Koronavirus belgilari va profilaktikasi haqida to‘g‘ri ma’lumotga ega bo‘lish bugun ham muhim. Koronaviruslar — odamlar va hayvonlarda nafas yo‘llari kasalliklarini keltirib chiqaruvchi viruslar oilasi. Ularning ayrimlari oddiy shamollashga sabab bo‘lsa, boshqalari — masalan, SARS, MERS va COVID-19 ni keltirib chiqaruvchi SARS-CoV-2 — og‘ir pnevmoniyaga olib kelishi mumkin.
COVID-19 pandemiyasi tugaganidan keyin ham bu virus aylanishda davom etmoqda va yangi variantlari paydo bo‘lmoqda. Ko‘pchilikda kasallik yengil kechsa-da, keksalar, surunkali kasalligi borlar va immuniteti pasaygan odamlar uchun u hali ham xavfli. Ushbu maqolada koronavirus qanday yuqishi, uning belgilari, xavfli alomatlar, uyda parvarish va himoyalanish choralari haqida so‘z yuritamiz.
Koronavirus qanday yuqadi
Virus asosan kasal odam yo‘talganda, aksirganda, gapirganda yoki nafas chiqarganda havoga tarqaladigan tomchilar va mayda zarrachalar orqali yuqadi. Yopiq, yaxshi shamollatilmaydigan xonalarda va odamlar zich to‘plangan joylarda yuqish xavfi ayniqsa yuqori.
Kamroq hollarda virus ifloslangan yuzalarga tegib, so‘ngra yuvilmagan qo‘l bilan ko‘z, burun yoki og‘izga tegish orqali ham yuqishi mumkin. Belgilar paydo bo‘lishidan oldin ham odam virusni boshqalarga yuqtirishi mumkin, shuning uchun profilaktika choralari muhim.
Koronavirus belgilari
Belgilar odatda virus yuqgandan bir necha kun o‘tib paydo bo‘ladi va yengildan og‘irgacha bo‘lishi mumkin.
Eng ko‘p uchraydigan belgilar
- isitma yoki titroq;
- quruq yoki balg‘amli yo‘tal;
- tomoq og‘rig‘i, burun bitishi yoki oqishi;
- holsizlik va kuchli charchoq;
- bosh og‘rig‘i, mushak va bo‘g‘imlarda og‘riq.
Kamroq uchraydigan belgilar
- hid va ta’m sezishning yo‘qolishi yoki o‘zgarishi;
- ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketishi;
- ko‘z qizarishi;
- teri toshmasi.
Ko‘p belgilar gripp va boshqa respirator infeksiyalarga o‘xshaydi, shuning uchun aniq tashxisni faqat tahlil orqali qo‘yish mumkin. Ayrim odamlarda kasallik umuman belgisiz kechadi.
Kimlar uchun koronavirus ayniqsa xavfli
- keksa yoshdagi odamlar;
- yurak-qon tomir kasalliklari, gipertoniya bilan og‘riganlar;
- qandli diabet bilan og‘riganlar;
- surunkali o‘pka kasalliklari, masalan, bronxial astma yoki surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi bo‘lganlar;
- buyrak va jigar kasalliklari bor bemorlar;
- semizlik bilan og‘riganlar;
- immuniteti pasaygan, masalan, onkologik davolanishdan o‘tayotgan odamlar;
- homilador ayollar.
Tashxis qanday qo‘yiladi
Koronavirusni aniqlash uchun ikki asosiy tahlil ishlatiladi:
- PZR tahlili — burun yoki tomoqdan olingan surtmada virusning genetik materialini aniqlaydi. Eng ishonchli usul hisoblanadi.
- Tezkor antigen testi — natijani qisqa vaqtda beradi, uyda ham o‘tkazish mumkin, ammo kasallikning boshida noto‘g‘ri manfiy natija berishi mumkin.
Og‘ir holatlarda shifokor qon tahlillari, qondagi kislorod darajasini o‘lchash va o‘pka tasvirini olishni tavsiya qilishi mumkin.
Uyda parvarish: yengil kechganda nima qilish kerak
Ko‘pchilik bemorlarda kasallik yengil kechadi va uyda davolanish mumkin. Bunda quyidagilarga amal qiling:
- Dam oling va jismoniy zo‘riqishdan saqlaning.
- Ko‘p suyuqlik iching — iliq suv, choy, kompot, sho‘rva.
- Isitma va og‘riq kuchli bo‘lsa, paratsetamol yoki ibuprofenni yo‘riqnomaga yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra qabul qilish mumkin.
- Antibiotiklarni o‘zboshimchalik bilan ichmang — ular virusga ta’sir qilmaydi va faqat shifokor bakterial asorat aniqlaganda buyuriladi.
- Xonani muntazam shamollating.
- Oila a’zolaridan iloji boricha alohida turing, ular bilan muloqotda niqob taqing.
- Ahvolingizni kuzatib boring: harorat, nafas olish, umumiy holat.
Uyda pulsoksimetr bo‘lsa, qondagi kislorod darajasini kuzatish foydali. Ko‘rsatkich odatdagidan pasaysa, shifokorga xabar bering.
Bolalarda koronavirus
Bolalarda koronavirus odatda kattalarga qaraganda yengilroq kechadi. Ko‘pincha burun oqishi, tomoq og‘rig‘i, yo‘tal, isitma, ba’zan qorin og‘rig‘i va ich ketishi kuzatiladi. Ammo chaqaloqlar va surunkali kasalligi bor bolalarda kasallik og‘irroq bo‘lishi mumkin.
Bola kasal bo‘lganda unga ko‘p suyuqlik bering, dam olishini ta’minlang va haroratni kuzatib boring. Isitma tushiruvchi vositalarni faqat bolalar uchun mo‘ljallangan shaklda, yoshi va vazniga mos ravishda, pediatr tavsiyasiga ko‘ra bering. Bolalarga aspirin berish mumkin emas.
Bolada tez yoki qiyin nafas olish, lablarning ko‘karishi, kuchli holsizlik, suyuqlik ichishdan bosh tortish, siydik kamayishi yoki koronavirusdan bir necha hafta o‘tib yuqori isitma bilan birga toshma, ko‘z qizarishi va qorin og‘rig‘i paydo bo‘lsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.
Koronavirus profilaktikasi
Emlash
Emlash og‘ir kasallik, kasalxonaga yotqizilish va o‘lim xavfini kamaytirishning eng samarali usullaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa xavf guruhidagi odamlar uchun emlash muhim. Qachon va qaysi vaksina bilan emlanish kerakligini oilaviy poliklinika shifokori bilan aniqlashtiring.
Kundalik himoya choralari
- Qo‘lni sovun bilan muntazam yuving, ayniqsa tashqaridan kelgandan keyin va ovqatdan oldin. Sovun bo‘lmasa, spirtli antiseptikdan foydalaning.
- Yuvilmagan qo‘l bilan yuz, ko‘z, burun va og‘izga tegmang.
- Yo‘talganda va aksirganda og‘iz va burunni salfetka yoki tirsak bilan yoping.
- Yopiq xonalarni tez-tez shamollating.
- Kasallik ko‘paygan mavsumda odamlar zich bo‘lgan yopiq joylarda, ayniqsa xavf guruhida bo‘lsangiz, niqob taqing.
- Kasal bo‘lsangiz, uyda qoling va ishga, o‘qishga yoki to‘y-ma’rakalarga bormang.
- Kasal odamlar bilan yaqin aloqadan saqlaning.
Immunitetni qo‘llab-quvvatlash
Sog‘lom turmush tarzi organizmning infeksiyalarga qarshi kurashishiga yordam beradi: yetarli uyqu, sabzavot va mevalarga boy ovqatlanish, muntazam jismoniy faollik, chekmaslik va surunkali kasalliklarni nazorat ostida ushlab turish. Ammo hech qanday vitamin yoki xalq vositasi emlash va himoya choralari o‘rnini bosmaydi.
COVID-19 dan keyingi holat
Ayrim odamlarda kasallikdan keyin ham bir necha hafta yoki oy davomida charchoq, nafas qisishi, diqqatning pasayishi, uyqu buzilishi, yurak tez urishi kabi belgilar saqlanib qoladi. Bunday holatda shifokorga murojaat qilish va tiklanish rejasini birga tuzish kerak.
Xulosa
Koronavirus belgilari va profilaktikasi haqida bilish o‘zingizni va yaqinlaringizni himoya qilishga yordam beradi. Ko‘pchilikda kasallik yengil kechadi, ammo xavf guruhidagi odamlar uchun u hali ham jiddiy. Emlash, qo‘l gigiyenasi, xonani shamollatish va kasal bo‘lganda uyda qolish — eng oddiy va samarali choralar. Nafas qisishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki hushning o‘zgarishida vaqtni yo‘qotmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Koronavirusni grippdan qanday farqlash mumkin?
Belgilari juda o‘xshash bo‘lgani uchun ularni faqat tashqi belgilar bo‘yicha ajratib bo‘lmaydi. Aniq tashxis uchun PZR yoki antigen testi kerak.
Koronavirus bilan kasallanganda qancha vaqt uyda qolish kerak?
Isitma tushib, ahvol yaxshilangunga qadar uyda qolish va boshqalar bilan aloqani cheklash tavsiya etiladi. Ishga qaytish muddatini shifokor bilan kelishing.
Koronavirusni antibiotik bilan davolash mumkinmi?
Yo‘q, antibiotiklar viruslarga ta’sir qilmaydi. Ular faqat shifokor bakterial asorat aniqlagan hollarda buyuriladi.
Kasallangandan keyin yana koronavirus yuqishi mumkinmi?
Ha, qayta kasallanish mumkin, ayniqsa yangi variantlar paydo bo‘lganda. Shuning uchun himoya choralari va emlash bo‘yicha shifokor tavsiyalariga amal qilish muhim.







