Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Alomatlar

Qon bosimi normasi: yoshga qarab jadval, baland va past bosim

Qon bosimi normasi kattalarda va bolalarda, yoshga qarab jadval, qon bosimini to‘g‘ri o‘lchash, baland va past qon bosimi belgilari, bosimni xavfsiz tushirish va qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 6-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
2
Ayol uyda divanda o‘tirib, elektron tonometr bilan qon bosimini o‘lchamoqda

Davomini o'qing

Yashil kofta kiygan ayol ko‘zlarini yumib boshini ushlab turibdi — past qon bosimida bosh aylanishi
Alomatlar

Past qon bosimi (gipotoniya): sabablari, belgilari va birinchi yordam

28-oktabr·8 daq
Ko‘zoynakli katta yoshli erkak tibbiy niqobdagi mutaxassis bilan suhbatlashmoqda
Tahlillar

PSA tahlili: yoshga qarab normasi, oshish sabablari va keyingi qadamlar

9-noyabr·8 daq
Bosh og‘rig‘i va bosim: yuqori va past qon bosimida bosh og‘rig‘i, nima qilish kerak
Kasalliklar

Bosh og‘rig‘i va bosim: yuqori va past qon bosimida bosh og‘rig‘i, nima qilish kerak

23-iyul·10 daq
Kiyimdagi ayol to‘shakda o‘tirib, qo‘llari bilan qornini ushlab turibdi
Alomatlar

Qorin og‘rig‘i: joyiga qarab sabablari va nima qilish

4-noyabr·11 daq
Erkak santimetr lenta bilan bel aylanasini o‘lchab, ortiqcha vaznni nazorat qilmoqda
Sog'lom turmush

Ortiqcha vazn va saraton xavfi: nega 40 yoshgacha e’tibor muhim

30-dekabr, 2022·7 daq
Shifokor o‘rta yoshli erkakning qon bosimini o‘lchamoqda
Kasalliklar

Qon bosimi va demans xavfi: miyani yoshlikdan qanday asraymiz

16-aprel, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Qon bosimidagi ikki raqam nimani bildiradi
  2. Kattalarda qon bosimi normasi
  3. Qon bosimi normasi yoshga qarab: jadval va afsona
  4. Qon bosimini to‘g‘ri o‘lchash
  5. Baland qon bosimi: belgilari va xavfi
  6. Past qon bosimi: qachon xavotir olish kerak
  7. Qon bosimini uyda tushirish: nima qilish kerak
  8. Qon bosimini normada saqlash
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Qon bosimi — yurak qisqarganda qonning tomir devorlariga beradigan bosimi. U ikki raqam bilan yoziladi, masalan 120/80 mm sim. ust. Qon bosimi normasini bilish muhim, chunki yuqori bosim ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi, lekin yillar davomida yurak, miya, buyrak va ko‘zlarni shikastlaydi. Past bosim esa bosh aylanishi va hushdan ketishga olib kelishi mumkin.

Quyida kattalar va bolalar uchun normal ko‘rsatkichlar, «yoshga qarab» jadval haqidagi afsona, bosimni uyda to‘g‘ri o‘lchash, baland va past bosim belgilari hamda bosimni xavfsiz tushirish yo‘llarini ko‘rib chiqamiz.

Qon bosimidagi ikki raqam nimani bildiradi

  • Yuqori (sistolik) bosim — yurak qisqarib, qonni tomirlarga haydagan paytdagi bosim;
  • Pastki (diastolik) bosim — yurak qisqarishlar orasida bo‘shashgan paytdagi bosim;
  • ikkala raqam ham muhim: ulardan birortasi me’yordan doimiy yuqori bo‘lsa, bu yuqori qon bosimi hisoblanadi.

Kattalarda qon bosimi normasi

Yevropa kardiologlar va gipertenziya jamiyatlarining (ESC/ESH) tavsiyalariga ko‘ra, shifokor kabinetida o‘lchangan bosim quyidagicha baholanadi:

  • Optimal: 120/80 dan past;
  • Normal: 120–129 / 80–84;
  • Yuqori normal: 130–139 / 85–89 — hali kasallik emas, lekin turmush tarzini o‘zgartirish vaqti;
  • Gipertoniya (yuqori qon bosimi): 140/90 va undan yuqori, takroriy o‘lchovlarda;
  • Past qon bosimi: odatda 90/60 dan past, ayniqsa belgilar bilan kechsa.

Uyda o‘lchanganda chegara biroz pastroq: 135/85 va undan yuqori ko‘rsatkichlar yuqori bosim deb hisoblanadi, chunki uyda odam odatda xotirjamroq bo‘ladi. Amerika kardiologiya assotsiatsiyasi (ACC/AHA) esa gipertoniya chegarasini 130/80 deb belgilaydi — shuning uchun turli manbalarda raqamlar farq qilishi mumkin. Davolash maqsadini shifokor sizning yoshingiz va kasalliklaringizga qarab belgilaydi.

Qon bosimi normasi yoshga qarab: jadval va afsona

Internetda «normal bosim = 100 + yosh» degan qoida tarqalgan. Bu noto‘g‘ri va xavfli: unga ko‘ra 60 yoshli odamda 160 normal bo‘lib chiqadi. Aslida kattalar uchun normal chegara yosh bilan deyarli o‘zgarmaydi. Yosh bilan bosim ko‘tarilishi tez-tez uchraydi, lekin bu normal emas — u insult va infarkt xavfini oshiradi.

  • 18–39 yosh: normal — 120/80 atrofida va 130/85 dan past;
  • 40–64 yosh: normal chegara xuddi shunday — 140/90 va undan yuqori gipertoniya hisoblanadi;
  • 65 yoshdan katta: gipertoniya chegarasi o‘zgarmaydi, ammo davolashda maqsadli bosimni shifokor yakka tartibda tanlaydi — keksa odamda bosimni juda pastga tushirish bosh aylanishi va yiqilishga olib kelishi mumkin.

Bolalarda qon bosimi normasi

Bolalarda bosim kattalarnikidan past va yoshi, jinsi hamda bo‘yiga bog‘liq, shuning uchun maxsus persentil jadvallar bilan baholanadi. Taxminiy yo‘nalish uchun: chaqaloqlarda yuqori bosim taxminan 70–90, maktabgacha yoshdagi bolalarda 90–110, maktab yoshidagi bolalarda 95–120 mm sim. ust. atrofida bo‘ladi. Bu raqamlar faqat taxminiy — bolada bosim baland yoki past chiqsa, pediatr uni bola bo‘yiga mos jadval bo‘yicha baholaydi. 13 yoshdan boshlab kattalar chegaralari qo‘llanadi.

Homiladorlikda qon bosimi

Homiladorlikda 140/90 va undan yuqori bosim homiladorlik gipertenziyasi hisoblanadi. 20-haftadan keyin yuqori bosim bilan birga kuchli bosh og‘rig‘i, ko‘z oldining xiralashishi, yuz va qo‘llarning keskin shishishi bo‘lsa, bu preeklampsiya belgilari bo‘lishi mumkin — darhol shifokorga murojaat qiling. Homiladorlikda bosimni tushiruvchi dorilarni faqat shifokor tanlaydi: ko‘pchilik odatiy dorilar homilaga zarar yetkazishi mumkin. Homiladorlik muddati va muhim tekshiruvlar sanalarini homiladorlik kalendari yordamida hisoblashingiz mumkin.

Qon bosimini to‘g‘ri o‘lchash

Noto‘g‘ri o‘lchash xato natija beradi — ba’zan 10–20 birlikka. Uyda bosimni o‘lchashda quyidagi qoidalarga amal qiling:

  • sifati tekshirilgan, yelkaga taqiladigan avtomatik tonometrdan foydalaning; bilak tonometrlari va fitnes bilaguzuklari kamroq aniq;
  • manjet yelkangiz aylanasiga mos bo‘lsin — kichik manjet bosimni oshirib ko‘rsatadi;
  • o‘lchashdan 30 daqiqa oldin qahva ichmang, chekmang va jismoniy mashq qilmang, siydik pufagini bo‘shating;
  • stulda suyanib, oyoqlarni chalishtirmasdan 5 daqiqa tinch o‘tiring;
  • qo‘l stolda, manjet yurak darajasida bo‘lsin, o‘lchash paytida gapirmang;
  • 1–2 daqiqa oraliq bilan 2 marta o‘lchang va o‘rtachasini yozib qo‘ying;
  • birinchi marta ikkala qo‘lda o‘lchang; keyin bosim yuqoriroq chiqqan qo‘lda o‘lchab boring;
  • tashxis uchun bir martalik o‘lchov emas, bir hafta davomida ertalab va kechqurun o‘lchangan natijalar muhim.

Baland qon bosimi: belgilari va xavfi

Yuqori qon bosimi ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi, shuning uchun uni «jim qotil» deyishadi. Ba’zan bosh og‘rig‘i (ayniqsa ensa sohasida), bosh aylanishi, quloq shang‘illashi, ko‘z oldida «chivinlar», yurak tez urishi bo‘lishi mumkin. Bosim va bosh og‘rig‘i o‘rtasidagi bog‘liqlik haqida batafsil: bosh og‘rig‘i va bosim. Yurak urishi tezlashsa, taxikardiya haqidagi maqolani ham o‘qing.

Davolanmagan gipertoniya insult, infarkt, yurak va buyrak yetishmovchiligi, ko‘rish pasayishi xavfini oshiradi, uzoq muddatda esa demans xavfini ham oshiradi (batafsil: qon bosimi va demans). Gipertoniya darajalari, sabablari va davolash haqida alohida maqola: gipertoniya (yuqori qon bosimi).

Past qon bosimi: qachon xavotir olish kerak

Ko‘pchilik sog‘lom, ayniqsa yosh va ozg‘in odamlarda bosim 90–100/60 atrofida bo‘lishi normal va hech qanday muammo tug‘dirmaydi. Past bosim faqat belgilar bilan kechsa ahamiyatli: bosh aylanishi, ko‘z oldi qorong‘ilashishi, holsizlik, o‘rnidan turganda gandiraklash, hushdan ketish. Past bosim suvsizlanish, qon yo‘qotish, ayrim dorilar, yurak va endokrin kasalliklar belgisi bo‘lishi mumkin. Sabablari, birinchi yordam va bosimni oshiruvchi mahsulotlar haqida: past qon bosimi (gipotoniya).

Qon bosimini uyda tushirish: nima qilish kerak

Bosim to‘satdan baland chiqsa, uni «tez tushirishga» urinmang: bosimning keskin tushishi ham, ayniqsa keksalarda, xavfli. To‘g‘ri harakatlar:

  • tinch o‘tiring, 5 daqiqadan keyin bosimni qayta o‘lchang — ko‘pincha ikkinchi o‘lchov pastroq chiqadi;
  • shifokor buyurgan doimiy dorini ichishni unutgan bo‘lsangiz, uni qabul qiling; boshqa odamning dorisini ichmang;
  • shifokor sizga xuruj uchun alohida dori va reja bergan bo‘lsa, shunga amal qiling;
  • bosim takroran baland chiqsa, lekin belgilar bo‘lmasa — yaqin kunlarda shifokorga uchrashing.

Darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling, agar bosim 180/120 va undan yuqori bo‘lib, quyidagilardan biri bo‘lsa: ko‘krak og‘rig‘i, hansirash, kuchli bosh og‘rig‘i, nutq yoki ko‘rishning buzilishi, qo‘l-oyoqda holsizlik yoki uvushish, chalkashlik. Bu gipertonik kriz yoki insult belgilari bo‘lishi mumkin.

Limon, sarimsoq va «tabiiy» usullar

Limon, sarimsoq, do‘lana yoki boshqa mevalar bosimni tez tushirmaydi va dorining o‘rnini bosmaydi. Kaliyga boy meva-sabzavotlarni muntazam iste’mol qilish uzoq muddatda bosimni biroz pasaytirishga yordam beradi, ammo bu kundalik ovqatlanish haqida, xurujni to‘xtatish haqida emas. «Tabiiy» vositalarga ishonib dorini to‘xtatish insult xavfini oshiradi.

Qon bosimini normada saqlash

  • Tuzni kamaytiring: JSST tavsiyasi — kuniga 5 grammdan kam (taxminan bir choy qoshiq); tuzning katta qismi non, kolbasa, tuzlamalar va tayyor taomlardan keladi;
  • Sabzavot, meva, dukkaklilar va to‘liq donli mahsulotlarni ko‘paytiring (DASH parhezi);
  • Ortiqcha vaznni kamaytiring: har yo‘qotilgan kilogramm bosimni taxminan 1 birlikka pasaytiradi;
  • Muntazam harakat: haftasiga kamida 150 daqiqa o‘rtacha jismoniy faollik, masalan tez yurish;
  • Spirtli ichimlik va chekishdan voz keching;
  • Uyquni va stressni nazorat qiling: xurrak va nafas to‘xtashlari (uyqu apnoesi) bosimni oshiradi;
  • Bosimni muntazam tekshiring: 40 yoshdan keyin yiliga kamida bir marta, xavf omillari bo‘lsa — tez-tez.

Xulosa

Kattalarda qon bosimi normasi taxminan 120/80, 140/90 va undan yuqori takroriy ko‘rsatkichlar esa gipertoniya hisoblanadi; bu chegara yosh bilan deyarli o‘zgarmaydi. Bolalarda me’yor past va yosh hamda bo‘yga bog‘liq. Bosimni to‘g‘ri o‘lchash, tuzni kamaytirish, vaznni nazorat qilish va shifokor buyurgan dorilarni muntazam ichish insult va infarktning oldini oladi. 180/120 dan yuqori bosim belgilar bilan kechsa — darhol 103.

Ko‘p beriladigan savollar

Qon bosimi normasi qancha?

Kattalarda optimal bosim 120/80 dan past, normal — 129/84 gacha. Shifokor kabinetida 140/90, uyda 135/85 va undan yuqori takroriy ko‘rsatkichlar yuqori qon bosimi hisoblanadi.

Yosh oshgan sari qon bosimi normasi ham oshadimi?

Yo‘q. «100 + yosh» qoidasi noto‘g‘ri. Kattalar uchun gipertoniya chegarasi har qanday yoshda 140/90. Keksalarda davolash maqsadini shifokor yakka tartibda tanlaydi.

Bolalarda qon bosimi normasi qancha?

Bolalarda bosim yosh, jins va bo‘yga bog‘liq: maktabgacha yoshda yuqori bosim taxminan 90–110, maktab yoshida 95–120 atrofida. Aniq baholash uchun pediatr maxsus persentil jadvallardan foydalanadi.

Qon bosimini uy sharoitida qanday tez tushirish mumkin?

Bosimni keskin tushirish xavfli. Tinchlanib, 5 daqiqadan keyin qayta o‘lchang va shifokor buyurgan dorini qabul qiling. Bosim 180/120 dan yuqori bo‘lib, ko‘krak og‘rig‘i, nutq yoki ko‘rish buzilishi kabi belgilar bo‘lsa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Qon bosimini oshiruvchi mahsulotlar qaysilar?

Bosimni ko‘proq tuzli mahsulotlar — kolbasa, tuzlamalar, chipslar, tayyor sho‘rvalar — hamda spirtli ichimliklar va ko‘p qahva oshiradi. Past bosimda shifokor ko‘proq suyuqlik va biroz ko‘proq tuz iste’mol qilishni tavsiya qilishi mumkin, ammo buni o‘zingiz hal qilmang.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/10
  1. Qon bosimidagi ikki raqam nimani bildiradi
  2. Kattalarda qon bosimi normasi
  3. Qon bosimi normasi yoshga qarab: jadval va afsona
  4. Qon bosimini to‘g‘ri o‘lchash
  5. Baland qon bosimi: belgilari va xavfi
  6. Past qon bosimi: qachon xavotir olish kerak
  7. Qon bosimini uyda tushirish: nima qilish kerak
  8. Qon bosimini normada saqlash
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi