Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Yurak tutilishida birinchi yordam: hayotni saqlovchi uch qadam

Yurak tutilishida birinchi yordam qanday ko‘rsatiladi: belgilarini tanish, 103 ga qo‘ng‘iroq, yurakni bilvosita massaj qilish va defibrillyatordan foydalanish.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 24-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
8
Inson manekenda yurakni bilvosita massaj qilishni mashq qilmoqda

Davomini o'qing

Shifokor bemorning yurak urishini stetoskop bilan tinglamoqda
Kasalliklar

Yurak salomatligi: yurak kasalliklarining oldini olish yo‘llari

28-aprel, 2023·7 daq
Millimetrli qog‘ozga yozilgan EKG lentasi: yurak urishlari orasidagi keng oraliqlar
Kasalliklar

Bradikardiya: yurak sekin urishi sabablari, belgilari va davolash

10-noyabr·9 daq
Kulrang futbolka kiygan erkak ko‘kragini qo‘li bilan ushlab turibdi, oq-qora surat
Kasalliklar

Yurak ishemik kasalligi: belgilari, sabablari, turlari va davolash

9-noyabr·9 daq
Yosh ayol stress holatida qo‘lini ko‘kragiga qo‘yib o‘tiribdi
Kasalliklar

Ruhiy salomatlik va yurak: yoshlarda infarkt va insult xavfi

11-may, 2023·7 daq
Shifokor ayol bemorning ko‘kragini stetoskop bilan eshitmoqda
Kasalliklar

Yurak yetishmovchiligi: belgilari, sabablari, turlari va davolash

6-noyabr·8 daq
Giyohvandlikdan qutulish va sog'lom hayotga qaytish yo'lida shifokor bilan suhbat
Kasalliklar

Giyohvandlikdan qutulish: sog’lom hayotga qaytish yo’llari

4-may, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Yurak tutilishi va yurak xuruji: farqi nimada
  2. Yurak tutilishining belgilari
  3. Yurak tutilishida birinchi yordam: uch asosiy qadam
  4. Bolalarga yordam berishning o‘ziga xosliklari
  5. Odam hushiga kelsa nima qilish kerak
  6. Ko‘p uchraydigan xatolar va qo‘rquvlar
  7. Nega birinchi yordamni oldindan o‘rganish kerak
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

To‘satdan yurak tutilishi — yurak samarali qisqarishdan to‘xtab, miya va boshqa a’zolarga qon yetib bormay qoladigan holat. Odam bir necha soniyada hushini yo‘qotadi va normal nafas olmay qo‘yadi. Bunday vaziyatda yurak tutilishida birinchi yordam ko‘rsatish odamning omon qolishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi: tez yordam yetib kelguncha o‘tadigan har bir daqiqa muhim.

Ko‘pincha yurak tutilishi kasalxonada emas, balki uyda, ko‘chada, ishda yoki sport maydonida sodir bo‘ladi. Shuning uchun yonidagi oddiy odamning — qarindosh, hamkasb yoki yo‘lovchining — tezkor harakati hayotni saqlab qolishi mumkin. Bu bilim har bir odamga kerak va uni o‘rganish qiyin emas.

Yurak tutilishi va yurak xuruji: farqi nimada

Bu ikki holat ko‘pincha chalkashtiriladi. Yurak xuruji (miokard infarkti) — yurak mushagini qon bilan ta’minlovchi tomir to‘silib qolishi. Bunda odam odatda hushida bo‘ladi, ko‘krakda og‘riq sezadi. Yurak tutilishi esa yurak elektr faoliyatining keskin buzilishi bo‘lib, yurak qonni haydashdan to‘xtaydi. Yurak xuruji yurak tutilishiga olib kelishi mumkin, ammo boshqa sabablar ham bor.

Yurak tutilishining sabablari

  • yurak ishemik kasalligi va yurak xuruji;
  • xavfli ritm buzilishlari, masalan qorinchalar fibrillyatsiyasi;
  • yurak mushagi kasalliklari va tug‘ma yurak nuqsonlari;
  • elektr toki urishi, cho‘kish, kuchli jarohat;
  • nafas yo‘llarining to‘silishi;
  • qondagi kaliy va boshqa tuzlar muvozanatining keskin buzilishi;
  • ba’zi dori va moddalar bilan zaharlanish.

Yurak tutilishining belgilari

Quyidagi belgilar yurak tutilishidan darak beradi:

  • odam to‘satdan yiqiladi va hushini yo‘qotadi;
  • chaqirganda va yelkasidan silkitganda javob bermaydi;
  • normal nafas olmaydi yoki faqat kamdan-kam, xirillagan «nafas» oladi — bu agonal nafas bo‘lib, normal nafas emas;
  • teri rangi oqarib yoki ko‘karib ketadi.

Ba’zan bundan oldin ko‘krak og‘rig‘i, kuchli yurak o‘ynashi, nafas qisishi yoki bosh aylanishi kuzatiladi, ammo ko‘pincha hammasi kutilmaganda sodir bo‘ladi. Agar odam hushsiz va normal nafas olmayotgan bo‘lsa, puls qidirib vaqt yo‘qotmang — bu yurak tutilishi deb hisoblang.

Yurak tutilishida birinchi yordam: uch asosiy qadam

1-qadam. Xavfsizlikni tekshiring va tez yordam chaqiring

Avval atrof xavfsizligiga ishonch hosil qiling: elektr simi, yo‘l harakati, yong‘in yo‘qligini tekshiring. Odamning yelkasidan ohista silkitib, baland ovozda chaqiring. Javob bo‘lmasa va normal nafas olmasa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki yoningizdagi kishidan buni so‘rang. Telefonni karnay rejimiga qo‘ying — dispetcher sizga qadam-baqadam yo‘l-yo‘riq beradi. Agar yaqinda avtomatik tashqi defibrillyator bo‘lsa, kimnidir uni olib kelishga yuboring.

2-qadam. Ko‘krak qafasini bosishni boshlang

Yurakni bilvosita massaj qilish miyaga qon yetkazib turadi. Uni quyidagicha bajaring:

  1. odamni qattiq, tekis yuzaga chalqancha yotqizing;
  2. uning yonida tizzalab o‘tiring;
  3. bir kaftingizni ko‘krak qafasining o‘rtasiga, to‘sh suyagining pastki yarmiga qo‘ying, ikkinchi kaftni ustiga qo‘yib, barmoqlarni chatishtiring;
  4. qo‘llarni tirsakdan bukmasdan, yelkalaringizni to‘g‘ridan-to‘g‘ri kaftlar ustiga keltiring;
  5. tana og‘irligingiz bilan ko‘krakni kattalarda taxminan 5–6 sm chuqurlikka bosing;
  6. bosish sur’ati daqiqasiga taxminan 100–120 marta bo‘lsin;
  7. har bosishdan keyin ko‘krak to‘liq ko‘tarilishiga imkon bering;
  8. to‘xtalishlarni iloji boricha kamaytiring.

Agar sun’iy nafas berishni o‘rgangan bo‘lsangiz, har 30 ta bosishdan keyin 2 marta nafas berishingiz mumkin. O‘rganmagan bo‘lsangiz yoki ikkilansangiz, faqat ko‘krakni to‘xtovsiz bosishni davom ettiring — bu ham hayotni saqlab qolishi mumkin. Yoningizda boshqa odam bo‘lsa, charchamaslik uchun har bir necha daqiqada almashib turing.

3-qadam. Defibrillyatordan foydalaning

Avtomatik tashqi defibrillyator — yurak ritmini o‘zi tahlil qiladigan va kerak bo‘lsa elektr zarba beradigan qurilma. U oddiy odamlar foydalanishi uchun mo‘ljallangan va ovozli ko‘rsatmalar beradi:

  • qurilmani yoqing va ovozli ko‘rsatmalarga amal qiling;
  • ko‘krakni ochib, elektrodlarni rasmda ko‘rsatilganidek yopishtiring;
  • qurilma ritmni tahlil qilayotganda hech kim bemorga tegmasin;
  • zarba kerak bo‘lsa, qurilma buni aytadi — hamma uzoqlashganiga ishonch hosil qilib, tugmani bosing;
  • zarbadan keyin darhol ko‘krakni bosishni davom ettiring.

Defibrillyator bo‘lmasa, tez yordam kelguncha yoki odam hushiga kelib, normal nafas ola boshlaguncha ko‘krakni bosishni to‘xtatmang.

Bolalarga yordam berishning o‘ziga xosliklari

Bolalarda yurak tutilishi ko‘pincha nafas muammolari — cho‘kish, nafas yo‘liga yot jism tushishi bilan bog‘liq. Kichik bolalarda ko‘krak bir kaft bilan, chaqaloqlarda esa ikki barmoq bilan bosiladi va chuqurlik ko‘krak qafasining taxminan uchdan bir qismiga teng bo‘ladi. Bolalarda sun’iy nafas ayniqsa muhim, shuning uchun ota-onalar va tarbiyachilarga birinchi yordam kurslarini o‘tash tavsiya etiladi.

Odam hushiga kelsa nima qilish kerak

Agar odam ko‘zini ochsa, harakatlansa va normal nafas ola boshlasa, ko‘krakni bosishni to‘xtating. Uni yon tomoniga — barqaror holatga yotqizing, shunda til orqaga ketmaydi va qusuq nafas yo‘liga tushmaydi. Tez yordam kelguncha uning yonida qoling, nafasini kuzatib turing. Nafas yana to‘xtasa, darhol ko‘krakni bosishni qayta boshlang.

Ko‘p uchraydigan xatolar va qo‘rquvlar

  • Kutib turish. Odam o‘zi o‘ziga keladi deb vaqt yo‘qotish eng katta xato.
  • Juda yumshoq bosish. Yuzaki bosish qonni yetarli haydamaydi.
  • Uzoq to‘xtalishlar. Har bir to‘xtalish miyaga qon oqimini kamaytiradi.
  • Qovurg‘ani sindirishdan qo‘rqish. Bosish paytida qovurg‘a shikastlanishi mumkin, ammo bu hayotni saqlashdan muhim emas.
  • Suv sepish yoki yuzga urish. Bu yurak tutilishida yordam bermaydi va vaqtni oladi.

Yaxshi niyat bilan yordam berayotgan odam xato qilishdan qo‘rqmasligi kerak — hech narsa qilmaslik eng yomon natija beradi.

Nega birinchi yordamni oldindan o‘rganish kerak

Favqulodda vaziyatda odam ko‘pincha sarosimaga tushadi. Maqola o‘qish foydali, ammo amaliy mashg‘ulot — manekenda ko‘krakni bosishni mashq qilish, defibrillyator bilan ishlashni ko‘rish — bilimni mustahkamlaydi. Bunday kurslarni tibbiyot muassasalari, Qizil Yarim Oy jamiyati va ba’zi o‘quv markazlari tashkil qiladi. Maktab o‘qituvchilari, sport murabbiylari, haydovchilar va yurak kasalligi bor odamlarning oila a’zolari uchun bu ayniqsa foydali.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Yurak tutilishining o‘zi — har doim shoshilinch holat va darhol 103 ni chaqirish talab etiladi. Ammo uning oldini olish uchun quyidagi holatlarda oldindan oilaviy poliklinikaga yoki kardiologga murojaat qilish muhim:

  • jismoniy zo‘riqishda ko‘krak og‘rig‘i yoki nafas qisishi;
  • sababsiz hushdan ketish yoki hushdan ketishga yaqin holatlar, ayniqsa sport paytida;
  • kuchli va tez-tez takrorlanadigan yurak o‘ynashi;
  • oilada yosh qarindoshlarda to‘satdan o‘lim holatlari bo‘lgan bo‘lsa;
  • yurak kasalligi tashxisi qo‘yilgan bo‘lsa — muntazam nazorat va davolash uchun.

Xulosa

Yurak tutilishida birinchi yordam uch qadamdan iborat: 103 ga qo‘ng‘iroq qilish, ko‘krakni kuchli va tez bosish hamda imkon bo‘lsa defibrillyatordan foydalanish. Bu harakatlar tez yordam kelguncha miyani qon bilan ta’minlab turadi. Birinchi yordam kurslarida amaliy mashq qilish esa favqulodda vaziyatda o‘zingizni yo‘qotib qo‘ymaslikka yordam beradi.

Ko‘p beriladigan savollar

Yurak tutilishi va yurak xuruji bir xil narsami?

Yo‘q. Yurak xuruji — yurak tomiri to‘silishi, bunda odam odatda hushida bo‘ladi. Yurak tutilishida esa yurak qonni haydashdan to‘xtaydi, odam hushini yo‘qotadi va normal nafas olmaydi. Yurak xuruji yurak tutilishiga olib kelishi mumkin.

Sun’iy nafas bermasdan faqat ko‘krakni bossa bo‘ladimi?

Ha. Agar sun’iy nafas berishni bilmasangiz yoki ikkilansangiz, tez yordam kelguncha ko‘krakni to‘xtovsiz bosish ham samarali yordam bo‘lishi mumkin. Bolalar va cho‘kkanlar uchun esa sun’iy nafas ayniqsa muhim.

Defibrillyatordan oddiy odam foydalana oladimi?

Ha, avtomatik tashqi defibrillyator aynan oddiy odamlar uchun mo‘ljallangan. U ovozli ko‘rsatmalar beradi va zarba kerakligini o‘zi aniqlaydi. Faqat ko‘rsatmalarga aniq amal qilish kerak.

Ko‘krakni bosishni qachon to‘xtatish mumkin?

Tez yordam xodimlari ishni o‘z qo‘llariga olganda, odam hushiga kelib normal nafas ola boshlaganda yoki defibrillyator tahlil vaqtida to‘xtatish so‘raganda. Juda charchasangiz, boshqa odam bilan almashing.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Yurak tutilishi va yurak xuruji: farqi nimada
  2. Yurak tutilishining belgilari
  3. Yurak tutilishida birinchi yordam: uch asosiy qadam
  4. Bolalarga yordam berishning o‘ziga xosliklari
  5. Odam hushiga kelsa nima qilish kerak
  6. Ko‘p uchraydigan xatolar va qo‘rquvlar
  7. Nega birinchi yordamni oldindan o‘rganish kerak
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi