Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Ayollar salomatligi

Kontratseptiv tabletkalar: turlari, qanday ishlashi, kimga mumkin emas va favqulodda kontratsepsiya

Kontratseptiv tabletkalar nima, kombinatsiyalangan tabletkalar va faqat progestinli tabletkalar farqi, ta’sir mexanizmi, samaradorligi, tabletka unutilsa nima qilish, kimga ichish mumkin emas (35 yoshdan keyin chekish, auralı migren, tromboz), nojo‘ya ta’sirlar va xavfli belgilar, Postinor va boshqa favqulodda kontratsepsiya, afsonalar.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 18-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan8 daqiqada o'qiladi
1
Pushti rangli haftalik tabletka qutisi, undagi rangli tabletkalar haftaning har kuniga joylashtirilgan

Davomini o'qing

Qo‘lda ushlab turilgan homiladorlik testi, yaqin plandan
Ayollar salomatligi

Homiladorlik testi: qanday ishlaydi, qachon qilinadi va natijani qanday o‘qish kerak

14-noyabr·9 daq
Er-xotin oshxonada birga idish yuvib, uy ishlarini bo‘lishmoqda
Ayollar salomatligi

Ayollarda jinsiy istak pasayishi: uy ishlari va boshqa sabablar

16-aprel, 2023·7 daq
Qo‘lqop va niqob kiygan tibbiyot xodimi laboratoriyada qon namunasi solingan probirkani ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Trombofiliya tahlili: nima, kimga kerak va natijani qanday o‘qish kerak

13:15·10 daq
Tibbiy niqobli shifokor klinikada ayol bemor bilan suhbatlashmoqda va ma’lumotlarni yozib bormoqda
Kasalliklar

Prezervativ: qanday himoya qiladi, qanday tanlanadi va to‘g‘ri ishlatiladi

14:05·9 daq
Homilador ayol tug‘ruqxonada shifokor bilan tug‘ruqni qo‘zg‘atish haqida gaplashmoqda
Ayollar salomatligi

Tug‘ruqni qo‘zg‘atish: qachon kerak, usullari va xavflari

7-may, 2023·7 daq
Oq xalatli ayol shifokor kabinetda stulda o‘tirgan yosh ayol bilan suhbatlashmoqda
Ayollar salomatligi

Bartolinit va Bartolin bezi kistasi: belgilari, sabablari va davolash

13:16·10 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Emlash kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Kontratseptiv tabletkalar turlari
  2. Kontratseptiv tabletkalar qanday ishlaydi
  3. Kontratseptiv tabletkalar qanchalik ishonchli
  4. Tabletka unutilsa nima qilish kerak
  5. Kimga kombinatsiyalangan tabletkalar mumkin emas
  6. Foydasi va nojo‘ya ta’sirlari
  7. Xavfli belgilar: darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling
  8. Favqulodda kontratsepsiya: Postinor va boshqa usullar
  9. Afsonalar va haqiqat
  10. Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Kontratseptiv tabletkalar — homiladorlikdan saqlanish uchun har kuni ichiladigan gormonal dorilar. To‘g‘ri va uzluksiz ichilsa, ular homiladorlikdan juda yaxshi himoya qiladi, lekin jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalardan saqlamaydi. Tabletkani shifokor bilan maslahatlashib tanlash kerak, chunki ba’zi kasalliklar va odatlar (masalan, 35 yoshdan keyin chekish yoki auralı migren) ularni xavfli qilib qo‘yadi.

Reja tuzilmagan jinsiy aloqadan keyin esa favqulodda kontratsepsiya (Postinor kabi tabletkalar) yordam beradi: u abort emas, lekin doimiy usul ham emas. Quyida ikkala mavzuni sodda tilda tushuntiramiz. Ma’lumot umumiy xarakterga ega va shifokor maslahatini almashtirmaydi.

Kontratseptiv tabletkalar turlari

Tabletkalar tarkibiga ko‘ra ikki asosiy guruhga bo‘linadi.

  • Kombinatsiyalangan tabletkalar (KOK) — tarkibida ikkita gormon bor: estrogen va progestin. Ko‘pchilik blisterda 21 yoki 28 tabletka bo‘ladi; ba’zilarida oxirgi tabletkalar gormonsiz (dori-darmonsiz) bo‘ladi.
  • Faqat progestinli tabletkalar («mini-pili») — tarkibida estrogen yo‘q, faqat progestin. Ular estrogen mumkin bo‘lmagan ayollar va emizikli onalar uchun mos keladi.

Erkaklar uchun kontratseptiv tabletka hozircha mavjud emas: erkaklar uchun ishonchli usullar — prezervativ va vazektomiya. «Erkaklar tabletkasi» deb reklama qilinadigan vositalarga ishonmang.

Kontratseptiv tabletkalar qanday ishlaydi

Kombinatsiyalangan tabletkalar asosan ovulyatsiyani to‘xtatadi: tuxumdondan tuxum hujayra chiqmaydi, shuning uchun urug‘lanishga hech narsa yo‘q. Bundan tashqari bachadon bo‘ynidagi shilimshiq quyuqlashadi va spermatozoidlarning o‘tishi qiyinlashadi, bachadon shilliq qavati ham yupqalashadi. Faqat progestinli tabletkalarning bir qismi (masalan, desogestrel asosidagilar) ham ovulyatsiyani bostiradi, boshqalari asosan shilimshiqni quyultirish orqali ishlaydi.

Tabletkalar urug‘langan tuxumni «tushirib yubormaydi» va mavjud homiladorlikni to‘xtatmaydi — ular homiladorlik boshlanishining oldini oladi. Tabletka ichish to‘xtatilgach, ovulyatsiya odatda bir necha hafta ichida qaytadi.

Kontratseptiv tabletkalar qanchalik ishonchli

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, tabletkalar har kuni, qoida bo‘yicha ichilganda 99 foizdan yuqori samara beradi. Amalda esa tabletka unutiladi yoki kechikib ichiladi, shuning uchun odatdagi sharoitda taxminan 100 ayoldan 7–9 tasi bir yil ichida homilador bo‘lib qolishi mumkin. Demak, asosiy omil — muntazamlik.

Samaradorlikni pasaytirishi mumkin bo‘lgan holatlar:

  • tabletkani unutish yoki juda kechikish;
  • tabletka ichgandan keyin tez orada qusish yoki kuchli ich ketishi;
  • ba’zi dorilar: epilepsiyaga qarshi dorilar (karbamazepin, fenitoin va boshqalar), rifampitsin, shuningdek dalachoy (zveroboy) o‘simligi preparatlari. Har qanday yangi dori boshlashdan oldin shifokor yoki dorixona xodimiga tabletka ichayotganingizni ayting.

Tabletka unutilsa nima qilish kerak

Bu eng ko‘p beriladigan savollardan biri. Javob tabletka turiga bog‘liq: kombinatsiyalangan va faqat progestinli tabletkalarda kechikishga ruxsat etilgan vaqt turlicha. Aniq qoida har bir dorining yo‘riqnomasida yozilgan, shuning uchun unutganda avvalo yo‘riqnomadagi ko‘rsatmaga amal qiling yoki shifokor-ginekologga murojaat qiling.

Umumiy tamoyillar: unutilgan tabletkani esingizga tushishi bilan ichish, keyingisini odatdagi vaqtda davom ettirish, ko‘p tabletka ketma-ket unutilsa yoki unutish blisterning boshiga yoki oxiriga to‘g‘ri kelsa, qo‘shimcha himoya (prezervativ) kerak bo‘lishi mumkin. Agar unutgan kunlarda himoyasiz jinsiy aloqa bo‘lgan bo‘lsa, favqulodda kontratsepsiya haqida o‘ylash lozim — quyida bu haqda yozilgan.

Kimga kombinatsiyalangan tabletkalar mumkin emas

Estrogen qon ivish xavfini biroz oshiradi. Shu sababli JSSTning kontratsepsiya tanlash mezonlariga ko‘ra, quyidagi holatlarda kombinatsiyalangan tabletkalar ichish tavsiya etilmaydi (o‘rniga boshqa usul tanlanadi):

  • 35 yoshdan oshgan va chekadigan ayollar;
  • auralı migren (bosh og‘rig‘idan oldin ko‘z oldida yaltiroq nuqtalar, ko‘rishning buzilishi, qo‘l-yuzning uvishishi) — bu insult xavfini oshiradi, migren haqida shifokorga albatta ayting;
  • oyoq yoki o‘pkada qon tomir tromboz o‘tmishda bo‘lgan yoki yaqinlarda shunday kasallik kuzatilgan irsiy moyillik;
  • nazoratsiz yuqori qon bosimi;
  • yurak-qon tomir kasalliklari, insult yoki yurak xuruji o‘tkazganlar;
  • ko‘krak bezi saratoni (hozir yoki yaqinda bo‘lgan);
  • og‘ir jigar kasalliklari;
  • asoratlangan qandli diabet;
  • katta operatsiyadan keyin uzoq vaqt yotib qolish;
  • tug‘ruqdan keyingi dastlabki haftalarda, ayniqsa emizayotgan bo‘lsa.

Ushbu ro‘yxat to‘liq emas. Shuning uchun tabletka boshlashdan oldin shifokor sizdan kasalliklar, chekish, oiladagi tromboz yoki insult haqida so‘raydi va qon bosimingizni o‘lchaydi. Boshqa hamma tahlillar va tekshiruvlar har bir ayolga majburiy emas — bu savolni shifokor sizning holatingizga qarab hal qiladi.

Foydasi va nojo‘ya ta’sirlari

Kontratsepsiyadan tashqari kombinatsiyalangan tabletkalar ba’zan hayzni muntazam va yengil qiladi, hayz og‘rig‘ini kamaytiradi, hayz oldi sindromi belgilarini yengillashtiradi, husnbuzar (akne) va polikistoz tuxumdon sindromi bilan bog‘liq muammolarni kamaytirishi mumkin, endometrioz og‘rig‘ida ham qo‘llanadi. Uzoq muddat ichilsa, tuxumdon va bachadon shilliq qavati saratoni xavfi ham pasayadi.

Ko‘p uchraydigan, odatda xavfsiz nojo‘ya ta’sirlar: dastlabki 2–3 oyda ozgina qon dog‘lari (hayz oralig‘ida), ko‘ngil aynishi, ko‘krak bezlarining og‘rishi, yengil bosh og‘rig‘i, kayfiyat o‘zgarishi. Ular ko‘pincha organizm moslashgach o‘tib ketadi. Agar 3 oydan keyin ham bezovta qilsa, boshqa tabletka yoki usulni tanlash kerak — o‘zboshimchalik bilan tashlamang va do‘stingizga mos kelgan tabletkani ichmang.

Kontratseptiv tabletkalar ko‘krak bezi saratoni xavfini ozgina oshirishi mumkin, bu xavf tabletka to‘xtatilgach asta-sekin kamayadi. Shuning uchun muntazam ginekolog ko‘rigi va yoshga mos skrining muhim.

Xavfli belgilar: darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling

Kamdan-kam, lekin jiddiy asorat — qon tomirlarda qon laxtasi (tromb) paydo bo‘lishi. Tabletka ichayotganda quyidagilar bo‘lsa, kutib o‘tirmang va tez yordam (103) chaqiring:

  • bir oyoqda (ko‘pincha boldirda) og‘riq, shish, qizarish va issiqlik;
  • to‘satdan ko‘krak qafasida og‘riq, nafas qisilishi, qonli yo‘tal;
  • to‘satdan juda kuchli, «hayotimdagi eng og‘ir» bosh og‘rig‘i;
  • bir tomonlama zaiflik, nutqning buzilishi, yuzning qiyshayishi, ko‘rishning to‘satdan yomonlashishi.

Bunday holatda tabletka ichishni to‘xtating va shifokorga tabletka ichayotganingizni ayting.

Favqulodda kontratsepsiya: Postinor va boshqa usullar

Himoyasiz jinsiy aloqa bo‘lgan, prezervativ yirtilgan yoki tabletka ketma-ket unutilgan bo‘lsa, aloqadan keyin homiladorlikning oldini oladigan usullar bor. Bu favqulodda kontratsepsiya deyiladi. Uchta usul mavjud:

  • levonorgestrelli tabletka (Postinor, Eskapel) — aloqadan keyin imkon qadar tezroq, eng kechi bilan 72 soat ichida ichiladi. Qancha erta ichilsa, shuncha samarali. Qabul qoidasi yo‘riqnomada yozilgan;
  • ulipristal asosidagi tabletka — 120 soat (5 kun) ichida ishlaydi, shifokor tavsiyasi bilan beriladi;
  • mis spiral (bachadon ichi vositasi) — aloqadan keyin 5 kun ichida ginekolog qo‘yadi, favqulodda usullar ichida eng ishonchlisi va keyinchalik uzoq muddatli himoya ham beradi.

Favqulodda tabletka abort emas: u asosan ovulyatsiyani kechiktiradi va mavjud homiladorlikni to‘xtatmaydi. Agar homiladorlik allaqachon boshlangan bo‘lsa, u ishlamaydi. U 100 foiz kafolat bermaydi, ortiqcha vaznda levonorgestrel samarasi pasayishi mumkin — bunday holda shifokor ulipristal yoki spiralni maslahat berishi mumkin.

Bu usulni muntazam foydalanish uchun ishlatmang: u kuchli gormon dozasi beradi, hayz siklini buzadi va doimiy kontratsepsiyadan ancha kam samarali. Tabletkadan keyin keyingi hayz bir necha kun oldin yoki keyin kelishi, ozgina qon dog‘lari, ko‘ngil aynishi, bosh og‘rig‘i va charchoq bo‘lishi mumkin. Ichgandan keyin 2–3 soat ichida qusgan bo‘lsangiz, shifokor yoki dorixona xodimiga murojaat qiling. Hayz bir haftadan ko‘proq kechiksa, homiladorlik testi qiling, kuchli qorin pastki og‘rig‘i bo‘lsa, shifokorga shoshiling.

Afsonalar va haqiqat

  • «Tabletka bepushtlik keltirib chiqaradi». Yo‘q. Tabletka to‘xtatilgach, fertillik odatda tez qaytadi. Bepushtlik boshqa sabablarga bog‘liq.
  • «Tabletkadan semiriladi». Cochrane sharhlari kombinatsiyalangan tabletkalar vaznni sezilarli oshirmasligini ko‘rsatadi. Dastlab suyuqlik ushlanishi yengil bo‘lishi mumkin.
  • «Ba’zan tabletkadan «dam berish» kerak». Yo‘q, tibbiy sabab bo‘lmasa, tanaffus shart emas, aksincha, tanaffus paytida homilador bo‘lish xavfi bor.
  • «Tabletka jinsiy infeksiyalardan ham himoya qiladi». Yo‘q, infeksiyalardan faqat prezervativ himoya qiladi.
  • «Tabletkani homiladorlik paytida ichib qo‘ysam, bola nogiron bo‘ladi». Hozirgi ma’lumotlar bo‘yicha tasodifan ichilgan tabletka homila uchun xavfli emas, lekin darhol to‘xtatib, shifokorga murojaat qiling.

Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak

Kontratsepsiyani tanlash bilan ginekolog shug‘ullanadi. Qabulga borganda yoshingiz, hayz sikli, chekish, qon bosimi, oiladagi kasalliklar va ichayotgan dorilar haqida gapirib bering. Boshqa usullar (spiral, implant, in’eksiya, prezervativ) haqida ham so‘rang — hammaga bir xil usul mos kelmaydi.

Xulosa

Kontratseptiv tabletkalar to‘g‘ri tanlansa va muntazam ichilsa, homiladorlikdan ishonchli himoya qiladi va ko‘pchilik ayol uchun xavfsiz. Eng muhim narsalar: shifokor bilan tanlash, tabletkani unutmaslik, xavfli belgilarni bilish (oyoq og‘rig‘i va shishi, ko‘krak og‘rig‘i, kuchli bosh og‘rig‘i — 103) va infeksiyalardan himoya uchun prezervativni unutmaslik. Favqulodda tabletka esa faqat favqulodda holatlar uchun.

Ko‘p beriladigan savollar

Kontratseptiv tabletka zararlimi?

Ko‘pchilik sog‘lom ayol uchun xavfsiz, lekin ba’zi holatlarda (35 yoshdan keyin chekish, auralı migren, tromboz o‘tmishi, nazoratsiz bosim) xavfli. Shuning uchun tabletkani shifokor bilan tanlang.

Postinor abortmi?

Yo‘q. U mavjud homiladorlikni to‘xtatmaydi, balki asosan ovulyatsiyani kechiktirib, homiladorlik boshlanishining oldini oladi.

Homiladorlik paytida kontratseptiv tabletka ichib qo‘ysam nima bo‘ladi?

Hozirgi ma’lumotlarga ko‘ra, tasodifan ichilgan tabletka homilaga zarar yetkazmaydi. Tabletkani to‘xtating va ginekologga ko‘rining.

Postinorni qancha vaqt ichida ichish kerak?

Levonorgestrelli tabletka himoyasiz aloqadan keyin imkon qadar tez, eng kechi bilan 72 soat ichida ichiladi. Ulipristal 120 soat, mis spiral 5 kun ichida ishlaydi. Qabul qoidalari dori yo‘riqnomasida yozilgan.

Kontratseptiv tabletkadan semiriladimi?

Ilmiy sharhlar kombinatsiyalangan tabletkalar vaznga sezilarli ta’sir qilmasligini ko‘rsatadi. Vazn o‘zgarsa, boshqa sabablarni ham shifokor bilan ko‘rib chiqing.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Kontratseptiv tabletkalar turlari
  2. Kontratseptiv tabletkalar qanday ishlaydi
  3. Kontratseptiv tabletkalar qanchalik ishonchli
  4. Tabletka unutilsa nima qilish kerak
  5. Kimga kombinatsiyalangan tabletkalar mumkin emas
  6. Foydasi va nojo‘ya ta’sirlari
  7. Xavfli belgilar: darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling
  8. Favqulodda kontratsepsiya: Postinor va boshqa usullar
  9. Afsonalar va haqiqat
  10. Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Emlash kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi