Kattalarda tug‘ma yurak kasalligi — tug‘ilishdan mavjud bo‘lgan, lekin katta yoshda ham kuzatuv va davolashni talab qiladigan yurak tuzilishi nuqsonlari. Bir guruh odamlarda nuqson bolalikda aniqlanib, operatsiya qilingan bo‘ladi. Boshqalarda esa yengil nuqson uzoq yillar sezilmay qoladi va faqat katta yoshda, masalan, homiladorlik paytida yoki tasodifiy tekshiruvda aniqlanadi.
Bugungi kunda bolalar kardiologiyasi va kardiojarrohlikning rivojlanishi tufayli tug‘ma yurak nuqsoni bilan tug‘ilgan bolalarning aksariyati katta yoshga yetadi. Biroq bolalikda o‘tkazilgan operatsiya har doim ham «to‘liq tuzalish» degani emas — ko‘pchilik umr bo‘yi kardiolog nazoratiga muhtoj bo‘ladi. Quyida bu holat haqida batafsil.
Tug‘ma yurak kasalligi nima?
Tug‘ma yurak nuqsoni — homila ona qornida rivojlanayotgan paytda yurak yoki uning yirik qon tomirlari tuzilishida paydo bo‘lgan o‘zgarish. Bunda yurak bo‘lmachalari orasidagi devorda teshik qolishi, klapanlar tor yoki noto‘g‘ri shakllanishi, yirik tomirlar noto‘g‘ri joylashishi mumkin. Natijada qon yurak ichida noto‘g‘ri yo‘nalishda oqadi, yurak ortiqcha yuklama bilan ishlaydi yoki organizm yetarli kislorod olmaydi.
Ko‘p hollarda nuqsonning aniq sababi noma’lum. Irsiy omillar, ba’zi genetik sindromlar, homiladorlik davrida onaning ayrim infeksiyalari, nazorat qilinmagan qandli diabet, ba’zi dorilar, spirtli ichimlik va chekish xavfni oshirishi mumkin.
Kattalarda uchraydigan asosiy nuqson turlari
- Bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni — yurakning yuqori kameralari orasidagi devordagi teshik. Ko‘pincha uzoq vaqt belgisiz kechadi va katta yoshda aniqlanadi.
- Qorinchalararo to‘siq nuqsoni — pastki kameralar orasidagi teshik. Kichik nuqsonlar o‘z-o‘zidan yopilishi yoki zararsiz qolishi mumkin.
- Ochiq arterial yo‘lak — tug‘ilgandan keyin yopilishi kerak bo‘lgan tomirning ochiq qolishi.
- Ikki tavaqali aorta klapani — aorta klapanining odatdagi uchta o‘rniga ikki tavaqadan iborat bo‘lishi. Katta yoshda klapan torayishi yoki yetishmovchiligiga olib kelishi mumkin.
- Aorta koarktatsiyasi — aortaning torayishi, yoshlarda yuqori qon bosimining sabablaridan biri bo‘lishi mumkin.
- O‘pka arteriyasi klapani torayishi.
- Murakkab nuqsonlar — masalan, Fallo tetradasi; ular odatda bolalikda operatsiya qilinadi va keyin umrbod kuzatuvni talab qiladi.
Belgilari
Belgilar nuqson turi, og‘irligi va avval davolangan-davolanmaganiga bog‘liq. Ba’zi odamlarda umuman shikoyat bo‘lmaydi. Quyidagilarga e’tibor bering:
- jismoniy yuklamada odatdagidan tez charchash va nafas qisishi;
- yurak urishining notekisligi, tez urishi yoki «to‘xtab qolgandek» his;
- bosh aylanishi, hushdan ketish holatlari;
- oyoq, to‘piq yoki qorinda shish;
- lab, tirnoq va terining ko‘kimtir tusga kirishi (sianoz);
- ko‘krak qafasida noqulaylik yoki og‘riq;
- shifokor yurakni eshitganda aniqlaydigan shovqin;
- yoshlikda yuqori qon bosimi.
Kattalarda qanday asoratlar bo‘lishi mumkin?
Bolalikda muvaffaqiyatli operatsiya qilingan bo‘lsa ham, yillar o‘tib ba’zi muammolar paydo bo‘lishi mumkin:
- yurak ritmi buzilishlari — operatsiya chandiqlari yoki yurak kameralarining kengayishi sababli;
- yurak yetishmovchiligi — yurak mushagining uzoq vaqt ortiqcha yuklama bilan ishlashi natijasida;
- klapanlar muammolari — torayish yoki yetishmovchilik, ilgari qo‘yilgan sun’iy klapan yoki «yamoq»ning eskirishi;
- o‘pka gipertenziyasi — o‘pka tomirlarida bosimning ortishi;
- infeksion endokardit — yurak ichki qavati va klapanlarining infeksiyasi;
- tromb va insult — ba’zi nuqsonlarda qon ivishi xavfi ortadi.
Tashxis qanday qo‘yiladi?
Kardiolog avvalo shikoyatlar, bolalikdagi tashxis va operatsiyalar haqida so‘raydi, yurakni eshitadi. Asosiy tekshiruvlar:
- exokardiografiya — yurakning ultratovush tekshiruvi, nuqsonni ko‘rishning asosiy usuli;
- EKG va sutkalik EKG monitoringi — ritm buzilishlarini aniqlash uchun;
- ko‘krak qafasi rentgeni;
- yurak MRT yoki KT — murakkab tuzilishni batafsil ko‘rish uchun;
- yuklama testlari — jismoniy chidamlilikni baholash uchun;
- yurak kateterizatsiyasi — ayrim hollarda bosimni o‘lchash va davolash uchun.
Davolash usullari
Davolash har bir bemorda alohida tanlanadi va ko‘pincha tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘yicha tajribaga ega kardiolog va kardiojarroh tomonidan rejalashtiriladi.
- Kuzatuv — yengil nuqsonlarda faqat muntazam ko‘rik va tekshiruvlar yetarli bo‘lishi mumkin.
- Dori bilan davolash — yurak ritmini nazorat qilish, qon bosimini pasaytirish, yurak yetishmovchiligi belgilarini kamaytirish yoki tromb hosil bo‘lishining oldini olish uchun. Dorilar va ularning miqdorini faqat shifokor belgilaydi.
- Kateter orqali muolajalar — ko‘krak qafasini ochmasdan, qon tomir orqali kiritilgan asboblar yordamida ba’zi teshiklarni yopish yoki tor klapanni kengaytirish.
- Jarrohlik amaliyoti — nuqsonni tuzatish, klapanni almashtirish yoki avvalgi operatsiyadan keyin paydo bo‘lgan muammolarni bartaraf etish.
- Ritm buzilishlarini davolash — kerak bo‘lsa, elektrokardiostimulyator yoki boshqa qurilmalar o‘rnatiladi.
Kundalik hayot va o‘zini parvarish qilish
- Muntazam nazorat. Shikoyat bo‘lmasa ham, kardiolog belgilagan muddatlarda ko‘rikdan o‘ting.
- Jismoniy faollik. Ko‘pchilik bemorlarga harakat foydali, lekin qanday sport va qancha yuklama mumkinligini kardiolog bilan aniqlang.
- Og‘iz gigienasi. Tish va milklarni sog‘lom saqlash endokardit xavfini kamaytiradi. Stomatologga yurak kasalligingiz haqida ayting.
- Homiladorlikni rejalashtirish. Tug‘ma yurak nuqsoni bor ayollar homiladorlikdan oldin kardiolog va ginekolog bilan maslahatlashishi kerak — ko‘pchilik xavfsiz homiladorlik va tug‘ruqni boshdan kechiradi, lekin ba’zi nuqsonlarda xavf yuqori bo‘ladi va maxsus kuzatuv talab qilinadi. Ba’zi dorilar homiladorlikda mos kelmasligi mumkin.
- Sog‘lom turmush tarzi. Chekmaslik, spirtli ichimliklarni cheklash, me’yoridagi vazn va qon bosimini saqlash.
- Emlash. Gripp va boshqa infeksiyalardan emlanish haqida shifokor bilan maslahatlashing.
- Hujjatlar. Tashxis, operatsiyalar va dorilaringiz haqidagi ma’lumotlarni o‘zingiz bilan olib yuring — shoshilinch vaziyatda bu juda muhim.
Xulosa
Kattalarda tug‘ma yurak kasalligi — bolalik bilan tugamaydigan holat. Nuqson bolalikda tuzatilgan bo‘lsa ham, ritm buzilishi, klapan muammolari yoki yurak yetishmovchiligi kabi asoratlar yillar o‘tib paydo bo‘lishi mumkin. Muntazam kardiolog nazorati, sog‘lom turmush tarzi va yangi belgilarga o‘z vaqtida e’tibor berish ko‘pchilik bemorlarga faol va to‘laqonli hayot kechirish imkonini beradi.
Ko‘p beriladigan savollar
Bolalikda operatsiya qilingan bo‘lsam, kardiologga borishim shartmi?
Ha, ko‘pchilik hollarda umrbod nazorat tavsiya etiladi. Operatsiyadan yillar o‘tib ritm buzilishi, klapan muammolari yoki yurak yetishmovchiligi paydo bo‘lishi mumkin. Ko‘rik muddatini kardiolog belgilaydi.
Tug‘ma yurak nuqsoni katta yoshda birinchi marta aniqlanishi mumkinmi?
Ha. Ba’zi nuqsonlar, masalan, bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni yoki ikki tavaqali aorta klapani, uzoq vaqt belgisiz kechadi va katta yoshda tasodifan yoki shikoyatlar paydo bo‘lganda aniqlanadi.
Tug‘ma yurak nuqsoni bilan homilador bo‘lish mumkinmi?
Ko‘pchilik ayollar xavfsiz homiladorlikni boshdan kechiradi, ammo bu nuqson turi va yurak holatiga bog‘liq. Homiladorlikni oldindan kardiolog va ginekolog bilan rejalashtirish va maxsus nazoratda bo‘lish muhim.
Tug‘ma yurak nuqsoni bilan sport qilsa bo‘ladimi?
Ko‘pchilik bemorlarga jismoniy faollik foydali. Qaysi sport turi va qanday yuklama xavfsiz ekanini kardiolog tekshiruvlar natijasiga qarab aniqlaydi.







