Angina — tomoq bodomcha bezlarining (tanglay murtaklarining) o‘tkir yallig‘lanishi. Tibbiyotda u o‘tkir tonzillit yoki tonzillofaringit deb ataladi. Angina belgilari — kuchli tomoq og‘rig‘i, yutganda og‘riq, isitma va qizarib kattalashgan bodomcha bezlari. Kasallik har qanday yoshda uchraydi, lekin ayniqsa 5–15 yoshli bolalarda ko‘p.
Ko‘pchilik anginani darhol antibiotik bilan davolash kerak deb hisoblaydi. Aslida anginalarning katta qismini viruslar chaqiradi va ularga antibiotik ta’sir qilmaydi. Quyida angina turlari, ularni qanday farqlash, qachon antibiotik kerakligi va uyda nima qilish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.
Angina nima
Bodomcha bezlari — tomoqning ikki yonida joylashgan limfa to‘qimasi bo‘lib, organizmni og‘iz va burun orqali kiradigan mikroblardan himoya qiladi. Viruslar yoki bakteriyalar ularga tushib ko‘paysa, bezlar yallig‘lanadi, shishadi va og‘riy boshlaydi.
Angina sabablari
- Viruslar — kattalardagi anginalarning ko‘pchiligi va bolalardagi anginalarning yarmidan ko‘pi: adenovirus, gripp va shamollash viruslari, Epshteyn-Barr virusi (infeksion mononukleoz) va boshqalar;
- A guruh beta-gemolitik streptokokk — eng muhim bakterial sabab: bolalardagi anginalarning taxminan 20–30 foizi, kattalardagi 5–15 foizi. Faqat shu turini antibiotik bilan davolash zarur;
- kamdan-kam hollarda boshqa bakteriyalar.
Angina havo-tomchi yo‘li bilan — yo‘tal, aksirish, gaplashish orqali, shuningdek umumiy idish-tovoq va qo‘l orqali yuqadi. Muzqaymoq yeyish yoki sovuq suv ichishning o‘zi angina chaqirmaydi.
Angina belgilari
- tomoqdagi kuchli og‘riq, yutganda kuchayadi;
- harorat ko‘tarilishi, ko‘pincha 38–39 °C gacha;
- bodomcha bezlarining qizarishi va kattalashishi, ularda oq yoki sarg‘ish karash;
- bo‘yindagi limfa tugunlarining kattalashib og‘rishi;
- holsizlik, bosh og‘rig‘i;
- bolalarda qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi va qusish ham bo‘lishi mumkin.
Virusli va bakterial anginani qanday farqlash mumkin
Faqat tashqi ko‘rinishiga qarab aniq farqlab bo‘lmaydi, ammo ayrim belgilar yo‘nalish beradi:
- Streptokokk anginasiga ko‘proq xos: to‘satdan boshlanish, yuqori harorat, bodomcha bezlarida karash, bo‘yinning old qismidagi og‘riqli limfa tugunlari va yo‘tal hamda tumovning yo‘qligi;
- Virusli anginaga ko‘proq xos: yo‘tal, tumov, xirildoq ovoz, ko‘z qizarishi, og‘izdagi yaralar.
Shifokor bu belgilarni maxsus shkala (Centor/McIsaac) bo‘yicha baholaydi va kerak bo‘lsa tomoqdan surtma olib, streptokokkka tezkor test yoki bakteriologik ekish o‘tkazadi. Antibiotik buyurish yoki buyurmaslik shu natijaga bog‘liq.
Angina qanday davolanadi
Qachon antibiotik kerak
Antibiotik faqat streptokokk anginasi tasdiqlanganda yoki shifokor uni yuqori ehtimolli deb topganda buyuriladi. Odatda penitsillin guruhidagi dorilar (masalan, amoksitsillin) qo‘llanadi, kurs ko‘pincha 10 kun davom etadi. Penitsillinga allergiya bo‘lsa, shifokor boshqa guruhdagi dorini tanlaydi.
Antibiotikni harorat tushgandan keyin ham buyurilgan muddatgacha ichish muhim. Streptokokk anginasi to‘liq davolanmasa, revmatik isitma (yurak va bo‘g‘imlarning shikastlanishi) va buyrak yallig‘lanishi kabi asoratlar xavfi saqlanib qoladi. Virusli anginada antibiotik foyda bermaydi, faqat nojo‘ya ta’sirlar va bakteriyalarning chidamliligini oshiradi.
Muhim: infeksion mononukleozda (Epshteyn-Barr virusi) amoksitsillin ko‘pincha kuchli toshma chaqiradi. Bu ham antibiotikni o‘zboshimchalik bilan ichmaslik uchun yana bir sabab.
Anginani uyda davolash
Virusli angina odatda 5–7 kunda o‘zi o‘tib ketadi. Bakterial anginada esa uy choralari antibiotikka qo‘shimcha bo‘ladi:
- og‘riq va haroratni paratsetamol yoki ibuprofen bilan kamaytiring, yoshga mos dozada;
- ko‘p iliq suyuqlik iching — choy, kompot, iliq suv; juda issiq ichimliklar tomoqni qo‘shimcha ta’sirlantiradi;
- yumshoq, yutishga oson ovqat yeng;
- iliq tuzli suv bilan chayqash (bir stakan suvga yarim choy qoshiq tuz) og‘riqni vaqtincha yengillashtiradi;
- kattalar va 6 yoshdan katta bolalar uchun so‘rib iste’mol qilinadigan tabletkalar va spreylar vaqtincha yordam beradi;
- dam oling, xonani shamollating.
Spirtli kompresslar, tomoqqa kerosin yoki yod surtish, bodomcha bezlaridagi karashni qirib tashlash mumkin emas — bu shilliq qavatni shikastlaydi va infeksiyani chuqurroq tarqatadi.
Bolalarda angina
Bolalarda streptokokk anginasi kattalarga nisbatan ko‘p uchraydi, shuning uchun tomoq og‘rig‘i va isitmasi bor bolani pediatrga ko‘rsatish va kerak bo‘lsa streptokokkka test topshirish tavsiya etiladi. 3 yoshgacha bo‘lgan bolalarda streptokokk anginasi kam uchraydi, ularda ko‘pincha virusli infeksiyalar bo‘ladi.
Angina bilan birga mayda qizil toshma, «qulupnay» til va yuz qizarib, burun-lab uchburchagining oqarib qolishi skarlatinaga xos — bu ham streptokokk infeksiyasi bo‘lib, antibiotik bilan davolanadi.
Bolada quyidagi belgilar bo‘lsa, kechiktirmay shifokorga murojaat qiling: suyuqlik ichmayapti yoki kam siymoqda, so‘lagini yuta olmayapti, nafas olishi qiyin, bo‘yni qotib qolgan, harorat 3 kundan ortiq tushmayapti.
Homiladorlikda angina
Homiladorlikda ham angina shifokor ko‘rigini talab qiladi. Haroratni tushirish va og‘riqni kamaytirish uchun odatda paratsetamol tavsiya etiladi; ibuprofen va boshqa yallig‘lanishga qarshi dorilar, ayniqsa uchinchi trimestrda, mumkin emas. Streptokokk anginasi tasdiqlansa, homiladorlikda xavfsiz bo‘lgan penitsillin guruhidagi antibiotiklar buyuriladi. Ko‘p suyuqlik va tuzli suv bilan chayqash xavfsiz.
Anginaning asoratlari
- Paratonzillyar abssess — bodomcha bezi atrofida yiring to‘planishi: bir tomonlama kuchli og‘riq, og‘izni ochish qiyinlashishi, ovozning «og‘izda olxo‘ri bilan gapirgandek» bo‘lib qolishi;
- Revmatik isitma — streptokokk anginasidan 2–3 hafta keyin yurak, bo‘g‘imlar va asab tizimining shikastlanishi;
- Glomerulonefrit — buyraklarning yallig‘lanishi: shish, siydikning qizg‘ish yoki qo‘ng‘ir rangga kirishi.
Anginaning oldini olish
- qo‘llarni tez-tez sovun bilan yuving;
- kasal odamning idish-tovog‘i va sochig‘idan foydalanmang;
- streptokokk anginasi bilan og‘rigan odam antibiotik boshlangandan keyin kamida 12–24 soat uyda qolishi kerak;
- yo‘talganda va aksirganda og‘iz-burunni ro‘molcha yoki tirsak bilan yoping.
Xulosa
Angina — bodomcha bezlarining o‘tkir yallig‘lanishi bo‘lib, ko‘pincha viruslar, ba’zan esa streptokokk chaqiradi. Antibiotik faqat bakterial anginada kerak va uni shifokor buyuradi. Og‘riq qoldiruvchi dorilar, ko‘p suyuqlik va dam olish tuzalishni yengillashtiradi. Nafas olish yoki yutishning qiyinlashishi, og‘izni ochib bo‘lmasligi — shoshilinch belgilar.
Tomoq og‘rig‘i bilan kechadigan boshqa kasalliklar haqida: surunkali tonzillit va skarlatina.
Yana o‘qing: faringit: anginadan farqi, laringit (ovoz bo‘g‘ilishi).
Mavzuga yaqin maqolalar: mononukleoz.
Mavzuga yaqin maqolalar: limfa tugunlari kattalashishi.
Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen suspenziya, Paratsetamol sirop, Amoksitsillin kapsula.
Mavzuga oid dorilar haqida: Amoksiklav tabletka, Amoksitsillin suspenziya. Dorini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Angina yuqumlimi?
Ha. Virusli va streptokokk anginasi havo-tomchi yo‘li va umumiy buyumlar orqali yuqadi. Streptokokk anginasida antibiotik boshlangandan 12–24 soat o‘tib, odam boshqalar uchun xavfli bo‘lmay qoladi.
Angina necha kunda o‘tadi?
Virusli angina odatda 5–7 kunda o‘tadi. Streptokokk anginasida antibiotik boshlangach, harorat va og‘riq ko‘pincha 1–3 kunda kamayadi, ammo kursni oxirigacha davom ettirish kerak.
Haroratsiz angina bo‘ladimi?
Ba’zan harorat past yoki umuman bo‘lmasligi mumkin, ayniqsa virusli infeksiyada. Ammo kuchli tomoq og‘rig‘i va bodomcha bezlarida karash bo‘lsa, harorat bo‘lmasa ham shifokorga ko‘rinish kerak.
Bodomcha bezlarini olib tashlash kerakmi?
Operatsiya (tonzillektomiya) faqat alohida hollarda — masalan, yiliga ko‘p marta takrorlanadigan og‘ir anginalarda, paratonzillyar abssessdan keyin yoki bezlar nafas olishga xalaqit bersa — LOR shifokor tomonidan tavsiya etiladi.






