Kasalxona infeksiyalari — bemor shifoxonaga yotqizilganidan keyin yoki tibbiy muolaja natijasida yuqadigan yuqumli kasalliklar. Ular kasalxonaga kelgan paytda bo‘lmagan va inkubatsion davrda ham kuzatilmagan bo‘ladi. Tibbiyotda bu holat «gospital» yoki «nozokomial» infeksiya deb ham ataladi. Bunday infeksiyalar davolanish muddatini uzaytiradi, qo‘shimcha dori-darmon talab qiladi va ba’zan asosiy kasallikdan ham og‘irroq kechadi.
Yaxshi xabar shundaki, kasalxonada yuqadigan infeksiyalarning katta qismini oddiy qoidalarga rioya qilib oldini olish mumkin. Bu ishda nafaqat shifokor va hamshiralar, balki bemorning o‘zi va unga qarayotgan yaqinlari ham muhim rol o‘ynaydi. Quyida ular qanday paydo bo‘lishi, qanday belgilar bilan namoyon bo‘lishi va o‘zingizni qanday himoya qilishingiz haqida batafsil so‘z yuritamiz.
Kasalxona infeksiyalari nima va ular qanday yuqadi
Shifoxonada bir vaqtning o‘zida ko‘plab kasal odamlar bo‘ladi, ularning immuniteti ko‘pincha zaiflashgan. Bundan tashqari, bu yerda antibiotiklar ko‘p ishlatiladi, shuning uchun ba’zi bakteriyalar dorilarga chidamli bo‘lib qolishi mumkin. Mikroblar quyidagi yo‘llar bilan tarqaladi:
- Qo‘l orqali — eng asosiy yo‘l. Tibbiyot xodimi, bemor yoki tashrif buyuruvchining yuvilmagan qo‘llari mikroblarni bir bemordan boshqasiga o‘tkazadi.
- Tibbiy asboblar orqali — siydik kateteri, vena ichiga qo‘yilgan kateter, sun’iy nafas apparati trubkasi kabi qurilmalar mikroblar uchun «darvoza» bo‘lishi mumkin.
- Havo-tomchi yo‘li bilan — gripp, koronavirus va boshqa nafas yo‘li viruslari yo‘tal va aksirish orqali yuqadi.
- Yuzalar orqali — eshik tutqichlari, karavot panjaralari, telefon va pultlarda mikroblar uzoq saqlanadi.
Kasalxonada yuqadigan infeksiyalarning asosiy turlari
Siydik yo‘llari infeksiyasi
Ko‘pincha uzoq vaqt siydik kateteri qo‘yilgan bemorlarda uchraydi. Siydik qilishda achishish, siydikning loyqalanishi, qorin pastida og‘riq va isitma bilan namoyon bo‘ladi.
Jarrohlik yarasi infeksiyasi
Operatsiyadan keyin chok atrofida qizarish, shish, og‘riqning kuchayishi, yiring yoki noxush hidli suyuqlik ajralishi kuzatiladi.
Pnevmoniya (o‘pka yallig‘lanishi)
Uzoq yotgan, ayniqsa sun’iy nafas apparatiga ulangan bemorlarda xavf yuqori. Yo‘tal, balg‘am, harorat ko‘tarilishi va nafas qisishi uning belgilaridir.
Qon oqimi infeksiyasi
Vena ichidagi kateter orqali mikroblar qonga tushishi mumkin. Bu og‘ir holat bo‘lib, titroq, yuqori isitma va umumiy holsizlik bilan kechadi.
Ichak infeksiyalari
Antibiotiklar bilan uzoq davolanish ichakning foydali mikroflorasini buzadi va diareyaga sabab bo‘luvchi bakteriyalarning ko‘payishiga imkon beradi.
Kimlar ko‘proq xavf ostida
- Keksa yoshdagi odamlar va chaqaloqlar;
- reanimatsiya bo‘limida yotgan bemorlar;
- katta jarrohlik operatsiyasini o‘tkazganlar;
- qandli diabet, surunkali buyrak yoki o‘pka kasalligi borlar;
- kimyoterapiya olayotgan yoki immunitetni pasaytiruvchi dori qabul qilayotganlar;
- kateter, drenaj yoki boshqa tibbiy qurilma qo‘yilgan bemorlar.
Bemor uchun xavfsizlik qoidalari
Qo‘l gigiyenasi — eng muhim himoya
Ovqatlanishdan oldin, hojatxonadan keyin va yarani yoki kateterni tegishdan oldin qo‘lni sovun bilan kamida 20 soniya yuving. Suv bo‘lmasa, spirtli antiseptik geldan foydalaning. Sizni ko‘rikdan o‘tkazayotgan tibbiyot xodimidan qo‘lini yuvgan yoki qo‘lqop kiyganini muloyimlik bilan so‘rashga uyalmang — bu sizning haqqingiz.
Kateter va yaraga ehtiyot bo‘ling
- Kateter yoki bog‘lamni o‘zingiz qo‘zg‘atmang, tortmang.
- Bog‘lam namlansa, ko‘chib ketsa yoki ostida og‘riq paydo bo‘lsa, darhol hamshiraga ayting.
- Kateter qachon olib tashlanishi mumkinligini shifokordan so‘rang — u qancha uzoq tursa, infeksiya xavfi shuncha ortadi.
Faol bo‘ling va chuqur nafas oling
Shifokor ruxsat bergan bo‘lsa, operatsiyadan keyin imkon qadar erta turib yuring. Chuqur nafas olish va yo‘talish mashqlari o‘pkada balg‘am to‘planishining oldini oladi va pnevmoniya xavfini kamaytiradi.
Antibiotiklarni to‘g‘ri qabul qiling
Antibiotiklarni faqat shifokor buyurganda va aynan ko‘rsatilgan muddatda iching. O‘zboshimchalik bilan dori ichish yoki kursni erta to‘xtatish bakteriyalarning chidamli bo‘lishiga yordam beradi.
Rejali operatsiyaga qanday tayyorlanish kerak
Agar sizga rejali operatsiya yoki muolaja belgilangan bo‘lsa, infeksiya xavfini oldindan kamaytirish mumkin. Quyidagi tavsiyalarni shifokoringiz bilan kelishib oling:
- Surunkali kasalliklarni nazoratga oling. Qandli diabet bo‘lsa, qondagi qand darajasini me’yorda ushlab turish yaraning yaxshi bitishiga yordam beradi.
- Chekishni tashlang. Chekish qon aylanishini yomonlashtiradi, yara sekin bitadi va o‘pka asoratlari ko‘payadi. Operatsiyadan bir necha hafta oldin to‘xtatish ham foyda beradi.
- Teri va tishlaringizni tekshiring. Terida yiringli yara, tishda kariyes yoki boshqa infeksiya o‘chog‘i bo‘lsa, buni shifokorga ayting.
- Operatsiya joyidagi tukni o‘zingiz ustara bilan olmang. Mayda kesiklar orqali mikroblar kirishi mumkin; zarurat bo‘lsa, buni tibbiyot xodimlari to‘g‘ri usulda bajaradi.
- Shaxsiy gigiyena buyumlarini olib boring: alohida sochiq, tish cho‘tkasi, toza kiyim, nam salfetka va kichik antiseptik.
Yaqinlar va tashrif buyuruvchilar uchun qoidalar
- Palataga kirishdan oldin va chiqqandan keyin qo‘lingizni yuving yoki antiseptik surting.
- Shamollagan, yo‘talayotgan yoki ichi o‘tayotgan bo‘lsangiz, bemorni ko‘rgani bormang.
- Bemor karavotiga o‘tirmang, uning narsalaridan foydalanmang.
- Bir vaqtda palataga ko‘p odam kirmasin; kichik bolalarni olib bormaslik ma’qul.
- Uydan ovqat olib kelsangiz, uni yangi tayyorlang, toza idishda va shifokor ruxsat bergan mahsulotlardan iborat qiling.
Infeksiya belgilari: nimalarga e’tibor berish kerak
Kasalxonada yoki uyga chiqqandan keyingi kunlarda quyidagi o‘zgarishlarni sezsangiz, darhol tibbiyot xodimiga xabar bering:
- harorat ko‘tarilishi, titroq;
- operatsiya choki atrofida qizarish, shish, yiring;
- kateter qo‘yilgan joyda og‘riq yoki qizarish;
- yangi paydo bo‘lgan yo‘tal, nafas qisishi;
- siydik qilganda achishish, siydik rangi va hidining o‘zgarishi;
- kuniga bir necha marta suvsimon ich ketishi.
Tashxis va davolash
Infeksiya gumon qilinganda shifokor qon, siydik, balg‘am yoki yara ajralmasini tahlilga yuboradi. Ekma (bakteriologik) tahlil qaysi mikrob ekanini va u qaysi antibiotiklarga sezgir ekanini aniqlashga yordam beradi. Zarurat bo‘lsa, rentgen yoki ultratovush tekshiruvi o‘tkaziladi.
Davolash infeksiya turiga bog‘liq: antibiotik yoki virusga qarshi dorilar, kateterni almashtirish yoki olib tashlash, yarani tozalash va bog‘lash. Dorilarni faqat shifokor tanlaydi, chunki kasalxona mikroblari ko‘pincha oddiy antibiotiklarga javob bermaydi.
Xulosa
Kasalxona infeksiyalari jiddiy, lekin ko‘p hollarda oldini olish mumkin bo‘lgan muammo. Qo‘l gigiyenasi, kateter va yaraga ehtiyotkorlik, antibiotiklarni faqat shifokor ko‘rsatmasi bilan qabul qilish va tashrif qoidalariga rioya qilish xavfni sezilarli darajada kamaytiradi. Savollaringizni tibbiyot xodimlariga tortinmasdan bering — faol bemor xavfsizroq bemordir.
Mavzuga yaqin maqolalar: Siydik yo‘llari infeksiyasi.
Ko‘p beriladigan savollar
Kasalxona infeksiyasi qancha vaqtdan keyin paydo bo‘ladi?
Odatda bemor shifoxonaga yotqizilganidan bir-ikki kun o‘tgach rivojlangan infeksiya kasalxona infeksiyasi hisoblanadi. Ba’zi hollarda belgilar uyga chiqqandan keyin ham paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun chiqqandan keyingi kunlarda ham haroratingiz va yarangizni kuzatib boring.
Kasalxonada yuqadigan infeksiyalar xavflimi?
Ular yengil kechishi ham, og‘ir asoratlarga olib kelishi ham mumkin. Ayniqsa keksalar, chaqaloqlar va immuniteti zaif bemorlar uchun xavfli. O‘z vaqtida aniqlansa, ko‘pchiligi muvaffaqiyatli davolanadi.
Tibbiyot xodimidan qo‘lini yuvishini so‘rash odobsizlik emasmi?
Yo‘q, bu bemorning tabiiy huquqi va xavfsizlik qoidasi. Buni muloyimlik bilan so‘rash mumkin. Ko‘pchilik tibbiyot xodimlari bunday e’tiborni ijobiy qabul qiladi.
Kasalxonada infeksiyadan saqlanish uchun antibiotik ichib turish kerakmi?
Yo‘q, antibiotiklarni o‘zboshimchalik bilan «profilaktika uchun» ichish mumkin emas. Bu bakteriyalarning dorilarga chidamliligini oshiradi va ichak mikroflorasini buzadi. Antibiotikni faqat shifokor buyuradi.







