Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Belbog‘simon temiratki (herpes zoster): belgilari, sabablari va davolash

Belbog‘simon temiratki (herpes zoster) nima: suvchechak virusining qayta faollashuvi, toshmadan oldingi og‘riq, tananing bir tomonidagi pufakchali toshma, ko‘z zararlanishi, virusga qarshi davolashni 72 soat ichida boshlash, postgerpetik nevralgiya, yuqumliligi va emlash.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 16-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Keksa erkak zamonaviy klinikada tibbiyot xodimi bilan maslahatlashmoqda

Davomini o'qing

Ko‘z shifokori maxsus apparat yordamida bemorning ko‘zini tekshirmoqda
Kasalliklar

Herpes zoster oftalmicus belgilari: nima uchun xavfli?

27-aprel, 2023·8 daq
Tibbiy xalat va niqobdagi shifokor klinikada bemorning bo‘yin terisini ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Pushti temiratki (Jiber temiratkisi): belgilari va davolash

12-noyabr·9 daq
Dermatolog bemorning terisini dermatoskop va planshet yordamida ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Temiratki: turlari, belgilari va davolash

1-noyabr·11 daq
Laboratoriyada ferritin tahlili uchun qon namunasi olinmoqda
Tahlillar

Ferritin tahlili: temir zaxirasini to‘g‘ri baholash

30-dekabr, 2022·8 daq
Gematolog laboratoriyada talassemiya uchun qon tahlilini tekshirmoqda
Kasalliklar

Talassemiya: irsiy kamqonlik belgilari, tashxisi va davolash

8-may, 2023·7 daq
Ko‘zoynak taqqan yigit ko‘zlarini yumib, boshini qo‘li bilan ushlab o‘tiribdi
Kasalliklar

VSD (vegetativ distoniya): bu qanday kasallik va aslida nima yashiringan

10-noyabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Belbog‘simon temiratki nima va u qayerdan keladi
  2. Kimlarda ko‘proq uchraydi
  3. Belbog‘simon temiratki belgilari
  4. Ko‘z zararlansa — shoshilinch ko‘z shifokori
  5. Tashxis qanday qo‘yiladi
  6. Belbog‘simon temiratkini davolash
  7. Postgerpetik nevralgiya — eng ko‘p uchraydigan asorat
  8. Belbog‘simon temiratki yuqumlimi
  9. Emlash va oldini olish
  10. Qachon zudlik bilan yordam kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Avval tananing bir tomonida — ko‘krak, bel yoki yuzda — sababsiz achishish, sanchiq yoki kuyishga o‘xshash og‘riq paydo bo‘ladi. Bir-ikki kundan keyin aynan shu joyda qizargan teri ustida pufakchalar chiqib, tasma yoki belbog‘ shaklida joylashadi. Bu — belbog‘simon temiratki, tibbiyotda herpes zoster (o‘rab oluvchi gerpes) deb ataladigan kasallik.

Nomida «temiratki» so‘zi bo‘lsa-da, u zamburug‘ keltirib chiqaradigan oddiy temiratkidan butunlay farq qiladi: herpes zosterni virus qo‘zg‘atadi va u boshqacha davolanadi. Quyida kasallik qanday paydo bo‘lishi, kimlar xavf guruhida ekanligi, qachon shoshilish kerakligi va asoratlarni qanday kamaytirish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.

Belbog‘simon temiratki nima va u qayerdan keladi

Herpes zosterni varitsella-zoster virusi qo‘zg‘atadi — bu suvchechak virusining o‘zi. Odam bolaligida (yoki kattaroq yoshda) suvchechak bilan og‘rigach, toshma o‘tib ketadi, lekin virus organizmdan butunlay chiqib ketmaydi: u orqa miya va bosh miya nervlarining tugunlarida (gangliyalarda) «uxlab» yotadi. Yillar, ba’zan o‘n yilliklar o‘tib, immunitet susayganda virus uyg‘onadi va nerv tolasi bo‘ylab teriga chiqadi.

Shuning uchun toshma qat’iy ravishda bitta nerv innervatsiya qiladigan soha — dermatom bo‘ylab, tananing faqat bir tomonida paydo bo‘ladi. Suvchechak nima ekanligi va uning bolalardagi kechishi haqida suvchechak maqolamizda batafsil yozganmiz.

Bu zamburug‘li temiratki emas

Xalq orasida terida halqasimon dog‘lar paydo qiladigan zamburug‘li kasallik ham, rangli temiratki ham, pushti temiratki ham «temiratki» deb ataladi. Ular zamburug‘ yoki boshqa sabablar bilan bog‘liq va zamburug‘ga qarshi malhamlar bilan davolanadi. Belbog‘simon temiratkiga esa zamburug‘ga qarshi vositalar mutlaqo ta’sir qilmaydi. Zamburug‘li va boshqa turdagi dog‘lar haqida temiratki turlari maqolasida o‘qishingiz mumkin.

Kimlarda ko‘proq uchraydi

Bolaligida suvchechak bilan og‘rigan har qanday odamda herpes zoster rivojlanishi mumkin. Hisob-kitoblarga ko‘ra, har uch kishidan biri hayoti davomida u bilan to‘qnash keladi. Xavfni oshiradigan omillar:

  • yosh — 50 yoshdan keyin xavf keskin ortadi, 70–80 yoshdagilarda kasallik eng ko‘p va eng og‘ir kechadi;
  • immunitetni pasaytiradigan kasalliklar: OIV infeksiyasi, leykoz, limfoma va boshqa o‘smalar;
  • immunitetni bostiruvchi davolash: kimyoterapiya, transplantatsiyadan keyingi dorilar, uzoq muddatli gormonal (glyukokortikoid) davolash, ba’zi biologik preparatlar;
  • qandli diabet, surunkali buyrak va o‘pka kasalliklari;
  • kuchli stress, og‘ir jismoniy charchoq, boshqa og‘ir kasallikdan keyingi holat.

Yosh va sog‘lom odamlarda ham, hatto bolalarda ham herpes zoster uchraydi, lekin ularda odatda yengilroq o‘tadi. Kasallik bir marta o‘tgach, qaytalanishi kam, ammo mumkin.

Belbog‘simon temiratki belgilari

Toshmadan oldingi davr

Ko‘pchilik uchun kutilmagan narsa shuki, kasallik toshmadan emas, og‘riqdan boshlanadi. Toshmadan 1–5 kun oldin tananing bir tomonida achishish, kuyish, sanchiq, uvishish yoki teriga tegilganda kuchli sezgirlik paydo bo‘ladi. Ba’zan holsizlik, bosh og‘rig‘i va biroz harorat ko‘tarilishi kuzatiladi. Bu bosqichda og‘riqni yurak, o‘pka, buyrak yoki umurtqa kasalligi bilan adashtirish oson — masalan, chap ko‘krakdagi og‘riq stenokardiyaga o‘xshab ketadi.

Toshma bosqichi

  • og‘riqli soha ustida qizarish, keyin to‘da-to‘da tiniq suyuqlikli pufakchalar paydo bo‘ladi;
  • toshma bir tomonlama bo‘ladi va tana o‘rta chizig‘idan o‘tmaydi — ko‘pincha ko‘krak qafasi, bel yoki qorin atrofida tasma shaklida, ba’zan yuzda, bo‘yinda, qo‘l yoki oyoqda;
  • 3–5 kun davomida yangi pufakchalar qo‘shiladi, keyin ular xiralashadi, yoriladi va qatqaloq bilan qoplanadi;
  • odatda 2–4 hafta ichida teri tiklanadi, ba’zan dog‘ yoki chandiq qoladi;
  • og‘riq va qichishish toshma davomida saqlanadi, ba’zilarida juda kuchli bo‘ladi.

Toshma tanada keng tarqalsa, bir nechta dermatomni egallasa yoki ikki tomonda paydo bo‘lsa, bu immunitet jiddiy susayganini ko‘rsatishi mumkin va darhol shifokorga ko‘rinish kerak.

Ko‘z zararlansa — shoshilinch ko‘z shifokori

Agar toshma peshonada, bosh terisida, qovoqda yoki burun uchida bo‘lsa, virus ko‘zni ta’minlovchi nerv tarmog‘iga tushgan bo‘lishi mumkin. Bunday holatda ko‘zning shox pardasi va ichki tuzilmalari zararlanib, ko‘rish pasayishigacha olib boradi. Ko‘zda og‘riq, qizarish, yorug‘likdan qamashish, ko‘rish xiralashishi bo‘lsa yoki toshma burun uchiga tushgan bo‘lsa — o‘sha kunning o‘zida oftalmologga murojaat qiling. Bu holat haqida ko‘zdagi herpes zoster maqolasida alohida yozganmiz.

Quloq atrofida pufakchalar, quloqda og‘riq, eshitish pasayishi, bosh aylanishi yoki yuzning bir tomoni qiyshayib qolishi (Ramsay Hunt sindromi) ham shoshilinch ko‘rikni talab qiladi.

Tashxis qanday qo‘yiladi

Ko‘p hollarda shifokor tashxisni toshmaning ko‘rinishi va joylashuviga qarab qo‘yadi: og‘riq bilan boshlangan, bir tomonlama, tasmasimon pufakchali toshma juda xarakterli. Shubhali yoki g‘ayrioddiy holatlarda (immuniteti past bemorlar, ko‘z yoki jinsiy a’zolar sohasidagi toshma) pufakcha suyuqligidan PZR tahlili olinadi. Lablardagi oddiy gerpes ham pufakchalar bilan kechadi, lekin u boshqa virus — oddiy gerpes virusi bilan bog‘liq; farqlari haqida labda gerpes maqolasida o‘qing.

Belbog‘simon temiratkini davolash

Virusga qarshi dorilar — iloji boricha erta

Asosiy davolash — virusga qarshi (antivirus) dorilar. Ular virus ko‘payishini sekinlashtiradi, toshmaning tezroq bitishiga yordam beradi, o‘tkir og‘riqni va ko‘z asoratlari xavfini kamaytiradi. Eng yaxshi natija davolash toshma paydo bo‘lganidan keyin 72 soat ichida boshlanganda olinadi. Shuning uchun xarakterli toshmani ko‘rgan zahoti, bayram yoki dam olish kunini kutmasdan, shifokorga murojaat qiling. 50 yoshdan oshganlar, immuniteti pastlar, yuz va ko‘z sohasidagi toshmada esa davolash, odatda, 72 soatdan keyin ham tavsiya qilinadi.

Dori turini, miqdorini va davomiyligini faqat shifokor belgilaydi: bu yosh, buyrak faoliyati va boshqa kasalliklarga bog‘liq. Og‘ir holatlarda va immuniteti juda past bemorlarda davolash shifoxonada, tomir ichiga yuboriladigan shaklda o‘tkaziladi.

Og‘riqni yengillashtirish

  • yengil va o‘rtacha og‘riqda paratsetamol yoki ibuprofen kabi retseptsiz og‘riq qoldiruvchilar yo‘riqnomaga ko‘ra qo‘llanishi mumkin (oshqozon, buyrak kasalliklari bo‘lsa, avval shifokor bilan maslahatlashing);
  • kuchli og‘riqda shifokor nevropatik og‘riqqa qarshi maxsus dorilarni tavsiya qilishi mumkin;
  • toshma ustiga salqin, nam, toza mato qo‘yish achishishni kamaytiradi;
  • yumshoq, keng, paxtali kiyim kiying, toshmani bog‘lab siqmang.

Teri parvarishi

Pufakchalarni yormang va qatqaloqlarni ko‘chirmang — bu bakterial infeksiya va chandiq xavfini oshiradi. Sohani iliq suv va yumshoq sovun bilan ehtiyotkorlik bilan yuving, quruq tuting. Toshma ochiq bo‘lsa, toza, yopishmaydigan bog‘lam bilan yoping. Turli xalq malhamlari, spirt, yod yoki «yashil bo‘yoq» surtish davolanishni tezlashtirmaydi va terini qo‘shimcha tirnashtiradi. Agar toshma atrofi qattiq qizarib, shishib, yiring chiqsa yoki harorat ko‘tarilsa, bu bakterial infeksiya belgisi bo‘lishi mumkin — shifokorga murojaat qiling.

Postgerpetik nevralgiya — eng ko‘p uchraydigan asorat

Toshma bitganidan keyin ham ba’zi odamlarda o‘sha sohada og‘riq oylab, hatto yillab saqlanib qoladi. Agar og‘riq toshma paydo bo‘lganidan keyin 3 oydan ortiq davom etsa, bu postgerpetik nevralgiya deyiladi. Og‘riq yonuvchi, otiluvchi, elektr urgandek bo‘lishi mumkin; ba’zilarida kiyim tegishining o‘zi ham chidab bo‘lmas og‘riq beradi. Bu uyqu, kayfiyat va kundalik faoliyatga jiddiy ta’sir qiladi.

Asorat xavfi yosh bilan oshadi: 60 yoshdan keyin, ayniqsa o‘tkir bosqichda og‘riq kuchli bo‘lganlarda ko‘proq uchraydi. Erta boshlangan virusga qarshi davolash va o‘tkir og‘riqni yaxshi nazorat qilish uning xavfini kamaytirishga yordam beradi. Postgerpetik nevralgiyani nevrolog yoki og‘riq bo‘yicha mutaxassis davolaydi: nevropatik og‘riqqa qarshi dorilar, mahalliy og‘riqsizlantiruvchi plastirlar va boshqa usullar qo‘llaniladi.

Belbog‘simon temiratki yuqumlimi

Herpes zosterni boshqa odamdan «yuqtirib olish» mumkin emas — u faqat o‘z organizmingizda yashirin yotgan virusning uyg‘onishidan paydo bo‘ladi. Biroq ochiq pufakchalar suyuqligida virus bor. Agar bu suyuqlik suvchechak bilan og‘rimagan va unga qarshi emlanmagan odamga tegsa, unda belbog‘simon temiratki emas, balki suvchechak rivojlanadi.

Toshma qatqaloq bilan qoplanmaguncha (odatda 7–10 kun) quyidagilarga amal qiling:

  • toshmani kiyim yoki bog‘lam bilan yopib yuring, unga qo‘l tekkizganingizdan keyin qo‘lingizni yuving;
  • homilador ayollar, chaqaloqlar, chala tug‘ilgan bolalar va immuniteti past odamlar bilan yaqin aloqadan saqlaning;
  • umumiy sochiq va choyshabdan foydalanmang;
  • agar toshmani yopishning iloji bo‘lmasa (masalan, yuzda), ish yoki o‘qishga borish masalasini shifokor bilan kelishing.

Emlash va oldini olish

Herpes zosterning oldini olishning eng samarali yo‘li — emlash. Hozirgi xalqaro tavsiyalarda rekombinant zoster vaksinasi afzal ko‘riladi: u 50 yoshdan katta odamlarga, ba’zi mamlakatlarda esa immuniteti past kattalarga ham 2 dozada tavsiya etiladi. Vaksina kasallik xavfini va postgerpetik nevralgiya xavfini sezilarli kamaytiradi, ilgari herpes zoster bilan og‘riganlarga ham qilinishi mumkin. Bu vaksina ayrim mamlakatlarda va xususiy klinikalarda mavjud; O‘zbekistonda qayerda olish mumkinligini shifokoringiz yoki emlash markazidan aniqlang.

Bolalarni suvchechakka qarshi emlash ham ularni suvchechakdan himoya qiladi. Bundan tashqari, surunkali kasalliklarni (masalan, qandli diabetni) yaxshi nazorat qilish, yetarli uxlash va stressni kamaytirish immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi.

Qachon zudlik bilan yordam kerak

  • toshma ko‘z, peshona yoki burun uchi sohasida — shu kuni oftalmologga;
  • kuchli bosh og‘rig‘i, ensa mushaklari qotishi, chalkashlik, tutqanoq, qo‘l-oyoqda holsizlik — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling;
  • yuz qiyshayishi, eshitish pasayishi, kuchli bosh aylanishi;
  • toshma butun tanaga tarqalishi, yuqori harorat, umumiy ahvol keskin og‘irlashishi;
  • homiladorlik, chaqaloq yoki immuniteti juda past odamda shunga o‘xshash toshma.

Xulosa

Belbog‘simon temiratki — suvchechak virusining yillar o‘tib qayta uyg‘onishi. U ko‘pincha bir tomonlama og‘riq bilan boshlanadi, keyin tasmasimon pufakchali toshma chiqadi. Virusga qarshi davolashni toshmadan keyingi dastlabki 72 soat ichida shifokor tavsiyasi bilan boshlash eng yaxshi natija beradi va asoratlarni kamaytiradi. Ko‘z sohasidagi toshma — shoshilinch holat. Kasallik suvchechak o‘tkazmaganlarga suvchechak shaklida yuqishi mumkin, rekombinant vaksina esa katta yoshdagilarni samarali himoya qiladi.

Mavzuga yaqin maqolalar: labda uchuq (gerpes).

Mavzuga yaqin maqolalar: nevralgiya.

Mavzuga yaqin maqolalar: pushti temiratki.

Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen suspenziya, Paratsetamol tabletka.

Ko‘p beriladigan savollar

Herpes zoster nima?

Herpes zoster — belbog‘simon temiratki, ya’ni suvchechak virusining nerv tugunlarida qayta faollashuvi. U tananing bir tomonida og‘riq va tasmasimon pufakchali toshma bilan namoyon bo‘ladi. Bu zamburug‘li temiratki emas.

Belbog‘simon temiratki yuqumlimi?

Herpes zoster o‘zi yuqmaydi, lekin pufakchalar suyuqligidagi virus suvchechak o‘tkazmagan va emlanmagan odamda suvchechak keltirib chiqarishi mumkin. Toshma qatqaloq bilan qoplanmaguncha uni yopib yuring va xavf guruhidagilar bilan aloqadan saqlaning.

Belbog‘simon temiratki qancha davom etadi?

Toshma odatda 2–4 haftada bitadi. Og‘riq ko‘pincha toshma bilan birga o‘tadi, ammo ayrim, ayniqsa keksa odamlarda postgerpetik nevralgiya ko‘rinishida bir necha oy va undan uzoq saqlanishi mumkin.

Herpes zosterni qanday davolash kerak?

Shifokor buyuradigan virusga qarshi dorilar asosiy davolash hisoblanadi va ular toshmadan keyingi 72 soat ichida boshlanganda eng samarali. Bundan tashqari og‘riq qoldiruvchilar va teri parvarishi qo‘llaniladi. Zamburug‘ga qarshi malhamlar yordam bermaydi.

Belbog‘simon temiratki qayta chiqishi mumkinmi?

Ha, lekin kamdan-kam. Ko‘pchilik odamlar unga bir marta chalinadi. Qaytalanish xavfi immuniteti past va keksa odamlarda yuqoriroq; rekombinant zoster vaksinasi kasallikni boshdan o‘tkazganlarga ham tavsiya qilinishi mumkin.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Belbog‘simon temiratki nima va u qayerdan keladi
  2. Kimlarda ko‘proq uchraydi
  3. Belbog‘simon temiratki belgilari
  4. Ko‘z zararlansa — shoshilinch ko‘z shifokori
  5. Tashxis qanday qo‘yiladi
  6. Belbog‘simon temiratkini davolash
  7. Postgerpetik nevralgiya — eng ko‘p uchraydigan asorat
  8. Belbog‘simon temiratki yuqumlimi
  9. Emlash va oldini olish
  10. Qachon zudlik bilan yordam kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi