Kandidoz — Candida turkumiga mansub zamburug‘lar chaqiradigan infeksiya. Ayollarda u ko‘pincha qin va tashqi jinsiy a’zolarda rivojlanadi va xalq orasida «molochnitsa» deb ham ataladi. Kandidoz belgilari — qichishish, achishish va oq, quyuq ajralma — ko‘pchilik ayollarga tanish: ayollarning taxminan to‘rtdan uch qismi hayoti davomida kamida bir marta kandidoz bilan og‘riydi.
Kandidoz xavfli kasallik emas va yaxshi davolanadi. Ammo uning belgilari boshqa infeksiyalarga o‘xshaydi, shuning uchun noto‘g‘ri o‘z-o‘zini davolash ko‘pincha muammoni cho‘zib yuboradi. Quyida kandidoz nima ekanini, uning sabablari, belgilari, tashxisi va davolash usullarini, jumladan homiladorlikdagi xususiyatlarini ko‘rib chiqamiz.
Kandidoz nima
Candida zamburug‘lari, ayniqsa Candida albicans, ko‘plab sog‘lom odamlarning og‘zida, ichagida va qinida oz miqdorda yashaydi va hech qanday muammo tug‘dirmaydi. Ularning o‘sishini qindagi foydali bakteriyalar (laktobakteriyalar) va immun tizimi nazorat qiladi. Bu muvozanat buzilsa, zamburug‘lar ko‘payib ketadi va shilliq qavat yallig‘lanadi — bu kandidoz deyiladi.
Kandidoz klassik ma’noda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar qatoriga kirmaydi. U bokira qizlarda ham rivojlanishi mumkin, chunki asosiy sabab — tashqaridan yuqish emas, balki organizmning o‘zidagi zamburug‘larning ko‘payib ketishi.
Kandidoz sabablari va xavf omillari
- Antibiotiklar qabul qilish — ular qindagi foydali bakteriyalarni ham kamaytiradi va zamburug‘larga yo‘l ochadi; kandidoz ko‘pincha antibiotik kursidan keyin boshlanadi;
- Homiladorlik — estrogen darajasi oshishi zamburug‘lar o‘sishiga qulay sharoit yaratadi;
- Qandli diabet, ayniqsa qon shakari yaxshi nazorat qilinmasa;
- Immunitet pasayishi — OIV infeksiyasi, kortikosteroidlar yoki immunitetni susaytiruvchi dorilar qabul qilish, kimyoterapiya;
- Estrogen miqdori yuqori kontratseptivlar va gormonal terapiya;
- qinni tez-tez yuvish (spritsevaniye), xushbo‘y gigiyena vositalari va gellar — ular tabiiy mikroflorani buzadi;
- zich, havo o‘tkazmaydigan sintetik ichki kiyim, uzoq vaqt nam kiyimda yurish.
Kandidoz belgilari
- tashqi jinsiy a’zolar va qin sohasidagi qichishish — eng asosiy belgi;
- achishish, ayniqsa siyganda yoki jinsiy aloqa paytida;
- qizarish va shishish;
- oq, quyuq, tvorogsimon (suzmasimon) ajralma; uning kuchli yoqimsiz hidi odatda bo‘lmaydi;
- jinsiy aloqa paytidagi noqulaylik yoki og‘riq.
Belgilar ko‘pincha hayzdan oldingi haftada kuchayadi. Ba’zi ayollarda kandidoz yengil kechadi va faqat ozgina qichishish bilan namoyon bo‘ladi.
Kandidozni nimalar bilan adashtirish mumkin
Qichishish va ajralma faqat kandidozga xos emas. Shunga o‘xshash shikoyatlar boshqa holatlarda ham bo‘ladi va ularning davosi butunlay boshqacha:
- Bakterial vaginoz — kulrang-oq, suyuq ajralma va o‘ziga xos «baliq» hidi; qichishish odatda kam bo‘ladi. Bu zamburug‘ emas, bakteriyalar muvozanatining buzilishi bo‘lib, zamburug‘ga qarshi dorilar bilan davolanmaydi;
- Trixomoniaz va boshqa jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar — sarg‘ish-yashil, ko‘pikli ajralma, yoqimsiz hid, achishish; jinsiy sherikni ham davolash talab qilinadi;
- Allergik yoki ta’sirlanish dermatiti — yangi gigiyena vositasi, kir yuvish kukuni yoki prezervativga reaksiya;
- Teri kasalliklari va menopauzadagi atrofik o‘zgarishlar.
Shuning uchun birinchi marta bunday belgilar paydo bo‘lsa, kandidozga ishonchingiz komil bo‘lmasa yoki belgilar yuqoridagi tavsifdan farq qilsa, o‘zingiz davolanishdan oldin ginekologga uchrashing.
Kandidoz qanday aniqlanadi
Ginekolog shikoyatlarni so‘rab, ko‘rikdan o‘tkazadi va qindan surtma oladi. Surtmani mikroskop ostida tekshirish zamburug‘larni ko‘rsatadi, qin muhitining kislotaliligi (pH) esa kandidozni bakterial vaginoz va trixomoniazdan farqlashga yordam beradi. Tez-tez qaytalanadigan yoki davolanishga javob bermaydigan kandidozda bakteriologik ekish o‘tkaziladi: u zamburug‘ turini va qaysi dorilarga sezgirligini aniqlaydi, chunki ba’zi Candida turlari odatiy dorilarga kam javob beradi.
Belgilar bo‘lmasa, surtmada oz miqdorda Candida topilishi davolashni talab qilmaydi — bu normal mikroflora qismi bo‘lishi mumkin.
Kandidoz davolash usullari
Asoratsiz kandidoz zamburug‘ga qarshi dorilar bilan yaxshi davolanadi. Asosiy variantlar:
- Mahalliy dorilar — azollar guruhiga mansub qin shamlari, tabletkalari yoki kremlari (klotrimazol, mikonazol va boshqalar); kurs bir kundan bir haftagacha davom etadi;
- Ichiladigan dori — flukonazol; asoratsiz kandidozda ko‘pincha bir martalik qabul yetarli. Uni shifokor yoki farmatsevt tavsiyasi bilan qo‘llang, chunki u boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’sir qilishi mumkin va homiladorlikda tavsiya etilmaydi.
Belgilar odatda bir necha kun ichida kamayadi. Davolanishdan keyin ham bir hafta ichida yaxshilanish bo‘lmasa yoki belgilar tez orada qaytsa, shifokorga murojaat qiling: tashxis boshqa bo‘lishi yoki zamburug‘ turi chidamli bo‘lishi mumkin.
Jinsiy sherikni davolash kerakmi
Odatda yo‘q. Kandidoz jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya hisoblanmaydi va sherikni muntazam davolash qaytalanishlarni kamaytirmaydi. Faqat sherikda o‘zida belgilar bo‘lsa, unga ham davolanish kerak bo‘ladi (pastda qarang). Davolanish davrida jinsiy aloqadan saqlanish tavsiya etiladi: bu shilliq qavatni qo‘shimcha ta’sirlantirmaydi, ayrim yog‘li kremlar esa prezervativni zaiflashtirishi mumkin.
Homiladorlikda kandidoz
Homiladorlik davrida kandidoz ancha ko‘p uchraydi va tez-tez qaytalanadi. U homilaga bevosita xavf tug‘dirmaydi, ammo noqulaylik keltiradi va davolash usuli boshqacha bo‘ladi.
- homiladorlikda faqat mahalliy azol preparatlari (qin shamlari yoki kremlari) qo‘llanadi, kurs odatda 7 kunlik bo‘ladi;
- ichiladigan flukonazol homiladorlikda, ayniqsa birinchi trimestrda, tavsiya etilmaydi;
- dorini homiladorlikni kuzatayotgan shifokor tanlaydi — qichishish va ajralma homiladorlikda boshqa infeksiyalar belgisi ham bo‘lishi mumkin, ularni o‘z vaqtida aniqlash muhim;
- tug‘ruqdan oldin kandidozni davolash chaqaloqning og‘iz kandidozi (oq karash) bilan yuqish xavfini kamaytiradi.
Chaqaloqlarda va erkaklarda kandidoz
Chaqaloqlarda kandidoz ko‘pincha og‘izda — til, lunj va milklarda oq karash ko‘rinishida bo‘ladi va uni sut qoldiqlaridan farqli ravishda oson artib bo‘lmaydi. Ba’zan taglik sohasida qizil toshma bilan kechadi. Chaqaloqda bunday belgilar bo‘lsa, pediatrga ko‘rsating; emizikli onalarda ko‘krak uchlari ham zararlanishi mumkin, bunda ona va bola birga davolanadi.
Erkaklarda Candida jinsiy olatning boshi va kertmak terisining yallig‘lanishini (kandidoz balaniti) chaqirishi mumkin: qizarish, qichishish, achishish, oq karash. Bu ko‘proq qandli diabeti bor erkaklarda uchraydi. Erkaklar urolog yoki dermatovenerologga murojaat qiladi.
Qaytalanuvchi kandidoz
Agar kandidoz yiliga to‘rt va undan ko‘p marta takrorlansa, bu qaytalanuvchi kandidoz deyiladi. Bunday holatda o‘zingiz qayta-qayta dori ichmang — ginekolog bilan birga sababini izlash kerak:
- tashxisni ekish bilan tasdiqlash va zamburug‘ turini aniqlash;
- qandli diabetni istisno qilish uchun qondagi qandni tekshirish;
- qabul qilinayotgan dorilar va kontratseptivlarni ko‘rib chiqish;
- shifokor buyurgan uzoq muddatli (bir necha oylik) profilaktik davolash.
Kandidozning oldini olish
- antibiotiklarni faqat shifokor buyurganda qabul qiling;
- qinni ichidan yuvmang (spritsevaniye qilmang) va xushbo‘y gigiyena vositalari, gellar, prokladkalardan voz keching — tashqi jinsiy a’zolarni oddiy iliq suv bilan yuvish yetarli;
- paxta matosidan tikilgan, erkin ichki kiyim kiying;
- cho‘milgandan yoki sport mashg‘ulotidan keyin nam kiyimni tezroq almashtiring;
- qandli diabet bo‘lsa, qon shakarini nazorat qiling.
Qatiq yoki probiotiklar kandidozning oldini oladi degan fikr keng tarqalgan, ammo ilmiy dalillar bu borada hali yetarli emas. Ular davo o‘rnini bosmaydi.
Xulosa
Kandidoz — Candida zamburug‘lari ko‘payib ketishi natijasida rivojlanadigan, ko‘p uchraydigan va yaxshi davolanadigan infeksiya. Uning asosiy belgilari — qichishish, achishish va oq, tvorogsimon ajralma. Kandidoz mahalliy azol preparatlari yoki bir martalik ichiladigan flukonazol bilan davolanadi, homiladorlikda esa faqat mahalliy dorilar qo‘llanadi. Birinchi marta paydo bo‘lgan, g‘ayrioddiy yoki tez-tez qaytalanadigan belgilarda ginekolog maslahati zarur.
Mavzuga yaqin maqolalar: tirnoq zamburug‘i.
Mavzuga yaqin maqolalar: bakterial vaginoz.
Mavzuga yaqin maqolalar: fimoz.
Mavzuga yaqin maqolalar: homiladorlik davri: haftalari va oylari, homiladorlik kalkulyatori.
Maqolada tilga olingan dorilar: Flukonazol kapsula, Klotrimazol sham.
Ko‘p beriladigan savollar
Kandidoz jinsiy yo‘l bilan yuqadimi?
Kandidoz jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar qatoriga kirmaydi. U ko‘pincha organizmning o‘zidagi zamburug‘larning ko‘payib ketishidan kelib chiqadi. Jinsiy sherikni faqat unda belgilar bo‘lsa davolash kerak.
Kandidoz o‘z-o‘zidan o‘tib ketadimi?
Yengil kandidoz ba’zan o‘zi o‘tib ketishi mumkin, ammo ko‘pincha davolash talab qilinadi. Belgilar noqulaylik tug‘dirsa, zamburug‘ga qarshi dori bilan davolash ularni tezroq bartaraf etadi.
Homiladorlikda kandidozni qanday davolash mumkin?
Homiladorlikda shifokor tanlagan mahalliy zamburug‘ga qarshi qin shamlari yoki kremlari, odatda 7 kunlik kurs bilan qo‘llanadi. Ichiladigan flukonazol homiladorlikda tavsiya etilmaydi.
Kandidoz nima uchun tez-tez qaytalanadi?
Sabab qandli diabet, tez-tez antibiotik qabul qilish, gormonal o‘zgarishlar, odatiy dorilarga chidamli zamburug‘ turi yoki noto‘g‘ri tashxis bo‘lishi mumkin. Yiliga to‘rt va undan ko‘p qaytalansa, ekish tahlili va shifokor kuzatuvi kerak.
Kandidozda qaysi shifokorga borish kerak?
Ayollar ginekologga, erkaklar urolog yoki dermatovenerologga murojaat qiladi. Chaqaloqlardagi og‘iz kandidozini pediatr davolaydi.







