Bartolinit — qin kirish qismi yonidagi Bartolin bezining yallig‘lanishi. Odatda katta uyat labining pastki qismida bir tomonda og‘riqli, qizargan shish paydo bo‘ladi; bezning yo‘li tiqilib qolsa, og‘riqsiz yumaloq kista hosil bo‘ladi, yiringlasa — abssess. Shish tez kattalashsa, kuchli og‘riq, isitma bo‘lsa yoki yurish va o‘tirish qiyinlashsa, shu kunning o‘zida ginekologga murojaat qiling; ahvol og‘irlashsa 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.
Bu holat ayollarda ancha tez-tez uchraydi va ko‘pincha jiddiy oqibatsiz o‘tadi, ammo uyda o‘zingiz bosish yoki teshishga urinmaslik kerak. Quyida bezning vazifasi, kista bilan abssessning farqi, sabablari, davolash usullari va qaytalanishning oldini olish haqida sodda tilda gapirib beramiz. Maqola umumiy ma’lumot beradi va shifokor ko‘rigini almashtirmaydi.
Bartolin bezi nima va qayerda joylashgan
Bartolin bezlari — ikkita mayda bez, no‘xat donasidan kichikroq. Ular qin kirish qismining ikki yonida, katta uyat lablarining chuqur qismida, soat 5 va 7 holatlarida joylashgan. Odatda ularni ko‘rib ham, sezib ham bo‘lmaydi.
Bezning vazifasi — qin kirish qismini namlab turuvchi shilimshiq suyuqlik ishlab chiqarish. Suyuqlik juda kichik yo‘l orqali tashqariga chiqadi. Aynan shu yo‘l tiqilib qolganda muammo boshlanadi: suyuqlik to‘planib, bez shishadi.
Bartolinit, Bartolin bezi kistasi va abssessi: farqi nimada
Kundalik hayotda bu so‘zlar ko‘pincha aralashtirib yuboriladi, aslida ular bir jarayonning turli bosqichlari.
- Kista — yo‘li tiqilgan bezda suyuqlik yig‘ilishi. Odatda og‘riqsiz yoki kam og‘riydi, yumshoq, silliq yumaloq shish bo‘ladi. Ko‘p hollarda uni ayol tasodifan sezadi;
- Abssess — kista ichiga mikroblar tushib, yiring to‘planishi. Shish qizaradi, tarang bo‘ladi, kuchli og‘riydi, ushlab ko‘rganda issiq bo‘ladi;
- O‘tkir bartolinit — bez va uning atrofidagi to‘qimaning yallig‘lanishi. Abssess uning eng og‘ir shakli;
- Surunkali bartolinit — yallig‘lanish vaqti-vaqti bilan qaytalanishi, bez atrofida zich, ammo kuchli og‘rimaydigan tugun qolishi.
Kista vaqti-vaqti bilan yiringlab, abssessga aylanishi mumkin. Shuning uchun uzoq vaqt o‘zgarmay turgan shish ham shifokorga ko‘rsatilishi lozim.
Bartolinit sabablari: nega bez yallig‘lanadi
Asosiy sabab — bez yo‘lining tiqilishi. Tiqilish sababli bez suyuqligi chiqolmaydi, mikroblar esa ichkariga kirib ko‘payadi. Tiqilishga quyidagilar olib kelishi mumkin:
- yo‘lning shilimshiq yoki yallig‘lanish natijasida yopilib qolishi;
- mayda shikast: qirish, qattiq kiyim bilan ishqalanish, jinsiy aloqadagi mayda jarohat;
- oldingi tug‘ruq, operatsiya yoki yallig‘lanishdan keyingi chandiq;
- organizmning umumiy pasaygan himoyasi, charchoq, sovqotish.
Yiringli yallig‘lanishda ko‘pincha oddiy teri va ichak mikroblari — stafilokokk, ichak tayoqchasi, streptokokklar topiladi. Ba’zan jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar ham sabab bo‘ladi: gonoreya va xlamidioz ayniqsa yosh ayollarda esga olinadi. Shuning uchun shifokor kerak bo‘lsa, shunday infeksiyalarga ham tekshiruv tavsiya qiladi. Qin muhiti buzilishi, masalan bakterial vaginoz ham qulay fon yaratishi mumkin.
Bartolinit o‘zi “yuqumli” emas: kista yoki abssess hamkorga o‘tmaydi. Gigiyena qoidalariga rioya qilgan ayolda ham u paydo bo‘lishi mumkin, shuning uchun o‘zingizni ayblashga hojat yo‘q. Ko‘proq 20–40 yoshdagi ayollarda uchraydi; hayz to‘xtagandan keyin bunday shish kamdan-kam paydo bo‘ladi va shunda albatta ko‘rikdan o‘tish kerak.
Bartolinit belgilari: qanday bilish mumkin
Dastlabki belgilari bir tomonlama bo‘ladi. Ikki tomonda bir vaqtda paydo bo‘lishi kam uchraydi.
Kista belgilari
- katta uyat labining pastki qismida no‘xatdan yong‘oqqacha bo‘lgan yumshoq shish;
- og‘riq deyarli yo‘q, ba’zan yurganda yoki o‘tirganda noqulaylik;
- jinsiy aloqada noqulaylik yoki og‘riq;
- shishning sekin kattalashishi.
Abssess (yiringli bartolinit) belgilari
- bir necha soat yoki kun ichida kattalashadigan, kuchli og‘riydigan shish;
- teri qizarishi, qizishi, tarangligi;
- yurish, o‘tirish va uxlashda og‘riq, ayniqsa tunda;
- ba’zan tana haroratining ko‘tarilishi, titroq, holsizlik;
- shish o‘z-o‘zidan yorilib, yiring chiqishi va og‘riqning birdan kamayishi.
Bartolinitning dastlabki belgilari ko‘pincha yengil: uyat labida sirpanish yoki noqulaylik, bir oz shish. Bu bosqichda keskin og‘riq bo‘lmaydi, shuning uchun ko‘plab ayollar uni e’tiborsiz qoldiradi. Lekin ikki-uch kun ichida shish kattalashsa yoki og‘riq kuchaysa, kutib o‘tirmang.
Bartolinit homiladorlik paytida
Homiladorlikda uyat va qin sohasiga qon oqimi ko‘payadi, to‘qimalar yumshoq bo‘ladi, shuning uchun bez shishlari ba’zan tez-tez uchraydi. Bartolinit homiladorlikning istalgan oyida — 1, 2 yoki 3-trimestrda paydo bo‘lishi mumkin. Odatda bu bola uchun xavfli emas, lekin davolashni albatta kuzatuvchi ginekolog bilan kelishish kerak.
Sabablar odatdagidek: yo‘lning tiqilishi va mikroblar. Kichik, og‘rimaydigan kistani ko‘pincha shunchaki kuzatib borishadi. Abssessda yiringni ochib chiqarish zarur, bu homiladorlikda ham, mahalliy og‘riqsizlantirish bilan amalga oshiriladi. Antibiotik va og‘riq qoldiruvchi tanlashda homiladorlik muddati hisobga olinadi, shuning uchun o‘zboshimchalik bilan dori ichmang. Shishdan tashqari isitma yoki qorindagi og‘riq paydo bo‘lsa, shifokorga kechiktirmay boring.
Uyda nima qilish mumkin, nima mumkin emas
Dastlabki kunlarda yengil holatda uyda quyidagilar yordam beradi:
- Iliq cho‘milish (sitz-vanna). Toza idish yoki vannada iliq (issiq emas) suvga 10–15 daqiqa o‘tirish, kuniga 3–4 marta. Iliq suv yo‘lning ochilishiga va yiringning o‘z-o‘zidan chiqishiga yordam beradi;
- og‘riq uchun shifokor ruxsat bergan og‘riq qoldiruvchi, masalan ibuprofen guruhidagi dorilar. Dozani yo‘riqnoma yoki shifokor aytganidek qo‘llang, homiladorlikda esa avval shifokorga so‘rang;
- keng paxta ichki kiyim, qattiq va sintetik kiyimdan voz kechish;
- sohani yumshoq, hidsiz vosita bilan yuvish va quruq artish.
Quyidagilarni qilmang:
- shishni qisish, siqish yoki igna, soch qisqichi va boshqa narsa bilan teshish. Bu mikroblarni chuqurga yuborib, yallig‘lanishni kuchaytiradi, qon aylanishi yaxshi bo‘lgan joyda qon ketishi va infeksiya tarqalishiga olib keladi;
- issiq kompress, isituvchi grelka, spirt yoki yod bilan kuydirish;
- o‘zboshimchalik bilan antibiotik ichish yoki hidli vositalar, “xalq retseptlari” surtish;
- jinsiy aloqani og‘riq bor paytda davom ettirish.
Uy sharoitidagi usullar faqat yengil kista yoki boshlanayotgan yallig‘lanishda yordam beradi. Abssess uyda o‘z-o‘zidan to‘liq davolanmaydi va ko‘pincha shifokor aralashuvini talab qiladi.
Bartolinit qanday aniqlanadi
Odatda tashxis uchun ginekolog ko‘rigining o‘zi yetarli: shifokor shishning joyi, kattaligi, zichligi va og‘riqliligini baholaydi. Kerak bo‘lsa, bez yo‘lidan yoki yiringdan surtma olinadi, jinsiy yo‘l bilan yuboriluvchi infeksiyalarga tekshiruv tayinlanadi. Isitma bo‘lsa — umumiy qon tahlili. Katta yoshdagi ayollarda yoki shish takror paydo bo‘laversa, kichik to‘qima namunasi (biopsiya) olinishi mumkin.
Bartolin kistasini boshqa shishlardan ajratish ham muhim: masalan, teri osti kistalari, o‘sib ketgan tuk, chipqon, yoki chov churrasi. Yiringli yallig‘lanishda chipqon va abssess tushunchasi bilan umumiy jihatlar bor, lekin joyi va davosi farq qiladi. Bartolin kistasini tuxumdon kistasi bilan adashtirmang: tuxumdon kichik chanoqda joylashgan, bu butunlay boshqa a’zo.
Bartolinit davolash: qanday usullar bor
Davo kasallikning bosqichiga bog‘liq. Hech narsa bezovta qilmaydigan kichik kistaga davolash shart emas — shifokor shunchaki kuzatadi. Qolgan hollarda quyidagi yo‘llar qo‘llanadi.
Kuzatish va iliq cho‘milish
Yengil kista va boshlang‘ich yallig‘lanishda 2–3 kun iliq cho‘milish va og‘riq qoldiruvchi yetarli bo‘lishi mumkin. Agar shish kichrayib, og‘riq kamaysa, bu yaxshi belgi. Biroq 2–3 kun ichida yaxshilanish bo‘lmasa, shifokorga boring.
Antibiotiklar
Antibiotiklar har doim ham kerak emas. Ular teri atrofida yallig‘lanish tarqalganda, isitma, immuniteti past ayollarda yoki jinsiy infeksiya aniqlanganda tayinlanadi. Shifokor odatda amoksitsillin va klavulan kislotasi kabi keng ta’sirli dori guruhlarini tanlaydi; ba’zan anaerob mikroblarga qarshi metronidazol qo‘shiladi. Dozasi va muddatini faqat shifokor belgilaydi. Faqat antibiotik bilan yiringli abssess odatda yo‘qolmaydi: yiringni chiqarish kerak.
Drenaj: yiringni chiqarish
Abssess uchun asosiy davo — kichik kesish orqali yiringni chiqarish. Muolaja mahalliy og‘riqsizlantirish ostida bajariladi, odatda poliklinikada. Yiring chiqqandan keyin og‘riq tez kamayadi. Faqat oddiy kesish bilan cheklanilsa, bez ichi yana yopilib, kista yoki abssess qaytalanishi mumkin, shuning uchun ko‘pincha quyidagi usullar tanlanadi.
Word kateteri
Bu ingichka, uchida kichik shar bor yumshoq naycha. Kesishdan keyin u bezning ichiga qo‘yiladi, shar suyuqlik bilan to‘ldiriladi va naycha o‘rnida qoladi. 4–6 hafta davomida yangi doimiy yo‘l shakllanadi, shundan keyin kateter olinadi. Odatda ayol uyga o‘sha kuni qaytadi va oddiy hayotini davom ettiradi, faqat jinsiy aloqadan vaqtincha tiyilish tavsiya etiladi.
Marsupializatsiya
Kista yoki abssess devorining chetlari teriga tikib qo‘yilib, bez uchun doimiy ochiq “ostona” hosil qilinadi. Shunda suyuqlik erkin chiqadi va tiqilish ehtimoli kamayadi. Muolaja mahalliy yoki umumiy og‘riqsizlantirish ostida bajariladi, tiklanish bir necha kun yoki hafta davom etadi. Kista tez-tez qaytalanganda bu usul ko‘proq tanlanadi.
Bezni olib tashlash
Bezni butunlay olib tashlash — eng oxirgi chora, ko‘p marta qaytalanganda va boshqa usullar yordam bermaganda qo‘llanadi. Bu murakkabroq operatsiya, shuning uchun uni faqat ko‘rsatma bo‘lsa va tajribali ginekolog bajaradi.
Qaytalanish va oldini olish
Bartolin bezi kistasi bir marta davolangandan keyin ba’zi ayollarda yana paydo bo‘ladi. Qaytalanish xavfi oddiy drenajdan keyin yuqoriroq, kateter yoki marsupializatsiyadan keyin esa pastroq bo‘ladi. Yangi shish sezilganda kutmay, erta boshlang‘ich bosqichda iliq cho‘milishdan boshlash va ginekologga ko‘rinish foydali.
Oldini olishga yordam beradigan oddiy qoidalar:
- tashqi jinsiy a’zolarni har kuni iliq suv va yumshoq vosita bilan yuvish, spirtli yoki xushbo‘y vositalarni ishlatmaslik;
- paxta ichki kiyim kiyish, tor sintetik kiyimdan qochish, ho‘l kiyimda uzoq qolmaslik;
- jinsiy hayotda himoya vositasidan foydalanish va tasodifiy hamkorlardan saqlanish — jinsiy infeksiyalar xavfini kamaytiradi;
- qin kandidozi, vaginoz kabi muammolarni vaqtida davolash, masalan kandidozda;
- tuklarni olishda shikastlamaslik, jarohat va ishqalanishdan saqlanish;
- ginekologga yiliga bir marta profilaktik ko‘rikka borish.
Xulosa
Bartolinit — Bartolin bezi yo‘lining tiqilishi va yallig‘lanishi bilan bog‘liq keng tarqalgan, ko‘pincha xavfsiz holat. Kichik og‘rimaydigan kista kuzatuv va iliq cho‘milish bilan o‘tib ketishi mumkin, yiringli abssess esa drenaj talab qiladi. Shishni uyda siqmang, teshmang va o‘zboshimchalik bilan antibiotik ichmang. Kuchli og‘riq, tez o‘sayotgan shish yoki isitma bo‘lsa, ginekologga yoki 103 ga murojaat qiling. Ginekolog kerakli usulni — drenaj, Word kateteri yoki marsupializatsiyani tanlab, qaytalanish xavfini kamaytiradi.
Ko‘p beriladigan savollar
Bartolin bezi nima va qayerda joylashgan?
Bu qin kirish qismining ikki yonida, katta uyat lablari chuqurligida joylashgan ikkita mayda bez. U qin kirish qismini namlaydigan suyuqlik ishlab chiqaradi. Normada uni sezib bo‘lmaydi.
Bartolin bezi kistasi o‘z-o‘zidan o‘tib ketadimi?
Kichik, og‘rimaydigan kista ba’zan iliq cho‘milish fonida o‘z-o‘zidan kichrayadi yoki yorilib, bitadi. Biroq shish kattalashsa, og‘risa yoki bir necha kundan ko‘p saqlansa, ginekologga ko‘rinish kerak.
Bartolinit xavfli va yuqumlimi?
Kista yoki abssess hamkorga yuqmaydi. Xavfi shundaki, yiring to‘planib, kuchli og‘riq va isitma berishi mumkin; kam hollarda infeksiya atrofga tarqaydi. Vaqtida davolansa, asoratsiz o‘tadi.
Bartolinitni uyda davolash mumkinmi?
Yengil holatda iliq cho‘milish va og‘riq qoldiruvchi yordam beradi. Shishni siqish, teshish, kuydirish mumkin emas. Abssess uchun shifokor drenaji kerak bo‘ladi.
Bartolinitda qanday antibiotiklar ichiladi?
Antibiotik hammaga ham kerak emas. Uni shifokor yallig‘lanish tarqalganda, isitma yoki infeksiya aniqlanganda tayinlaydi. Dori turi, dozasi va muddatini faqat shifokor tanlaydi.







