Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Buyrak shamollashi (pielonefrit): belgilari, sabablari va davolash

Buyrak shamollashi (pielonefrit) belgilari: bel og‘rig‘i, isitma, qaltirash, siyishdagi o‘zgarishlar. Sabablari, tahlillar, antibiotiklar bilan davolash, uy sharoitida nima qilish mumkin, homiladorlik va bolalarda xususiyatlar, xavfli belgilar.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 16-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
20
Buyrak shamollashi belgilari va bel sohasidagi og‘riq bilan og‘rigan bemor

Davomini o'qing

Ayol uyda divanda adyolga o‘ranib dam olmoqda, yonidagi stolda bir piyola choy turibdi
Kasalliklar

Shamollash (ORVI): belgilari, uyda davolash va qachon shifokorga borish kerak

4-noyabr·9 daq
Ko‘k ko‘ylakli odam ikki qo‘li bilan belining pastki qismini ushlab turibdi — buyrakda tosh og‘rig‘i
Kasalliklar

Buyrakda tosh: belgilari, sabablari, tosh tushishi va davolash

28-oktabr·9 daq
Shamollagan yoki allergiyasi bor ayol burunini tutib o‘tiribdi
Alomatlar

Shamollash yoki allergiya: farqi, belgilari va davolash

30-dekabr, 2022·8 daq
Buyrak salomatligi uchun suv ichayotgan kishi va yangi sabzavotlar
Sog'lom turmush

Buyrakni qanday saqlash kerak: 10 ta muhim maslahat

18-aprel, 2023·6 daq
Divanda yonboshlab yotgan ayol qorni og‘riganidan ikki qo‘li bilan qornini ushlab turibdi
Kasalliklar

Helikobakter pilori: belgilari, qanday yuqadi, tahlili va davolash

12-noyabr·9 daq
Labial gerpes belgilari va davolash usullari tasvirlangan tibbiy rasm
Kasalliklar

Gerpes virusi davolash: belgilari, usullari va profilaktikasi

17-aprel, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Pielonefrit nima (buyrak shamollashi)
  2. Buyrak shamollashi sabablari
  3. Buyrak shamollashi belgilari
  4. Tashxis: qaysi tahlillar topshiriladi
  5. Buyrak shamollashini davolash
  6. Uy sharoitida davolash mumkinmi
  7. Homiladorlikda pielonefrit
  8. Bolalarda buyrak shamollashi
  9. Qachon shu kuniyoq shifokorga borish kerak
  10. Erkaklarda va qandli diabetda pielonefrit
  11. Davolashdan keyin nima qilish kerak
  12. Asoratlari
  13. Profilaktika
  14. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  15. Xulosa
  16. Ko‘p beriladigan savollar

Buyrak shamollashi belgilari ko‘pincha sovuq qotishdan yoki sistitdan keyin boshlanadi: bel og‘riydi, harorat ko‘tariladi, odamni qaltiroq tutadi. Ko‘pchilik “o‘zi o‘tib ketadi” deb o‘ylab, xalq usullari bilan davolanadi va shifokorga kech boradi. Holbuki, xalq tilidagi “buyrak shamollashi” ko‘pincha pielonefrit — buyrakning bakterial infeksiyasi bo‘lib, u antibiotik bilan davolanishi shart, o‘z vaqtida davolanmasa esa qonga infeksiya tushishi (sepsis) va buyrak shikastlanishiga olib kelishi mumkin.

Quyida pielonefrit nima ekanligi, uning sabablari va belgilari, qaysi tahlillar topshiriladi, qanday davolanadi, uy sharoitida nima qilish mumkin va nima mumkin emasligi haqida batafsil gaplashamiz.

Pielonefrit nima (buyrak shamollashi)

Pielonefrit — buyrak jomi va buyrak to‘qimasining bakteriyalar keltirib chiqargan yallig‘lanishi. Bu siydik yo‘llari infeksiyasining “yuqori” shakli: pastki qismdagi infeksiya — sistit (qovuq yallig‘lanishi) — davolanmasa yoki siydik oqimi buzilsa, bakteriyalar yuqoriga, buyrakka ko‘tariladi.

Amaliyotda “buyrak shamollashi” deb boshqa holatlarni ham atashadi. Masalan, glomerulonefrit — buyrak koptokchalarining immun yallig‘lanishi bo‘lib, u bakterial infeksiya emas, antibiotik bilan davolanmaydi va shishlar, bosim oshishi, siydikda oqsil va qon bilan kechadi. Shuning uchun aniq tashxisni faqat shifokor tahlillardan keyin qo‘yadi.

O‘tkir va surunkali pielonefrit

  • O‘tkir pielonefrit — bir necha soat yoki kun ichida boshlanadi: yuqori isitma, qaltirash, bel og‘rig‘i. To‘g‘ri davolansa, odatda to‘liq tuzaladi;
  • Surunkali pielonefrit — qaytalanuvchi infeksiyalar natijasida buyrakda chandiqlar paydo bo‘ladi. Ko‘pincha siydik oqimining buzilishi (tosh, bolalikdan qolgan reflyuks, prostata kattalashishi) fonida rivojlanadi. Uzoq yillar davomida buyrak faoliyatining pasayishi va arterial bosim oshishiga olib kelishi mumkin.

Buyrak shamollashi sabablari

Ko‘p hollarda aybdor — ichakda yashovchi bakteriyalar, birinchi navbatda ichak tayoqchasi (E. coli). Ular siydik chiqarish kanali orqali qovuqqa, undan siydik naychasi bo‘ylab buyrakka ko‘tariladi. Qon orqali tarqalish kamdan-kam uchraydi. Xavfni oshiruvchi omillar:

  • Ayol jinsi — siydik chiqarish kanali kalta bo‘lgani uchun ayollarda siydik yo‘llari infeksiyalari ancha ko‘p uchraydi;
  • Buyrak toshlari — siydik oqimini to‘sadi va infeksiya uchun sharoit yaratadi (batafsil: buyrakda tosh);
  • Homiladorlik — gormonlar ta’sirida siydik yo‘llari kengayadi, kattalashgan bachadon siydik naychalarini bosadi;
  • Bolalarda pufak-siydik naychasi reflyuksi — siydikning qovuqdan buyrakka teskari oqishi;
  • Qandli diabet va immunitetni pasaytiruvchi holatlar — infeksiya og‘irroq kechadi;
  • Erkaklarda prostata kattalashishi yoki prostatit — qovuq to‘liq bo‘shamaydi (qarang: prostatit);
  • Siydik kateteri, siydik yo‘llaridagi operatsiya va muolajalar;
  • davolanmagan yoki tez-tez qaytalanadigan sistit, siydikni uzoq ushlab turish.

Sovuq qotish va ho‘l oyoq bevosita sabab emas — kasallikni bakteriyalar keltirib chiqaradi. Sovuq faqat organizmni biroz zaiflashtirishi mumkin.

Buyrak shamollashi belgilari

  • bel og‘rig‘i — odatda bir tomonda, qovurg‘alar ostida, umurtqadan yonroqda; doimiy, simillovchi, qorin yoki chov tomonga tarqalishi mumkin. Bel sohasiga yengil urilganda og‘riq kuchayadi;
  • yuqori isitma (ko‘pincha 38 °C dan yuqori), qaltirash, terlash;
  • ko‘ngil aynishi, qayt qilish, ishtahaning yo‘qolishi, holsizlik;
  • tez-tez va og‘riqli siyish, qovuq to‘liq bo‘shamagandek hissi — ko‘pincha avval sistit belgilari bo‘ladi;
  • siydikning loyqalanishi, yoqimsiz hid, ba’zan siydikda qon.

Faqat bel og‘rig‘i, isitmasiz va siydikdagi o‘zgarishlarsiz bo‘lsa, bu ko‘pincha osteoxondroz yoki mushak zo‘riqishi bo‘ladi. Isitma va qaltirash bilan birga kelgan bir tomonlama bel og‘rig‘i esa pielonefritga xos.

Bolalar, homiladorlar va keksalarda

Kichik bolalarda kasallik noaniq boshlanadi: faqat yuqori harorat, injiqlik, qayt qilish, ovqatdan bosh tortish — bel og‘rig‘ini ular aytib bera olmaydi. Shuning uchun sababi noma’lum isitmada bolaning siydigi tekshiriladi. Keksalarda isitma bo‘lmasligi mumkin, birinchi belgi ba’zan holsizlik yoki ong chalkashishi bo‘ladi.

Tashxis: qaysi tahlillar topshiriladi

  • Umumiy siydik tahlili — leykotsitlar, bakteriyalar, ba’zan eritrotsitlar va oz miqdorda oqsil topiladi;
  • Siydikni bakteriologik ekish — qaysi bakteriya aybdorligini va u qaysi antibiotikka sezgirligini ko‘rsatadi. Namuna antibiotik boshlanishidan oldin olinishi kerak;
  • Umumiy qon tahlili va yallig‘lanish ko‘rsatkichlari (leykotsitlar, SRO), kreatinin — buyrak faoliyatini baholash uchun; og‘ir holatda qon ekish;
  • Buyrak UTT — tosh, siydik yo‘li to‘silishi, buyrakning kengayishi yoki absessni ko‘rsatadi;
  • zarur bo‘lsa — kompyuter tomografiyasi (davolashga 2–3 kunda javob bo‘lmasa yoki asorat gumon qilinsa).

Belgilarsiz, faqat siydikda bakteriya topilishi (asimptomatik bakteriuriya) odatda davolanmaydi — bundan homiladorlar va urologik muolajaga tayyorlanayotganlar mustasno.

Buyrak shamollashini davolash

Pielonefrit bakterial infeksiya, shuning uchun asosiy davo — antibiotiklar. Antibiotikni shifokor belgilaydi: avval mintaqada samarali bo‘lgan dori bilan boshlanadi, siydik ekish natijasi kelgach, kerak bo‘lsa almashtiriladi. Dori turi, miqdori va kurs davomiyligi (odatda 1–2 hafta atrofida) dori va holatga bog‘liq.

  • yengil va o‘rtacha holatlarda, qayt qilish bo‘lmasa, davolash ambulator — uyda tabletkalar bilan olib boriladi, 2–3 kundan keyin shifokor holatni qayta baholaydi;
  • kasalxonaga yotqiziladi: tinimsiz qayt qilib, dori va suyuqlik icha olmaganda, bosim tushib ketganda yoki sepsis belgilari bo‘lganda, homiladorlikda, kichik bolalarda, bitta buyrak yoki siydik yo‘li to‘silishida, qandli diabet va immuniteti past odamlarda, davolashga 48–72 soatda javob bo‘lmaganda;
  • tosh yoki boshqa to‘siq tufayli siydik oqmay qolgan bo‘lsa, antibiotik yetarli emas — urolog siydik oqimini zudlik bilan tiklaydi (stent yoki naycha qo‘yadi).

Ahvol yaxshilangani bilan antibiotikni to‘xtatmang: kurs oxirigacha ichilmasa, infeksiya qaytishi va bakteriyalar dorilarga chidamli bo‘lib qolishi mumkin. Avval qolgan yoki qo‘shnidan olingan antibiotikni ichish ham mumkin emas.

Uy sharoitida davolash mumkinmi

Halol javob: pielonefritni faqat uy usullari bilan davolab bo‘lmaydi — antibiotik shart. Shifokor ruxsat bergan ambulator davolashda uyda quyidagilar yordam beradi:

  • yotoq rejimi va dam olish;
  • yetarli suyuqlik ichish (qayt qilmasangiz) — suv, choy; lekin yurak yoki buyrak yetishmovchiligi bo‘lsa, miqdorni shifokor bilan kelishing;
  • isitma va og‘riqda paratsetamol yo‘riqnomaga muvofiq; ibuprofen kabi yallig‘lanishga qarshi dorilar suvsizlanish va buyrak faoliyati buzilganda zararli bo‘lishi mumkin — shifokordan so‘rang;
  • iliq grelka og‘riqni biroz yengillashtirishi mumkin, lekin u davo emas;
  • siydikni ushlab turmaslik, harorat va ahvolni kuzatib borish.

Tabiiy davolash: afsonalar va haqiqat

  • Makkajo‘xori popugi, buyrak choyi, toloknyanka va boshqa giyohlar — siydik haydashi mumkin, lekin buyrakdagi bakteriyalarni o‘ldirmaydi va antibiotik o‘rnini bosmaydi;
  • Klyukva (qizil mevali rezavor) — ba’zi tadqiqotlarga ko‘ra ayollarda sistit qaytalanishini kamaytirishi mumkin, lekin pielonefritni davolamaydi;
  • “Belni issiq qum, tuz yoki hammom bilan qizdirish” — infeksiyani yo‘qotmaydi; yuqori isitmada esa holatni og‘irlashtirishi mumkin;
  • “Ko‘p suv ichsa, o‘zi yuvilib ketadi” — suyuqlik yordam beradi, lekin buyrak to‘qimasidagi infeksiyani o‘zi tuzatmaydi.

Homiladorlikda pielonefrit

Homiladorlikda siydik yo‘llari kengayadi, shuning uchun hatto belgisiz bakteriuriya ham pielonefritga o‘tishi mumkin. Shu sababli homiladorlarda siydik tahlili va ekish muntazam tekshiriladi, topilgan bakteriuriya esa homiladorlikda xavfsiz antibiotik bilan davolanadi. Homiladorlikdagi pielonefrit odatda kasalxonada davolanadi, chunki u muddatidan oldin tug‘ruq va sepsis xavfini oshiradi. Har bir muddatda nimaga e’tibor berish kerakligi: homiladorlik kalendari.

Bolalarda buyrak shamollashi

Bolalarda siydik yo‘li infeksiyasi ko‘pincha reflyuks yoki tug‘ma nuqsonlar bilan bog‘liq. Uch oylikkacha bo‘lgan chaqaloqdagi har qanday isitma zudlik bilan ko‘rikni talab qiladi. Birinchi isitmali infeksiyadan keyin shifokor ko‘pincha buyrak UTT ni buyuradi, qaytalanganda esa qo‘shimcha tekshiruvlar o‘tkaziladi — bu buyrakda chandiq hosil bo‘lishining oldini olish uchun muhim.

Qachon shu kuniyoq shifokorga borish kerak

Tez yordam kerak bo‘lmasa ham, quyidagi hollarda shifokorga borishni kechiktirmang: 38 °C dan yuqori isitma bel og‘rig‘i bilan birga bo‘lsa, sistit qaltirash yoki biqin og‘rig‘i bilan kechsa, sistit belgilari 2–3 kunda o‘tmasa, shuningdek erkak, homilador ayol, bola yoki diabetli odamda siydik yo‘llari infeksiyasi belgilari paydo bo‘lsa. To‘g‘ri antibiotik qancha erta boshlansa, asorat xavfi shuncha past va kasallik shuncha qisqa kechadi.

Erkaklarda va qandli diabetda pielonefrit

Erkaklarda siydik yo‘llari infeksiyasi kamroq uchraydi, shuning uchun u har doim “murakkab” hisoblanadi: sababini — prostata kattalashishi, prostatit, tosh yoki siydik oqimining boshqa to‘siqlarini — izlash kerak. Qandli diabetda esa infeksiya tezroq og‘irlashadi, belgilari xiralashgan bo‘lishi mumkin, qondagi qand ko‘tariladi. Bunday bemorlarga shifokor ko‘pincha qo‘shimcha tekshiruv buyuradi va ahvolni yaqindan kuzatadi.

Davolashdan keyin nima qilish kerak

  • antibiotik boshlangandan keyin 2–3 kun ichida isitma va og‘riq kamayishi kerak; bo‘lmasa, shifokorga qayta boring;
  • belgilar to‘liq yo‘qolsa, odatda takroriy tahlil shart emas — lekin homiladorlar va bolalarda shifokor nazorat tahlilini buyuradi;
  • yilda bir necha marta qaytalanadigan infeksiyalarda urolog yoki nefrolog ko‘rigi kerak: tosh, reflyuks, prostata muammolari va boshqa sabablar tekshiriladi;
  • surunkali pielonefrit bo‘lsa, qon bosimini va buyrak faoliyatini (kreatinin, siydikda oqsil) vaqti-vaqti bilan tekshirib turish foydali.

Asoratlari

  • urosepsis — infeksiyaning qonga tushishi, hayot uchun xavfli;
  • buyrak yoki buyrak atrofi absessi (yiringli bo‘shliq);
  • o‘tkir buyrak shikastlanishi;
  • qaytalanishlarda — buyrakda chandiqlar, surunkali buyrak kasalligi va gipertoniya;
  • homiladorlikda — muddatidan oldin tug‘ruq.

Profilaktika

  • kun davomida yetarli suv ichish va siydikni uzoq ushlab turmaslik;
  • jinsiy aloqadan keyin siyish, gigiyenada oldindan orqaga yo‘nalishda yuvinish;
  • sistitni o‘z vaqtida, shifokor nazoratida davolash;
  • buyrak toshlari, prostata kasalliklari va qandli diabetni nazorat qilish;
  • homiladorlikda siydik tahlillarini o‘z vaqtida topshirish.

Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

  • yuqori isitma va qaltirash bilan birga tinimsiz qayt qilish, suyuqlik icha olmaslik;
  • bosh aylanishi, hushdan ketish, bosimning tushib ketishi, tez yurak urishi, nafas tezlashishi;
  • ong chalkashishi, kuchli holsizlik, teri rangining oqarishi yoki marmarsimon bo‘lishi;
  • siydik deyarli chiqmay qolishi;
  • homiladorlikda isitma va bel og‘rig‘i;
  • chaqaloq yoki kichik bolada yuqori isitma bilan uyquchanlik va ovqatdan bosh tortish.

Xulosa

Buyrak shamollashi (pielonefrit) — ko‘pincha qovuqdan ko‘tarilgan bakterial infeksiya. Isitma, qaltirash va bir tomonlama bel og‘rig‘i — shifokorga borish uchun yetarli sabab. Siydik tahlili, siydik ekish, qon tahlili va UTT tashxisni aniqlaydi, antibiotiklar esa kasallikni tuzatadi. Uy usullari faqat yordamchi; homiladorlikda, bolalarda va og‘ir holatlarda davolash kasalxonada olib boriladi.

Shuningdek o‘qing: Angina: belgilari, sabablari, bolalarda va uyda davolash; Pnevmoniya (zotiljam): belgilari, sabablari va davolash; Sistit: belgilari, sabablari va davolash usullari; Buyrakda tosh: belgilari, sabablari, tosh tushishi va davolash.

Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen sham.

Ko‘p beriladigan savollar

Buyrak shamollashi belgilari qanday?

Bir tomonlama bel og‘rig‘i, 38 °C dan yuqori isitma, qaltirash, ko‘ngil aynishi yoki qayt qilish, tez-tez va og‘riqli siyish, loyqa yoki qonli siydik. Bolalarda faqat isitma va injiqlik bo‘lishi mumkin.

Buyrak shamollashini uy sharoitida davolash mumkinmi?

Faqat uy usullari bilan — yo‘q, antibiotik shart. Yengil holatlarda shifokor tabletkalar bilan uyda davolanishga ruxsat berishi mumkin; bunda dam olish, suyuqlik ichish va harorat nazorati yordam beradi.

Buyrak shamollashida qanday dorilar ichiladi?

Asosiy davo — shifokor siydik ekish natijasiga qarab tanlaydigan antibiotik. Isitma va og‘riqda paratsetamol yo‘riqnomaga muvofiq. Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan tanlash yoki kursni erta to‘xtatish mumkin emas.

Buyrak shamollashini tabiiy usullar bilan davolash mumkinmi?

Yo‘q. Giyoh choylari, makkajo‘xori popugi yoki klyukva bakteriyalarni buyrakdan yo‘qotmaydi. Ular faqat antibiotik bilan birga, shifokor ruxsati bilan qo‘llanishi mumkin.

Buyrak shamollashining sabablari nima?

Asosan qovuqdan ko‘tarilgan bakteriyalar (ko‘pincha ichak tayoqchasi). Xavfni buyrak toshlari, homiladorlik, qandli diabet, prostata kattalashishi, bolalarda reflyuks va davolanmagan sistit oshiradi. Sovuq qotish bevosita sabab emas.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/16
  1. Pielonefrit nima (buyrak shamollashi)
  2. Buyrak shamollashi sabablari
  3. Buyrak shamollashi belgilari
  4. Tashxis: qaysi tahlillar topshiriladi
  5. Buyrak shamollashini davolash
  6. Uy sharoitida davolash mumkinmi
  7. Homiladorlikda pielonefrit
  8. Bolalarda buyrak shamollashi
  9. Qachon shu kuniyoq shifokorga borish kerak
  10. Erkaklarda va qandli diabetda pielonefrit
  11. Davolashdan keyin nima qilish kerak
  12. Asoratlari
  13. Profilaktika
  14. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  15. Xulosa
  16. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi