Tug‘ruqni qo‘zg‘atish, ya’ni induksiya — tug‘ruq o‘z-o‘zidan boshlanmagan holda uni tibbiy usullar yordamida sun’iy boshlash. Ba’zan ona yoki chaqaloq sog‘lig‘i uchun homiladorlikni davom ettirishdan ko‘ra tug‘ruqni boshlash xavfsizroq bo‘ladi. Bunday holatlarda shifokor induksiyani tavsiya qiladi.
Ko‘plab bo‘lajak onalar induksiya haqida eshitganda xavotirga tushadi: bu og‘riqliroqmi, xavflimi, kesar kesish ehtimolini oshiradimi? Ushbu maqolada tug‘ruqni qo‘zg‘atish qachon kerakligi, qanday usullar qo‘llanilishi, uyda «tug‘ruqni tezlashtirish» usullari haqidagi haqiqat va jarayonda nimani kutish kerakligi haqida so‘z boradi.
Tug‘ruqni qo‘zg‘atish qachon tavsiya etiladi?
Induksiya faqat tibbiy ko‘rsatma bo‘lganda, ona va chaqaloq holati baholangandan keyin buyuriladi. Asosiy sabablar:
- homiladorlik muddatining o‘tib ketishi — tug‘ruq kutilgan sanadan keyin ham boshlanmasa, yo‘ldosh faoliyati susayishi mumkin;
- qog‘anoq suvi ketgan, lekin to‘lg‘oq boshlanmagan bo‘lsa — infeksiya xavfi sababli;
- preeklampsiya va homiladorlikdagi yuqori qon bosimi;
- qandli diabet — homiladorlikdan oldingi yoki homiladorlik davrida paydo bo‘lgan;
- chaqaloq o‘sishining sekinlashishi yoki uning holatidagi boshqa o‘zgarishlar;
- qog‘anoq suvining kamligi;
- onaning ba’zi surunkali kasalliklari — buyrak, yurak yoki boshqa holatlar;
- avvalgi homiladorliklarda asoratlar bo‘lgani va boshqa sabablar.
Induksiya qulaylik uchun, masalan, ma’lum bir sanaga moslash maqsadida, tibbiy sababsiz o‘tkazilmasligi kerak. Har bir holatda shifokor foyda va xavflarni tushuntirib berishi lozim.
Qachon induksiya o‘tkazilmaydi?
Ba’zi holatlarda tabiiy tug‘ruq, demak, induksiya ham xavfli bo‘lishi mumkin. Masalan, yo‘ldosh bachadon bo‘ynini to‘sib qo‘ygan bo‘lsa, chaqaloq ko‘ndalang yotgan bo‘lsa, onada jinsiy a’zolar gerpesining faol shakli bo‘lsa yoki bachadonda ilgari ma’lum turdagi operatsiyalar o‘tkazilgan bo‘lsa. Bunday hollarda shifokor kesar kesish operatsiyasini tavsiya qilishi mumkin.
Tug‘ruqni qo‘zg‘atishning tibbiy usullari
Usul bachadon bo‘ynining qanchalik «yetilgani», ya’ni yumshab, qisqarib, ochila boshlaganiga qarab tanlanadi. Shifokor buni ko‘rik orqali baholaydi.
Bachadon bo‘ynini tayyorlash
- Prostaglandinli vositalar — bachadon bo‘yni yumshashi va ochilishiga yordam beruvchi dorilar; ular qinga qo‘yiladigan gel, tasma yoki tabletka shaklida bo‘lishi mumkin.
- Mexanik usullar — bachadon bo‘yniga kichik ballonli kateter kiritilib, uni asta-sekin kengaytiradi.
- Qog‘anoq pardalarini ajratish — ko‘rik paytida shifokor barmoq bilan qog‘anoq pardasini bachadon bo‘ynidan ehtiyotkorlik bilan ajratadi; bu ba’zan tug‘ruq boshlanishiga turtki beradi. Muolaja noqulay bo‘lishi va oz qon ajralishi mumkin.
Amniotomiya
Bachadon bo‘yni biroz ochilgan bo‘lsa, shifokor maxsus asbob bilan qog‘anoq pardasini teshadi. Bu muolaja odatda og‘riqsiz bo‘lib, to‘lg‘oqlarni kuchaytirishi mumkin.
Oksitotsin
Oksitotsin — tug‘ruq paytida organizmda tabiiy ishlab chiqariladigan gormon. Uning sintetik shakli tomir orqali tomchilatib yuboriladi va bachadon qisqarishlarini qo‘zg‘atadi yoki kuchaytiradi. Miqdor asta-sekin oshiriladi va to‘lg‘oqlar hamda chaqaloq yurak urishi doimiy kuzatiladi.
Jarayon qanday o‘tadi va qancha davom etadi?
Induksiya odatda tug‘ruqxonada, shifokorlar nazorati ostida o‘tkaziladi. Avval chaqaloq yurak urishi tekshiriladi, bachadon bo‘yni holati baholanadi. Agar bachadon bo‘yni hali tayyor bo‘lmasa, uni tayyorlash bir necha soatdan bir-ikki kungacha davom etishi mumkin. Shu sababli sabrli bo‘lish muhim: induksiya ko‘pincha o‘z-o‘zidan boshlangan tug‘ruqqa qaraganda uzoqroq jarayon.
Induksiya paytida ham harakat qilish, holatni o‘zgartirish, nafas mashqlari va og‘riqsizlantirish usullaridan, jumladan epidural og‘riqsizlantirishdan foydalanish mumkin. Ba’zi ayollar induksiya qilingan to‘lg‘oqlarni kuchliroq his qiladi.
Induksiyaning xavflari
- Bachadonning haddan tashqari faol qisqarishi — to‘lg‘oqlar juda tez-tez bo‘lsa, chaqaloqning kislorod bilan ta’minlanishi yomonlashishi mumkin; shuning uchun doimiy kuzatuv olib boriladi va kerak bo‘lsa, dori to‘xtatiladi.
- Induksiyaning muvaffaqiyatsizligi — ba’zan tug‘ruq boshlanmaydi va kesar kesish kerak bo‘ladi.
- Infeksiya — ayniqsa qog‘anoq suvi uzoq vaqt oldin ketgan bo‘lsa.
- Tug‘ruqdan keyin qon ketishi xavfining ortishi.
- Kamdan-kam hollarda — bachadon yirtilishi, asosan avval bachadonda operatsiya o‘tkazgan ayollarda.
Shu bilan birga, ko‘rsatma bo‘lganda induksiyadan voz kechish ham xavfli bo‘lishi mumkin. Shuning uchun qaror har doim individual qabul qilinadi.
Induksiyaga qanday tayyorlanish kerak?
Agar induksiya oldindan rejalashtirilgan bo‘lsa, tug‘ruqxona sumkasini tayyorlab qo‘ying, hujjatlar va almashuv kartasini oling. Jarayon uzoq davom etishi mumkinligini hisobga olib, o‘zingiz bilan kitob, telefon quvvatlagichi va qulay kiyim oling. Kelishdan oldin yengil ovqatlaning, agar shifokor boshqacha ko‘rsatma bermagan bo‘lsa. Hamrohingiz bilan kim, qachon yoningizda bo‘lishini kelishib oling. Eng muhimi, induksiya — tug‘ruqni «majburlash» emas, balki chaqalog‘ingiz bilan xavfsiz uchrashish uchun tanlangan yo‘l ekanini eslab, o‘zingizni ruhan tayyorlang.
Uyda tug‘ruqni tezlashtirish mumkinmi?
Internetda «tug‘ruqni tabiiy qo‘zg‘atish» usullari ko‘p uchraydi. Ularning aksariyati ilmiy jihatdan isbotlanmagan, ba’zilari esa xavfli:
- yurish va faol harakat — umumiy holat uchun foydali, lekin tug‘ruqni boshlashi isbotlanmagan;
- jinsiy aloqa — asoratsiz homiladorlikda odatda xavfsiz, lekin samarasi aniq emas; qog‘anoq suvi ketgan bo‘lsa yoki shifokor taqiqlagan bo‘lsa, mumkin emas;
- ko‘krak uchini stimulyatsiya qilish — bachadon qisqarishlarini kuchaytirishi mumkin, shuning uchun faqat shifokor bilan kelishilgan holda;
- kanakunjut moyi va surgi vositalar — kuchli ich ketishi va suvsizlanishga olib kelishi mumkin, tavsiya etilmaydi;
- o‘simlik damlamalari va «xalq» vositalari — tarkibi va ta’siri noma’lum bo‘lishi mumkin, shifokor ruxsatisiz ichmang;
- achchiq ovqat — samarasi isbotlanmagan, jig‘ildon qaynashini kuchaytirishi mumkin.
Har qanday usulni sinashdan oldin homiladorlikni kuzatayotgan shifokor bilan maslahatlashing.
Shifokorga beriladigan savollar
- Menga induksiya nima uchun tavsiya qilinmoqda?
- Kutish va kuzatish mumkinmi, bu qanday xavfga ega?
- Qaysi usul qo‘llaniladi va jarayon qancha davom etishi mumkin?
- Induksiya paytida qanday og‘riqsizlantirish mumkin?
- Induksiya natija bermasa, keyingi reja qanday?
Xulosa
Tug‘ruqni qo‘zg‘atish — ona yoki chaqaloq sog‘lig‘i uchun tug‘ruqni boshlash zarur bo‘lganda qo‘llaniladigan keng tarqalgan va nazorat ostidagi tibbiy muolaja. Bachadon bo‘ynini tayyorlash, amniotomiya va oksitotsin kabi usullar shifokor tomonidan individual tanlanadi. Uyda «tezlashtirish» usullarini o‘zboshimchalik bilan qo‘llamang, savollaringizni shifokorga bering va qarorni birgalikda qabul qiling.
Maqolada tilga olingan dorilar: Oksitotsin in’yeksiya.
Ko‘p beriladigan savollar
Induksiya qilingan tug‘ruq og‘riqliroqmi?
Ba’zi ayollar induksiya qilingan to‘lg‘oqlarni kuchliroq his qiladi. Shunga qaramay, induksiya paytida ham nafas mashqlari, harakat va epidural og‘riqsizlantirish kabi usullardan foydalanish mumkin.
Induksiya kesar kesish ehtimolini oshiradimi?
Ba’zan induksiya natija bermaydi va kesar kesish kerak bo‘ladi. Ammo ko‘p hollarda induksiya tabiiy tug‘ruq bilan yakunlanadi. Xavf bachadon bo‘yni holati va boshqa omillarga bog‘liq, buni shifokor baholaydi.
Induksiya qancha vaqt davom etadi?
Bu bachadon bo‘ynining qanchalik tayyorligiga bog‘liq. Agar uni avval tayyorlash kerak bo‘lsa, jarayon bir necha soatdan bir-ikki kungacha cho‘zilishi mumkin.
Uyda tug‘ruqni tezlashtirish uchun nima qilish mumkin?
Ko‘pchilik «tabiiy» usullarning samarasi isbotlanmagan, ba’zilari, masalan, kanakunjut moyi yoki noma’lum o‘simlik damlamalari, xavfli bo‘lishi mumkin. Har qanday usulni sinashdan oldin shifokor bilan maslahatlashing.







