Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Gipertireoz: belgilari, sabablari, tekshiruv va davolash

Gipertireoz (tireotoksikoz) nima: qalqonsimon bez gormonlari ko‘payib ketishi. Bazedov kasalligi, tugunli buqoq va tireoidit sabablari, yurak urib ketishi, vazn yo‘qotish, qo‘l titrashi, issiqqa chidamsizlik, ko‘z belgilari. TTG, erkin T4 va T3, TRAb, UTT va stsintigrafiya, dorilar guruhlari, radioaktiv yod va operatsiya, homiladorlik hamda tireotoksik krizda 103.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 16-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Ayol shifokor kiyimdagi yigitning bo‘yin old qismini, qalqonsimon bez sohasini paypaslab ko‘rmoqda

Davomini o'qing

O‘pka gipertenziyasi tufayli hansirayotgan odam shifokor qabulida
Kasalliklar

O‘pka gipertenziyasi nima: belgilari, sabablari va davolash

2-yanvar, 2023·6 daq
Qo‘llar glyukometr bilan barmoqdan qon shakarini o‘lchamoqda, yog‘och stol ustida
Kasalliklar

Qandli diabet belgilari: sabablari, turlari, tekshiruv va davolash

14-noyabr·10 daq
Keksa erkak divanda o‘tirib, oq xalatli ayol shifokor bilan suhbatlashmoqda
Kasalliklar

Prostata adenomasi: belgilari, tekshiruvlar va davolash usullari

6-noyabr·8 daq
Uy kiyimidagi ayol pushti divanda yonboshlab yotib, qornini ushlab turibdi
Kasalliklar

Kron kasalligi va yarali kolit: belgilari, tekshiruv va davolash

9-noyabr·9 daq
Shifokor klinikada keksa erkakning qon bosimini o‘lchamoqda — gipertoniya tashxisi
Kasalliklar

Gipertoniya (yuqori qon bosimi): belgilari, darajalari va davolash

28-oktabr·9 daq
Yosh er-xotin uyda yonma-yon o‘tirib, test natijasini hayajon bilan kutmoqda
Ayollar salomatligi

Bepushtlik: sabablari, er-xotin uchun tekshiruvlar va davolash usullari

8-noyabr·10 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Gipertireoz nima
  2. Gipertireoz sabablari
  3. Gipertireoz belgilari
  4. Qaysi tekshiruvlar kerak
  5. Gipertireozni davolash
  6. Homiladorlik va gipertireoz
  7. Davolanmasa nima xavf tug‘diradi
  8. Tireotoksik kriz: shoshilinch holat
  9. Qachon shifokorga borish kerak
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Ovqat yaxshi yeyilsa-da vazn tushib ketayotgan, yurak ko‘krakdan chiqib ketgudek urayotgan, qo‘llar titrab, kechasi uyqu kelmayotgan bo‘lsa, ko‘pchilik buni asabiylashish yoki charchoq deb o‘ylaydi. Ammo bunday belgilar ortida ko‘pincha gipertireoz turadi — qalqonsimon bez qondagi gormonlar miqdorini me’yoridan oshirib yuborgan holat.

Kasallik o‘z-o‘zidan o‘tib ketmaydi va davolanmasa yurak ritmi buzilishi hamda suyaklar mo‘rtlashishiga olib kelishi mumkin. Yaxshi tomoni shundaki, tashxis oddiy qon tahlili bilan qo‘yiladi va zamonaviy davolash usullari holatni nazoratga olishga imkon beradi. Quyida gipertireoz nima, nimadan paydo bo‘ladi, qanday namoyon bo‘ladi va qanday davolanishini tartib bilan ko‘rib chiqamiz.

Gipertireoz nima

Qalqonsimon bez — bo‘yinning old qismida joylashgan kapalak shaklidagi a’zo. U organizmdagi moddalar almashinuvi tezligini boshqaradigan tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) gormonlarini ishlab chiqaradi. Gormonlar ishlab chiqarilishi gipofizdan keladigan TTG signali bilan tartibga solinadi.

Gipertireoz — bezning gormonlarni ortiqcha ishlab chiqarishi. Bunda butun organizm «tezlashgan rejimda» ishlaydi. Tibbiyotda yana bir atama bor: tireotoksikoz — qonda gormonlar ortiqcha bo‘lishining har qanday sababi, shu jumladan bez emas, tashqaridan kirgan gormon (masalan, ortiqcha ichilgan tabletkalar) yoki yallig‘langan bezdan to‘kilgan gormon sababli ham. Kundalik gapda bu ikki so‘z ko‘pincha bir ma’noda ishlatiladi. Qarama-qarshi holat — gipotireoz, ya’ni gormonlar yetishmasligi.

Gipertireoz ayollarda erkaklarga qaraganda bir necha baravar ko‘p uchraydi va ko‘pincha 20–50 yoshda boshlanadi, keksalarda ham kam emas. Qalqonsimon bezning boshqa holatlari haqida umumiy ma’lumot uchun qalqonsimon bez kasalliklari maqolasiga qarang.

Gipertireoz sabablari

  • Bazedov (Greyvs) kasalligi — eng ko‘p uchraydigan sabab. Immun tizimi bezni rag‘batlantiruvchi antitanalar (TRAb) hosil qiladi, bez nazoratsiz ishlay boshlaydi. Odatda bez bir tekis kattalashadi, ko‘z belgilari ham bo‘lishi mumkin.
  • Toksik tugunli yoki ko‘p tugunli buqoq — bezdagi bir yoki bir nechta tugun o‘zicha, TTG nazoratisiz gormon ishlab chiqaradi. Bu ko‘proq keksalarda va yod tanqisligi bo‘lgan hududlarda uchraydi; buqoq haqida alohida maqolada yozganmiz.
  • Tireoidit — bezning yallig‘lanishi (virusdan keyingi, tug‘ruqdan keyingi, «jim» tireoidit). Zararlangan hujayralardan tayyor gormon qonga to‘kiladi, natijada vaqtinchalik tireotoksikoz paydo bo‘ladi; bir necha hafta-oydan so‘ng u ba’zan gormonlar kamayishiga almashadi.
  • Qalqonsimon bez gormoni tabletkalarini ortiqcha ichish — gipotireozni davolayotgan yoki ozish uchun o‘zboshimchalik bilan gormon ichayotgan odamlarda uchraydi.
  • Yodning ortiqcha miqdori — yod tutuvchi ba’zi dorilar (masalan, amiodaron) va rentgen kontrast moddalar, ayniqsa tuguni bor bezda, tireotoksikozni qo‘zg‘atishi mumkin.

Sababni aniqlash muhim, chunki davolash taktikasi unga bog‘liq: Bazedov kasalligida bir yondashuv, tireoiditda butunlay boshqasi qo‘llanadi.

Gipertireoz belgilari

Belgilar asta-sekin, oylar davomida kuchayadi va ko‘pincha boshqa sabablarga bog‘lanadi. Eng tipik namoyonlar:

  • ishtaha yaxshi yoki oshgan bo‘lsa ham vazn yo‘qotish;
  • tez-tez yurak urib ketishi, yurak «tepishi» (taxikardiya), nafas qisishi;
  • qo‘l barmoqlarining titrashi;
  • issiqqa chidamsizlik, ko‘p terlash, doim iliq yoki issiq his qilish;
  • asabiylashish, xavotir, uyqusizlik, kayfiyat o‘zgaruvchanligi;
  • tez-tez va suyuq axlat;
  • mushaklar kuchsizligi, ayniqsa zinadan chiqishda, charchoq;
  • sochlarning yupqalashishi, tirnoqlar mo‘rtlashishi, terining nam va iliq bo‘lishi;
  • ayollarda hayz sikli buzilishi, kamayishi yoki to‘xtashi.

Keksa odamlarda belgilar «o‘chiq» kechishi mumkin: shovqin-suronsiz ozish, charchoq, ritm buzilishi yoki yurak yetishmovchiligi birinchi namoyon bo‘ladi, asabiylashish esa deyarli bo‘lmaydi.

Ko‘z va bo‘yindagi belgilar

Bazedov kasalligiga xos belgilar — bo‘yinda buqoq (bezning kattalashishi), ko‘zlarning bo‘rtib chiqqandek ko‘rinishi, ko‘zda qum bor kabi quruqlik, yosh oqishi, ikki ko‘rinish va qovoqlar shishishi (tireoid oftalmopatiya). Bu holatlarda ko‘rishga xavf bo‘lishi mumkinligi uchun ko‘z shifokori bilan ham kuzatuv kerak. Chekish ko‘z belgilarini sezilarli kuchaytiradi, shuning uchun uni tashlash muhim.

Qaysi tekshiruvlar kerak

Tashxis simptomlar va laboratoriya natijalari asosida qo‘yiladi. Odatda quyidagilar tayinlanadi:

  • TTG — gipertireozda u pasayib ketadi, ba’zan deyarli aniqlanmaydi. Me’yorlar va izohlar haqida TTG normasi maqolasida batafsil;
  • erkin T4 va erkin T3 — odatda oshgan; ba’zan faqat T3 ko‘tarilgan bo‘ladi;
  • TRAb (TTG retseptoriga antitanalar) — Bazedov kasalligini tasdiqlaydi;
  • qalqonsimon bez UTT — bez hajmi, tugunlar, qon aylanishi;
  • stsintigrafiya — yod yoki texnetsiy izotopi bilan bezning qaysi qismi faol ishlayotganini ko‘rsatadi; sabab noaniq bo‘lsa va tugun bor bo‘lsa tayinlanadi. Homiladorlik va emizish davrida o‘tkazilmaydi.

Qo‘shimcha ravishda yurakni tekshirish (EKG), kerak bo‘lsa Xolter monitoring, shuningdek qon tahlili (umumiy tahlil, jigar fermentlari) tayinlanishi mumkin. Tekshiruvlarni endokrinolog tavsiya qiladi va natijalarni sizning holatingiz bilan birga baholaydi.

Gipertireozni davolash

Davolash sababga, yoshga, bez hajmiga, ko‘z belgilariga, homiladorlik rejalariga va yo‘ldosh kasalliklarga qarab tanlanadi. Dori nomi va dozasini faqat endokrinolog belgilaydi; quyida asosiy yo‘nalishlar keltirilgan.

Antitireoid dorilar (tionamidlar)

Bu dorilar bezning gormon ishlab chiqarishini pasaytiradi. Bazedov kasalligida odatda 12–18 oy davomida qabul qilinadi, so‘ng remissiya bo‘lgan-bo‘lmaganini baholashadi; kasallik bir qismida qaytadi. Davolash vaqtida muntazam qon nazorati kerak (qalqonsimon bez gormonlari va jigar ko‘rsatkichlari).

Muhim ogohlantirish: bu dorilarni qabul qilayotganda tomoq og‘rig‘i va harorat paydo bo‘lsa, bu qon tarkibidagi neytrofillar keskin kamayishining (agranulotsitoz) belgisi bo‘lishi mumkin. Kamdan-kam uchraydi, lekin xavfli. Bunday holda dorini o‘zboshimchalik bilan davom ettirmang — shu kunning o‘zida shifokorga murojaat qilib, shoshilinch umumiy qon tahlilini topshiring. Terida toshma, sarg‘ayish, siydik to‘qlashib ketishi ham shifokorga ko‘rinish sababi.

Beta-blokatorlar — belgilarni yengillashtirish uchun

Beta-blokatorlar gormon miqdorini kamaytirmaydi, lekin yurak urib ketishi, titrash va xavotirni tez bosadi. Ular antitireoid dorilar ta’sir qila boshlaguncha, ya’ni dastlabki hafta va oylarda belgilarni nazorat qilish uchun beriladi. Bronxial astma va ba’zi yurak kasalliklarida ular ehtiyotkorlik bilan tanlanadi, shuning uchun o‘zingizga o‘zingiz dori tanlamang.

Radioaktiv yod

Og‘iz orqali qabul qilinadigan radioaktiv yod bez hujayralarini asta-sekin yo‘q qiladi. Usul Bazedov kasalligi qaytganda, tugunli toksik buqoqda va dorilar ko‘tarilmaganda keng qo‘llanadi. Natijada ko‘pchilikda gipotireoz rivojlanadi va umr bo‘yi gormon tabletkasi ichishga to‘g‘ri keladi — bu kutiladigan va oson boshqariladigan holat. Homiladorlik va emizish davrida usul qo‘llanmaydi; muolajadan keyin ma’lum muddat homilador bo‘lmaslik tavsiya etiladi. Faol ko‘z kasalligida shifokor alohida ehtiyotkorlik bilan yondashadi.

Operatsiya

Bezning to‘liq yoki qisman olib tashlanishi katta buqoq nafas va yutishga xalaqit berganda, shubhali tugun bo‘lganda, dori yoki radioaktiv yod to‘g‘ri kelmaganda tanlanadi. Operatsiyadan oldin gormonlar dorilar bilan me’yoriga keltiriladi. Keyin ko‘p hollarda umrbod gormon tabletkalari kerak bo‘ladi.

Tireoiditdagi tireotoksikoz odatda antitireoid dori talab qilmaydi, chunki bez gormonni ishlab chiqarmayapti, faqat to‘kyapti: shifokor kuzatadi va kerak bo‘lsa belgilarni beta-blokator bilan yengillashtiradi.

Homiladorlik va gipertireoz

Davolanmagan gipertireoz bola tushishi, muddatidan oldin tug‘ruq, homiladorlikda yuqori bosim va homila rivojlanishining buzilishi xavfini oshiradi. Shuning uchun homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan ayol endokrinolog bilan oldindan maslahatlashishi kerak: dori turi homiladorlikning birinchi uch oyligida o‘zgartirilishi mumkin, radioaktiv yod esa mutlaqo mumkin emas. Homiladorlik aniqlangan bo‘lsa, dorini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang, darhol shifokorga boring. Homiladorlikning dastlabki oylarida TTG biroz pasayishi mumkin (hCG ta’siri), bu har doim kasallik degani emas — buni endokrinolog baholaydi. Homiladorlikni kuzatish uchun homiladorlik kalendari foydali.

Davolanmasa nima xavf tug‘diradi

  • Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi — aritmiya turi bo‘lib, qon laxtasi va insult xavfini oshiradi. Ayniqsa 60 yoshdan keyin uchraydi;
  • suyaklarning mo‘rtlashishi — ortiqcha gormon suyak yemirilishini tezlashtiradi, osteoporoz va sinishlar xavfi ortadi;
  • yurak yetishmovchiligi — uzoq davom etgan tezlashgan yurak urishi yurak mushagini toliqtiradi;
  • ko‘rish muammolari — Bazedov kasalligida ko‘z kasalligi sabab;
  • ozib ketish va mushak kuchsizligi.

Tireotoksik kriz: shoshilinch holat

Kamdan-kam, ammo hayot uchun xavfli asorat — tireotoksik kriz. U davolanmagan gipertireozda infeksiya, operatsiya, jarohat yoki dorini to‘satdan to‘xtatish fonida rivojlanishi mumkin. Alomatlari: juda yuqori harorat, kuchli yurak urishi, qusish va ich ketishi, qattiq bezovtalik yoki chalkashlik, behushlik. Bunday holatda kutmang — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Qachon shifokorga borish kerak

  • sababsiz vazn yo‘qotish va tez yurak urishi bir necha hafta davom etsa;
  • qo‘l titrashi, issiqqa chidamsizlik, uyqusizlik bilan birga bo‘lsa;
  • bo‘yinda shish yoki ko‘z bo‘rtishi payqalsa;
  • ilgari qalqonsimon bez kasalligi aniqlangan, endi belgilar qaytsa;
  • yurak urishi tartibsiz bo‘lsa, ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisishi bo‘lsa — kechiktirmasdan.

Xulosa

Gipertireoz — qalqonsimon bez gormonlari ortiqcha ishlab chiqarilishi bilan kechadigan, davolanadigan kasallik. Eng ko‘p sabab — Bazedov kasalligi, undan keyin tugunli buqoq va tireoidit. Aniq tashxis uchun TTG, erkin T4 va T3, kerak bo‘lsa TRAb va UTT yetarli. Davolash dorilar, radioaktiv yod yoki operatsiya orqali olib boriladi, belgilarni esa beta-blokatorlar yengillashtiradi. Antitireoid dorilarda tomoq og‘rig‘i va harorat bo‘lsa — shoshilinch qon tahlili. Davolanmasa ritm buzilishi va suyak mo‘rtligi xavfi bor, shuning uchun uzoq kutmang. Maqola ma’lumot uchun, tashxis va davolashni endokrinolog belgilaydi.

Maqolada tilga olingan dorilar: Kordaron tabletka.

Ko‘p beriladigan savollar

Gipertireoz nima va u qanday kasallik?

Bu qalqonsimon bez qon tarkibiga gormonlarni me’yoridan ko‘p chiqarib yuborishi bilan kechadigan holat. Moddalar almashinuvi tezlashadi: odam ozadi, yuragi tez uradi, terlaydi, qo‘llari titraydi. Kasallik davolanadi, asosiysi — o‘z vaqtida aniqlash.

Gipertireoz belgilari qanday?

Eng tipik belgilar: ishtaha yaxshiligiga qaramay ozish, yurak urib ketishi, qo‘l titrashi, issiqqa chidamsizlik, ko‘p terlash, asabiylashish va uyqusizlik, tez-tez ich ketishi, mushaklar kuchsizligi. Bazedov kasalligida ko‘z bo‘rtishi va bo‘yinda buqoq ham kuzatiladi.

Gipertireozni davolash mumkinmi?

Ha, holat nazoratga olinadi. Bazedov kasalligida dori bilan davolashdan keyin bir qism bemorlarda uzoq remissiya bo‘ladi; boshqalarga radioaktiv yod yoki operatsiya kerak bo‘ladi. Ko‘pchilik bunday davodan so‘ng gormon tabletkasini umrbod ichadi, bu esa yaxshi nazorat qilinadi.

Gipertireoz kasalligi homiladorlikka xavfli emasmi?

Nazoratsiz gipertireoz xavfli: bola tushishi, muddatidan oldingi tug‘ruq va homila rivojlanishi buzilishi ehtimoli oshadi. Dori bilan yaxshi kompensatsiya qilinsa, ko‘pchilik ayollar sog‘lom bola tug‘adi. Rejalashtirishdan oldin endokrinologga murojaat qiling.

Gipertireozda nimadan ehtiyot bo‘lish kerak?

Dorilarni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang, yod saqlovchi qo‘shimchalar va «ozdiruvchi» tabletkalardan, chekishdan saqlaning. Antitireoid dorida tomoq og‘rig‘i va harorat paydo bo‘lsa — shoshilinch qon tahlili. Tez-tez qaytalanadigan yurak urishi, nafas qisishi yoki ko‘krak og‘rig‘ida kutmang, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/11
  1. Gipertireoz nima
  2. Gipertireoz sabablari
  3. Gipertireoz belgilari
  4. Qaysi tekshiruvlar kerak
  5. Gipertireozni davolash
  6. Homiladorlik va gipertireoz
  7. Davolanmasa nima xavf tug‘diradi
  8. Tireotoksik kriz: shoshilinch holat
  9. Qachon shifokorga borish kerak
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi