
  • sovuq ter, ko‘ngil aynishi, kuchli holsizlik va qo‘rquv hissi — infarktda ko‘proq.

Ayollar, keksalar va diabetiklarda belgilar ko‘pincha noodatiy bo‘ladi: tushunarsiz holsizlik, nafas qisishi, ovqat hazm bo‘lmasligiga o‘xshash noqulaylik. Igna sanchgandek, bir necha soniya davom etadigan yoki nafas olganda va bosganda kuchayadigan og‘riq odatda yurakdan emas, lekin buni faqat shifokor aniqlay oladi.

Tekshiruv usullari

EKG va qon tahlillari

Elektrokardiogramma (EKG) — birinchi va eng tez tekshiruv. Tinch holatdagi EKG og‘riqsiz paytda normal bo‘lishi mumkin, shuning uchun normal EKG YIK ni inkor etmaydi. O‘tkir holatda troponin tahlili yurak mushagi shikastlanganini ko‘rsatadi. Bundan tashqari lipid profili, qand, kreatinin, umumiy qon tahlili tekshiriladi, exokardiografiya (yurak UTT) esa mushak qisqarishi va qopqoqlarni baholaydi.

Yuklama testlari: veloergometriya va tredmil

Yuklama ostida ishemiya yaqqolroq namoyon bo‘ladi. Tredmil-test (yuguruvchi yo‘lakda yurish) yoki veloergometriya (velotrenajyorda) paytida EKG va qon bosimi uzluksiz yozib boriladi. Aniqroq natija uchun stress-exokardiografiya, miokard perfuzion stsintigrafiyasi yoki stress-MRT qo‘llaniladi. Holter monitoringi 24–48 soat davomida EKG yozib, og‘riqsiz ishemiya va aritmiyalarni aniqlaydi.

Koronarografiya

KT-koronarografiya — tomir ichiga kontrast yuborib, kompyuter tomografiyada koronar arteriyalarni ko‘rish; u o‘rta xavfli bemorlarda YIK ni inkor etish yoki tasdiqlash uchun qulay. Invaziv koronarografiya — bilak yoki son arteriyasi orqali yurak tomirlariga kateter kiritib, rentgen ostida tekshirish. U torayishning aniq joyi va darajasini ko‘rsatadi va kerak bo‘lsa shu muolaja davomida stent qo‘yiladi.

Davolash

Davolashning ikki maqsadi bor: belgilarni kamaytirib, hayot sifatini yaxshilash va infarkt hamda o‘lim xavfini pasaytirish. Barcha bemorlar uchun asos — turmush tarzi va xavf omillarini nazorat qilish.

Turmush tarzi

  • chekishni to‘liq tashlash;
  • shifokor ruxsat bergan darajada muntazam jismoniy faollik, infarktdan keyin — kardioreabilitatsiya dasturi;
  • sabzavot, meva, dukkaklilar, baliq va to‘liq donli mahsulotlarga boy, tuz, hayvon yog‘i va shirinliklari kam ovqatlanish;
  • vazn, qon bosimi, qand va xolesterinni maqsadli darajada ushlab turish;
  • har yili grippga qarshi emlash tavsiya etiladi.

Yurak ishemik kasalligi dorilari

Dorilarni faqat kardiolog yoki terapevt tanlaydi va dozasini belgilaydi; o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish xavfli. Asosiy guruhlar:

  • antiagregantlar (aspirin, klopidogrel va boshqalar) — tromb hosil bo‘lishining oldini oladi; stentdan keyin ma’lum muddat ikkita antiagregant birga buyuriladi;
  • statinlar va boshqa lipid tushiruvchi dorilar (ezetimib, PCSK9 ingibitorlari) — pilakchalarni barqarorlashtiradi;
  • beta-blokatorlar — yurak urish sonini kamaytirib, kislorod ehtiyojini pasaytiradi;
  • kalsiy kanallari blokatorlari — tomirlarni kengaytiradi, ayniqsa spazmda foydali;
  • nitratlar — qisqa ta’sirli nitroglitserin xurujni to‘xtatish uchun, uzoq ta’sirlilari esa profilaktika uchun;
  • APF ingibitorlari yoki angiotenzin retseptor blokatorlari — gipertoniya, diabet va yurak yetishmovchiligida yurakni himoya qiladi;
  • kerak bo‘lsa ranolazin, ivabradin kabi qo‘shimcha dorilar.

Erektil disfunksiyaga qarshi ba’zi dorilarni nitratlar bilan birga qabul qilish qon bosimining xavfli tushishiga olib keladi — har qanday yangi dori haqida shifokorga ayting.

Stentlash va shuntlash

Stentlash (perkutan koronar aralashuv) — torayan arteriyani ballon bilan kengaytirib, ichiga dori qoplamali metall to‘r qo‘yish. Infarktda bu muolaja qancha erta bajarilsa, shuncha ko‘p yurak mushagi saqlanib qoladi. Aortokoronar shuntlash — ochiq yurak operatsiyasi bo‘lib, torayishni aylanib o‘tish uchun bemorning o‘z tomiridan yangi yo‘l yaratiladi; u ko‘p tomir zararlanganda, chap koronar arteriya asosiy stvoli torayganda yoki diabetda ko‘pincha afzal bo‘ladi. Barqaror YIK da operatsiya qilish-qilmaslikni belgilar og‘irligi, ishemiya hajmi va tomirlar holatiga qarab yurak jamoasi hal qiladi.

YIK bilan yashash: nazorat va profilaktika

Yurak ishemik kasalligi surunkali kasallik, shuning uchun davolash bir martalik emas. Odatda dastlab har 3–6 oyda, holat barqarorlashgach yiliga kamida bir marta shifokor ko‘rigidan o‘tish, qon bosimi, lipid profili, qand va buyrak ko‘rsatkichlarini tekshirish tavsiya etiladi. Uyda qon bosimi va yurak urish sonini o‘lchab, kundalik yuritish shifokorga davolashni to‘g‘ri sozlashga yordam beradi.

Stent qo‘yilgan yoki shuntlash qilingan bemorlar ko‘pincha «endi sog‘aydim» deb dorilarni tashlab qo‘yishadi — bu stent ichida tromb hosil bo‘lishi va takroriy infarkt xavfini keskin oshiradi. Antiagregantlar va statinlarni shifokor aytgan muddatda uzluksiz qabul qilish kerak. Har qanday tish olish yoki operatsiyadan oldin ham shifokorni ogohlantiring: dorilarni o‘zingiz to‘xtatmang.

Yaxshi xabar shundaki, xavf omillari nazorat qilinsa, ko‘pchilik bemorlar ishlashda, sayohat qilishda va faol hayot kechirishda davom etadi. Shuni ham yodda tutish kerakki, yurak tomirlarida ateroskleroz bo‘lsa, miya tomirlari ham xavf ostida bo‘ladi — insult belgilarini bilib qo‘yish foydali.

Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

  • ko‘krak ortidagi og‘riq 15 daqiqadan ortiq davom etsa yoki dam olganda va nitroglitserindan keyin o‘tmasa;
  • og‘riq birinchi marta paydo bo‘lsa yoki odatdagidan kuchliroq, tez-tez, kichik yuklamada yoki tinch holatda tutsa;
  • og‘riq bilan sovuq ter, kuchli nafas qisishi, ko‘ngil aynishi, hushdan ketish yoki o‘lim qo‘rquvi bo‘lsa;
  • to‘satdan kuchli nafas qisishi yoki yurak urishi keskin buzilsa.

Tez yordamni kutayotganda yotib yoki yarim o‘tirib turing, jismoniy harakat qilmang, o‘zingiz rulga o‘tirmang. Aspirin chaynash yoki nitroglitserin qabul qilishni dispetcher yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra qiling. Infarktda har bir daqiqa muhim.

Xulosa

Yurak ishemik kasalligi — koronar arteriyalar torayishi tufayli yurak mushagiga qon yetishmasligi. U barqaror stenokardiya, infarkt, belgisiz ishemiya, yurak yetishmovchiligi va aritmiyalar shaklida namoyon bo‘ladi. EKG, yuklama testlari va koronarografiya tashxisni aniqlashtiradi, dorilar, stentlash va shuntlash esa umrni uzaytiradi. Xavf omillarini nazorat qilish va ko‘krak og‘rig‘iga e’tiborli bo‘lish — eng yaxshi himoya.

Mavzuga yaqin maqolalar: bradikardiya.

Mavzuga yaqin maqolalar: Yurak salomatligi.

Mavzuga yaqin maqolalar: infarkt belgilari.

Maqolada tilga olingan dorilar: Klopidogrel tabletka, Nitroglitserin tabletka.

Ko‘p beriladigan savollar

Yurak ishemik kasalligi nima?

Bu yurak mushagini oziqlantiruvchi koronar arteriyalar, odatda ateroskleroz tufayli torayib, yurakka qon va kislorod yetishmay qoladigan surunkali kasallik.

Yurak ishemik kasalligi belgilari qanday?

Zo‘riqishda ko‘krak ortida siquvchi og‘riq, chap qo‘l, bo‘yin yoki jag‘ga tarqalishi, nafas qisishi, tez charchash. Ba’zan, ayniqsa diabetda, belgilar umuman bo‘lmasligi mumkin.

Yurak ishemik kasalligi sabablari nima?

Asosan koronar arteriyalar aterosklerozi. Uni yuqori xolesterin, gipertoniya, chekish, qandli diabet, ortiqcha vazn, kam harakat va irsiy moyillik tezlashtiradi.

Yurak ishemik kasalligining qanday turlari bor?

Asosiy shakllari: barqaror zo‘riqish stenokardiyasi, o‘tkir koronar sindrom (beqaror stenokardiya va miokard infarkti), belgisiz ishemiya, ishemik yurak yetishmovchiligi, aritmiyalar va to‘satdan yurak o‘limi.

Yurak ishemik kasalligi qanday davolanadi va qanday dorilar ishlatiladi?

Turmush tarzini o‘zgartirish, antiagregantlar, statinlar, beta-blokatorlar, kalsiy kanallari blokatorlari, nitratlar va APF ingibitorlari kabi dori guruhlari, kerak bo‘lsa stentlash yoki aortokoronar shuntlash. Dorilar va dozalarni faqat shifokor tanlaydi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/10
  1. Yurak ishemik kasalligi nima
  2. Sabablari va xavf omillari
  3. Yurak ishemik kasalligining turlari (tasnifi)
  4. Yurak ishemik kasalligi belgilari
  5. Tekshiruv usullari
  6. Davolash
  7. YIK bilan yashash: nazorat va profilaktika
  8. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi