Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Bradikardiya: yurak sekin urishi sabablari, belgilari va davolash

Bradikardiya nima, tinch holatda yurak urishining normasi qancha va sekin puls qachon xavfsiz, qachon kasallik belgisi. Sportchilar va uyqudagi fiziologik bradikardiya, sinus tuguni zaifligi, AV-blokada, gipotireoz va dorilar, EKG va Xolter, EKGdagi sinusli bradikardiya, kardiostimulyator ko‘rsatmalari va 103 ga qo‘ng‘iroq qilish belgilari.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 16-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Millimetrli qog‘ozga yozilgan EKG lentasi: yurak urishlari orasidagi keng oraliqlar

Davomini o'qing

Inson manekenda yurakni bilvosita massaj qilishni mashq qilmoqda
Kasalliklar

Yurak tutilishida birinchi yordam: hayotni saqlovchi uch qadam

6-may, 2023·7 daq
Kardiolog kattalar bemorining yuragini stetoskop bilan tekshirmoqda
Kasalliklar

Kattalarda tug‘ma yurak kasalligi: belgilari, tashxis va davolash

30-aprel, 2023·6 daq
Yosh ayol stress holatida qo‘lini ko‘kragiga qo‘yib o‘tiribdi
Kasalliklar

Ruhiy salomatlik va yurak: yoshlarda infarkt va insult xavfi

11-may, 2023·7 daq
Qishki kurtka va shapkadagi bola qorli o‘rmonda sovqotgan qo‘llarini puflab isitmoqda
Kasalliklar

Sovuq urishi: darajalari, belgilari, birinchi yordam va davolash

4-noyabr·9 daq
Shifokor bemorning yurak urishini stetoskop bilan tinglamoqda
Kasalliklar

Yurak salomatligi: yurak kasalliklarining oldini olish yo‘llari

28-aprel, 2023·7 daq
Kulrang futbolka kiygan erkak ko‘kragini qo‘li bilan ushlab turibdi, oq-qora surat
Kasalliklar

Yurak ishemik kasalligi: belgilari, sabablari, turlari va davolash

9-noyabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Bradikardiya nima
  2. Fiziologik bradikardiya: qachon sekin puls normal
  3. Bradikardiya sabablari
  4. Bradikardiya belgilari
  5. Bradikardiya qanday tekshiriladi
  6. Bradikardiyani davolash
  7. Pulsni to‘g‘ri o‘lchash va o‘zini kuzatish
  8. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Qon bosimini o‘lchaganda tonometr pulsni 52 yoki 48 deb ko‘rsatdi, yoki EKG xulosasida «sinusli bradikardiya» degan so‘zni o‘qidingiz — va tashvish boshlandi. Aslida bradikardiya, ya’ni yurakning sekin urishi, ko‘p hollarda mutlaqo zararsiz: sportchilarda, yosh va chiniqqan odamlarda, uyqu paytida puls tabiiy ravishda pasayadi. Ammo ba’zan sekin puls yurakning o‘tkazuvchi tizimi buzilgani, qalqonsimon bez yetishmovchiligi yoki dorining nojo‘ya ta’siri belgisi bo‘ladi.

Quyida bradikardiya nima, normal puls qancha bo‘lishi kerak, sekin yurak urishining sabablari va belgilari, qanday tekshiruvlar qilinadi va qachon kardiostimulyator kerak bo‘lishini ko‘rib chiqamiz.

Bradikardiya nima

Bradikardiya — tinch holatda yurak urishi daqiqasiga 60 martadan kam bo‘lishi. Kattalarda tinch holatdagi normal puls odatda daqiqasiga 60–100 marta deb qabul qilinadi; zamonaviy kardiologiya qo‘llanmalarida esa ahamiyatli chegara sifatida ko‘pincha 50 urish ko‘rsatiladi, chunki 50–60 oralig‘idagi puls sog‘lom odamlarda juda tez-tez uchraydi.

Muhimi — raqamning o‘zi emas, balki odamning holati. Belgilari bo‘lmagan, kunduzi faol, jismoniy yuklamada puls yetarlicha tezlashadigan odamda 50 atrofidagi puls odatda davolashni talab qilmaydi. Aksincha, bosh aylanishi va hushdan ketish bilan kechadigan 45 lik puls albatta tekshirilishi kerak.

Taxikardiya va bradikardiya nima

Bu ikki atama bir-biriga qarama-qarshi: bradikardiya — yurakning sekin urishi (60 dan kam), taxikardiya esa tinch holatda daqiqasiga 100 dan ko‘p urishi. Ikkalasi ham yurak ritmi buzilishlari (aritmiya) guruhiga kiradi. Ba’zi odamlarda ular navbatlashib keladi — bu «bradikardiya-taxikardiya sindromi» deb ataladi va ko‘pincha sinus tuguni zaifligi bilan bog‘liq.

Fiziologik bradikardiya: qachon sekin puls normal

Yurak ritmini sinus tuguni — o‘ng bo‘lmachadagi tabiiy «ritm generatori» boshqaradi. Uning tezligiga vegetativ nerv tizimi ta’sir qiladi: adashgan nerv (vagus) pulsni sekinlashtiradi, simpatik tizim tezlashtiradi. Quyidagi holatlarda sekin puls fiziologik hisoblanadi:

  • Sportchilar va chiniqqan odamlar — ayniqsa yugurish, suzish, velosport bilan shug‘ullanuvchilarda tinch holatdagi puls 40–50 ga tushishi mumkin. Mashq qilingan yurak bir qisqarishda ko‘proq qon haydaydi, shuning uchun kamroq urish yetarli.
  • Uyqu — tunda puls 40–50 gacha, ba’zan qisqa vaqt undan ham pastga tushadi. Xolter monitoringida tungi sekin ritm va qisqa pauzalar sog‘lom yoshlarda ham uchraydi.
  • Yoshlik va vagus tonusining yuqoriligi — ayrim sog‘lom yoshlarda kunduzi ham puls 55 atrofida bo‘ladi.
  • Vaqtinchalik reflekslar — kuchanish, qusish, sovuq suvga tushish, qattiq og‘riq yoki qo‘rquv paytida vagus refleksi pulsni qisqa vaqtga sekinlashtiradi.

Fiziologik bradikardiyaning asosiy belgisi: odam o‘zini yaxshi his qiladi va jismoniy yuklamada puls me’yorida tezlashadi.

Bradikardiya sabablari

Patologik bradikardiya yurakning o‘zidagi muammo yoki tashqi omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Yurak o‘tkazuvchi tizimi kasalliklari

  • Sinus tuguni zaifligi sindromi — sinus tuguni yoshga bog‘liq fibroz yoki boshqa sabablarga ko‘ra impulslarni sekin yoki uzilishlar bilan hosil qiladi. Doimiy sekin puls, pauzalar, yuklamada puls tezlashmasligi va bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi xurujlari bilan navbatlashish xos.
  • Atrioventrikulyar (AV) blokada — impulsning bo‘lmachalardan qorinchalarga o‘tishi sekinlashadi yoki to‘xtaydi. I darajada faqat EKGda PQ oralig‘i uzayadi va odatda xavfli emas. II darajaning Mobitz II turi va III daraja (to‘liq blokada) esa xavfli: puls 30–40 gacha tushib, hushdan ketish xurujlari bo‘lishi mumkin.
  • Yurak kasalliklari — o‘tkir miokard infarkti (ayniqsa pastki devor infarkti), yurak ishemik kasalligi, miokardit, kardiomiopatiyalar, yurak operatsiyalaridan keyingi holatlar.

Yurakdan tashqari sabablar

  • Dorilar — beta-blokatorlar, ayrim kalsiy kanali blokatorlari (verapamil, diltiazem), digoksin, amiodaron va boshqa antiaritmik vositalar, ivabradin; ba’zi ko‘z tomchilari (glaukomada) ham pulsni sekinlashtirishi mumkin.
  • Gipotireoz — qalqonsimon bez gormonlari yetishmasa, modda almashinuvi va yurak ritmi sekinlashadi. Batafsil — gipotireoz haqidagi maqolamizda.
  • Elektrolitlar buzilishi — ayniqsa giperkaliyemiya (qonda kaliy ko‘payishi), ko‘pincha buyrak yetishmovchiligi yoki kaliyni ushlab qoluvchi dorilar fonida. Bu xavfli holat, tezda tuzatishni talab qiladi.
  • Uyquda nafas to‘xtashi (apnoe) — kuchli xurrak va tunda nafas to‘xtashlari paytida puls keskin sekinlashadi.
  • Gipotermiya (tana haroratining pasayishi), bosh ichi bosimining oshishi, og‘ir ozib ketish (anoreksiya), ayrim infeksiyalar.

Bradikardiya belgilari

Yengil bradikardiya ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi. Puls juda sekinlashsa yoki uzoq pauzalar bo‘lsa, miya va mushaklar qon bilan yetarli ta’minlanmaydi va quyidagilar paydo bo‘ladi:

  • bosh aylanishi, ko‘z oldi qorong‘ilashishi, «yiqilib ketay» degan his (bosh aylanishining boshqa sabablari haqida bosh aylanishi maqolamizda);
  • hushdan ketish yoki hushdan ketishga yaqin holat — ayniqsa to‘satdan, ogohlantiruvchi belgilarsiz;
  • holsizlik va tez charchash, jismoniy yuklamaga chidamsizlik;
  • zinaga chiqqanda hansirash, ko‘krakda noqulaylik;
  • diqqatning pasayishi, xotira yomonlashishi, keksalarda chalkashlik;
  • qon bosimining pasayishi — past qon bosimi belgilari bilan birga kelishi mumkin.

Bradikardiya qanday tekshiriladi

  • 12 tarmoqli EKG — asosiy tekshiruv: ritm sinusli yoki yo‘qligi, puls tezligi, AV-blokada bor-yo‘qligi aniqlanadi.
  • Xolter monitoringi — 24–48 soat davomida EKG yozib boriladi. Kun va tun davomida eng past va eng yuqori puls, pauzalar va ularning belgilar bilan bog‘liqligi ko‘rinadi. Belgilar kamdan-kam bo‘lsa, bir necha haftalik monitor yoki teri ostiga qo‘yiladigan loop-rekorder qo‘llanadi.
  • Yuklama testi (veloergometriya yoki tredmil) — jismoniy yuklamada puls yetarlicha tezlashadimi, shuni tekshiradi.
  • Qon tahlillari — TTG (qalqonsimon bez faoliyati, me’yorlari haqida — TTG normasi), kaliy va boshqa elektrolitlar, buyrak ko‘rsatkichlari, kerak bo‘lsa troponin.
  • Exokardiografiya — yurak tuzilishi va qisqarish kuchini baholash uchun.
  • Kuchli xurrak va kunduzgi uyquchanlik bo‘lsa — uyqudagi apnoe uchun tekshiruv.

EKGdagi sinusli bradikardiya nima

EKG xulosasidagi «sinusli bradikardiya» degani: yurak ritmi to‘g‘ri joydan — sinus tugunidan boshqarilyapti, har bir qorincha kompleksidan (QRS) oldin normal P to‘lqini bor, PQ oralig‘i me’yorda, ritm muntazam, faqat tezlik daqiqasiga 60 dan kam. Ya’ni ritmning «manbai» va o‘tkazilishi normal, faqat tezroq urmayapti.

Belgilari bo‘lmagan yosh odamda, sportchida yoki tinch holatda, ertalab olingan EKGda sinusli bradikardiya ko‘pincha normaning varianti hisoblanadi. Agar u bosh aylanishi, hushdan ketish bilan kechsa, 40 dan past bo‘lsa yoki yangi dori boshlangandan keyin paydo bo‘lsa — shifokor qo‘shimcha tekshiruv buyuradi.

Bradikardiyani davolash

Belgilarsiz fiziologik bradikardiya davolanmaydi. Boshqa hollarda davolash sababga qarab tanlanadi:

  • Sababni bartaraf etish — gipotireozni gormon bilan davolash, kaliy darajasini tuzatish, uyqudagi apnoeni davolash. Ko‘pincha shundan keyin puls tiklanadi.
  • Dorilarni qayta ko‘rib chiqish — pulsni sekinlashtiruvchi dori sabab bo‘lsa, shifokor dozani o‘zgartiradi yoki boshqasiga almashtiradi. Beta-blokator va boshqa yurak dorilarini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang: bu qon bosimining keskin oshishi yoki stenokardiya xurujini qo‘zg‘atishi mumkin.
  • Shoshilinch yordam — og‘ir simptomli bradikardiyada shifoxonada vena ichiga dorilar yuboriladi va kerak bo‘lsa vaqtinchalik elektrokardiostimulyatsiya qilinadi.

Kardiostimulyator qachon kerak

Doimiy kardiostimulyator — ko‘krak terisi ostiga o‘rnatiladigan kichik qurilma bo‘lib, yurak sekinlashganda elektr impulsi berib, ritmni saqlaydi. Yevropa kardiologlar jamiyati (ESC) tavsiyalariga ko‘ra, u odatda quyidagi hollarda tavsiya etiladi (qaytariladigan sabablar istisno qilingandan keyin):

  • sinus tuguni zaifligi, agar bradikardiya yoki pauzalar belgilar (bosh aylanishi, hushdan ketish) bilan aniq bog‘liq bo‘lsa;
  • III darajali (to‘liq) yoki II darajali Mobitz II AV-blokada — belgilar bo‘lmasa ham;
  • bradikardiya-taxikardiya sindromi, ayniqsa taxikardiyani davolash uchun kerakli dorilar pulsni haddan tashqari sekinlashtirsa;
  • sababi aniqlangan, takrorlanuvchi hushdan ketishlar bilan kechadigan pauzalar.

Zamonaviy kardiostimulyator bilan odamlar odatiy hayot kechiradi, ishlaydi va sport bilan shug‘ullanadi; faqat muntazam tekshiruvdan o‘tib turish kerak.

Pulsni to‘g‘ri o‘lchash va o‘zini kuzatish

Bitta tasodifiy o‘lchov xulosa uchun yetarli emas. Pulsni ertalab, uyg‘ongandan keyin, 5 daqiqa tinch o‘tirgach, bilak yoki bo‘yin arteriyasida to‘liq 60 soniya davomida sanang. Tonometr va aqlli soatlar ritm notekis bo‘lsa yoki ekstrasistolalar bo‘lsa, pulsni noto‘g‘ri — kamroq ko‘rsatishi mumkin: ayrim qisqarishlar qon tomirida sezilmaydi. Shuning uchun puls 40–50 atrofida chiqsa, uni qo‘lda tekshiring va natijalarni kundalikka yozing.

Shifokorga borishda o‘lchovlar kundaligi, ichayotgan barcha dorilaringiz ro‘yxati (ko‘z tomchilari va o‘simlik vositalari ham) hamda belgilar qachon va qanday holatda paydo bo‘lganini olib boring. Bosh aylanishi yoki hushdan ketish bo‘lgan bo‘lsa, ular yuklama paytida, tik turganda yoki tinch holatda yuz berganini ayting — bu sababni aniqlashda juda muhim. Bradikardiya aniqlangan odamlarga mustaqil ravishda «pulsni ko‘taruvchi» vositalar, kuchli qahva yoki energetik ichimliklar bilan o‘zini davolash tavsiya etilmaydi: ular sababni bartaraf etmaydi va ritmni yanada buzishi mumkin.

Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

Sekin puls bilan birga quyidagilar bo‘lsa, kutmasdan 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling:

  • hushdan ketish yoki hushdan ketishga yaqin holat;
  • ko‘krakda og‘riq yoki siqilish;
  • kuchli hansirash, nafas yetishmasligi;
  • chalkashlik, nutq buzilishi, kuchli holsizlik;
  • puls daqiqasiga 40 dan past va o‘zini yomon his qilish;
  • dorini ortiqcha ichib yuborish (ayniqsa yurak yoki bosim dorilari) yoki bolaning kattalar dorisini ichib qo‘yishi.

Xulosa

Bradikardiya — yurakning daqiqasiga 60 martadan sekin urishi. Sportchilarda, uyquda va ko‘plab sog‘lom odamlarda bu normal holat bo‘lib, belgilar bo‘lmasa davolash talab qilinmaydi. Bosh aylanishi, hushdan ketish, holsizlik va hansirash bilan kechadigan sekin puls esa sinus tuguni zaifligi, AV-blokada, gipotireoz, giperkaliyemiya yoki dori ta’siri belgisi bo‘lishi mumkin. Tashxis EKG, Xolter va qon tahlillari bilan qo‘yiladi; davolash sababni bartaraf etishdan kardiostimulyator o‘rnatishgacha bo‘ladi.

Maqolada tilga olingan dorilar: Kordaron tabletka.

Ko‘p beriladigan savollar

Bradikardiya nima?

Bu tinch holatda yurak urishi daqiqasiga 60 martadan kam bo‘lishi. U fiziologik (sportchilarda, uyquda) yoki kasallik belgisi bo‘lishi mumkin. Belgilarning bor-yo‘qligi va EKG natijasi qaysi biri ekanini aniqlashga yordam beradi.

Bradikardiya sabablari qanday?

Asosiy sabablar: sinus tuguni zaifligi, AV-blokada, miokard infarkti, gipotireoz, qonda kaliy ko‘payishi, uyquda apnoe va pulsni sekinlashtiruvchi dorilar (beta-blokatorlar, ayrim kalsiy kanali blokatorlari, digoksin, amiodaron).

Bradikardiyani davolash qanday?

Belgilarsiz bradikardiya davolanmaydi. Sabab topilsa, u bartaraf etiladi: gipotireoz davolanadi, kaliy tuzatiladi, dorilar qayta ko‘rib chiqiladi. Simptomli sinus tuguni zaifligi va og‘ir AV-blokadada doimiy kardiostimulyator o‘rnatiladi.

Taxikardiya va bradikardiya nima?

Taxikardiya — tinch holatda daqiqasiga 100 dan ortiq yurak urishi, bradikardiya — 60 dan kam. Ikkalasi ham yurak ritmi buzilishlari bo‘lib, ba’zi odamlarda bradikardiya-taxikardiya sindromi shaklida navbatlashib keladi.

Sinusli bradikardiya xavflimi?

Ko‘pincha yo‘q: belgilari bo‘lmagan yosh odamlar va sportchilarda bu normaning varianti. Agar bosh aylanishi, hushdan ketish, hansirash bo‘lsa yoki puls 40 dan past bo‘lsa, kardiologga murojaat qilib, Xolter monitoringi va qon tahlillaridan o‘tish kerak.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/10
  1. Bradikardiya nima
  2. Fiziologik bradikardiya: qachon sekin puls normal
  3. Bradikardiya sabablari
  4. Bradikardiya belgilari
  5. Bradikardiya qanday tekshiriladi
  6. Bradikardiyani davolash
  7. Pulsni to‘g‘ri o‘lchash va o‘zini kuzatish
  8. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi