Ayollar ginekologga murojaat qilishining eng ko‘p sabablaridan biri — g‘ayrioddiy ajralma va qindan yoqimsiz hid kelishi. Ko‘pchilik buni darhol «zamburug‘» yoki «jinsiy infeksiya» deb o‘ylaydi, aslida esa tug‘ish yoshidagi ayollarda ajralmaning eng keng tarqalgan sababi — bakterial vaginoz. Bu xavfli kasallik emas, lekin u noqulaylik keltiradi, tez-tez qaytalanadi va homiladorlikda asoratlar xavfini oshirishi mumkin.
Quyida bakterial vaginoz nima, u nega paydo bo‘ladi, uni kandidoz va jinsiy infeksiyalardan qanday farqlash, qanday tekshiruvlar kerak va nega uyda «chayish» vaziyatni yomonlashtirishini ko‘rib chiqamiz.
Bakterial vaginoz nima
Sog‘lom ayol qinida ko‘plab mikroblar yashaydi, ularning asosiy qismi — laktobakteriyalar. Ular sut kislotasi ishlab chiqaradi va qinda nordon muhitni (pH 3,8–4,5) saqlaydi. Bu muhit zararli bakteriyalar ko‘payishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Bakterial vaginozda bu muvozanat buziladi: laktobakteriyalar kamayadi, ularning o‘rnini kislorodsiz muhitda yashovchi bakteriyalar — Gardnerella vaginalis, Prevotella, Fannyhessea (avvalgi nomi Atopobium) va boshqalar egallaydi. Muhit ishqoriy tomonga o‘zgaradi, bakteriyalar qin devorida mikroblar «pardasi» (biofilm) hosil qiladi. Ilgari bu holatni «gardnerellyoz» deb atashgan, lekin bugun u bitta mikrob emas, butun mikroflora buzilishi ekanini bilamiz.
Bakterial vaginoz klassik jinsiy infeksiya hisoblanmaydi, lekin u jinsiy hayot bilan bog‘liq: yangi yoki bir nechta sherik, prezervativsiz aloqa xavfni oshiradi. Jinsiy hayot boshlamagan qizlarda u juda kam uchraydi.
Qindan hid kelishi sabablari va xavf omillari
Mikroflora muvozanatini quyidagi omillar buzadi:
- qinni chayish (spritsovka), qin ichini sovun yoki maxsus vositalar bilan yuvish;
- yangi jinsiy sherik, bir nechta sherik, prezervativsiz aloqa;
- chekish;
- mis spiralli bachadon ichi vositasi;
- xushbo‘y gigiyena vositalari, ko‘pikli vannalar, qinga qo‘llanadigan dezodorantlar;
- hayz va jinsiy aloqa — qon va urug‘ suyuqligi ishqoriy bo‘lgani uchun hid shu paytlarda kuchayadi;
- antibiotiklarni o‘zboshimchalik bilan ichish.
Bakterial vaginoz belgilari
- kulrang-oq, suyuq, bir xil ajralma, qin devorini yupqa qatlam bo‘lib qoplaydi;
- baliq hidiga o‘xshash yoqimsiz hid — ayniqsa jinsiy aloqadan va hayzdan keyin kuchayadi;
- qichishish va achishish odatda yo‘q yoki juda kuchsiz;
- qin va tashqi jinsiy a’zolar odatda qizarmaydi va shishmaydi.
Ayollarning deyarli yarmida bakterial vaginoz umuman belgi bermaydi va surtmada tasodifan topiladi.
Kandidoz va jinsiy infeksiyalardan farqi
Qin ajralmasi har xil sabablarga ko‘ra o‘zgaradi, va ularni davolash ham turlicha. Taxminiy farqlar:
- Bakterial vaginoz — kulrang, suyuq ajralma, baliq hidi, qichishish deyarli yo‘q, qin pH 4,5 dan yuqori;
- Qin kandidozi (molochnitsa) — oq, quyuq, tvorogsimon ajralma, hid deyarli yo‘q, kuchli qichishish va achishish, qizarish, pH normal. Batafsil — kandidoz haqidagi maqolamizda;
- Trixomoniaz — sarg‘ish-yashil, ko‘pikli ajralma, yoqimsiz hid, qichishish, siyganda achishish; bu jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya va sherik ham davolanadi;
- Xlamidioz va gonoreya — ko‘pincha belgisiz, ba’zan ajralma, aloqadan keyin qon aralash ajralma, qorinning pastida og‘riq. Xlamidioz haqida xlamidioz belgilari va davolash maqolasida o‘qing.
Bir vaqtda bir nechta holat bo‘lishi ham mumkin, masalan, bakterial vaginoz va xlamidioz birga. Shu sababli ajralmaga qarab o‘zingizga tashxis qo‘yish va dorixonadan «shamcha» olib qo‘llash noto‘g‘ri. Bachadon bo‘yni o‘zgarishlari ham aloqadan keyin ajralma yoki qon chiqishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin — bu haqda bachadon bo‘yni eroziyasi maqolamizda yozganmiz.
Bakterial vaginoz qanday aniqlanadi
Tashxisni ginekolog ko‘rik va oddiy tahlillar asosida qo‘yadi. Eng ko‘p ishlatiladigan usul — Amsel mezonlari. Quyidagi to‘rtta belgidan kamida uchtasi bo‘lsa, bakterial vaginoz tasdiqlanadi:
- kulrang-oq, bir xil, suyuq ajralma;
- qin pH ko‘rsatkichi 4,5 dan yuqori (maxsus indikator qog‘oz bilan o‘lchanadi);
- ajralmaga kaliy gidroksid eritmasi tomizilganda baliq hidi kuchayishi («amin testi»);
- mikroskopda «kalit hujayralar» (clue cells) — bakteriyalar bilan qoplangan qin epiteliy hujayralari.
Laboratoriyada surtmani Gram usulida bo‘yab, Nugent shkalasi bo‘yicha baholash ham mumkin — bu eng aniq usullardan biri. Zamonaviy PZR testlari qin mikroflorasi tarkibini aniqlaydi. Muhim: surtmada Gardnerella topilishining o‘zi kasallik degani emas — bu bakteriya sog‘lom ayollarda ham oz miqdorda uchraydi. Belgilar bo‘lmasa, odatda davolash kerak emas. Zarur bo‘lsa, shifokor qo‘shimcha ravishda xlamidiya, gonoreya va trixomonadaga tekshiradi.
Bakterial vaginozni davolash
Belgilar bo‘lsa, bakterial vaginoz davolanadi. Davolashni faqat shifokor tayinlaydi — dori turi, shakli va kurs davomiyligini u belgilaydi. Odatda qo‘llanadigan vositalar:
- metronidazol — tabletka yoki qin geli shaklida;
- klindamitsin — qin kremi, shamcha yoki tabletka;
- boshqa nitroimidazollar (tinidazol, seknidazol) — ba’zi hollarda.
Kursni belgilar o‘tib ketgan bo‘lsa ham oxirigacha tugatish kerak. Metronidazol va shunga o‘xshash dorilar bilan davolanish paytida va undan keyin bir necha kun spirtli ichimlik ichmaslik tavsiya etiladi. Klindamitsin kremi lateks prezervativni bo‘shashtirishi mumkin. Bakterial vaginozni «zamburug‘ga qarshi» shamchalar bilan davolash samara bermaydi.
Sherikni davolash kerakmi
Xalqaro tavsiyalarga ko‘ra, odatda erkak sherikni davolash talab qilinmaydi. Ammo so‘nggi tadqiqotlar doimiy sherik bilan yashaydigan va kasallik qayta-qayta qaytalanayotgan ayollarda sherikni ham davolash qaytalanishni kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatdi. Bu masala shifokor bilan alohida hal qilinadi, sherik o‘zboshimchalik bilan dori ichmasligi kerak.
Nega bakterial vaginoz qaytalanadi
Davolashdan keyin ko‘p ayollarda — taxminan har ikkinchisida — bir yil ichida kasallik qaytadan paydo bo‘ladi. Sabablar: biofilm to‘liq yo‘qolmaydi, laktobakteriyalar sekin tiklanadi, xavf omillari saqlanib qoladi. Qaytalanish xavfini kamaytirish uchun:
- qinni chaymang va qin ichini sovun bilan yuvmang — tashqi jinsiy a’zolarni iliq suv bilan yuvish yetarli;
- xushbo‘y gigiyena vositalari va ko‘pikli vannalardan voz keching;
- prezervativdan foydalaning;
- chekishni tashlang;
- paxtali ichki kiyim kiying.
Yilda 3 martadan ko‘p qaytalansa, shifokor uzoqroq davolash yoki profilaktik sxema tavsiya qilishi mumkin. Probiotiklar haqidagi ma’lumotlar hozircha cheklangan: ular zarar qilmaydi, lekin asosiy davoni almashtira olmaydi.
Bakterial vaginoz nega e’tiborsiz qoldirilmasligi kerak
Ko‘pchilik ayollar hid va ajralmaga ko‘nikib, yillab shifokorga bormaydi. Ammo bakterial vaginoz faqat noqulaylik emas. Laktobakteriyalar kamaygan qin himoya xususiyatini yo‘qotadi, shuning uchun:
- xlamidioz, gonoreya, trixomoniaz, genital gerpes va OIV infeksiyasini yuqtirish xavfi ortadi;
- bachadon ichi vositasini qo‘yish, abort, gisteroskopiya kabi muolajalardan keyin kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishi xavfi oshadi — shuning uchun bunday muolajalar oldidan shifokor surtma oladi;
- ba’zi tadqiqotlarga ko‘ra, uzoq davom etgan mikroflora buzilishi inson papillomavirusi infeksiyasining saqlanib qolishiga yordam berishi mumkin.
Erkaklarda bakterial vaginoz bo‘ladimi
Yo‘q, bu aynan qin mikroflorasining holati. Gardnerella erkak sherikda vaqtincha topilishi mumkin, lekin odatda hech qanday kasallik chaqirmaydi. Erkakda siydik chiqarish kanalidan ajralma yoki siyganda achishish bo‘lsa, u «gardnerellyoz»ni emas, jinsiy infeksiyalarni tekshirtirishi kerak.
Homiladorlikda bakterial vaginoz
Homiladorlik davrida bakterial vaginoz muddatidan oldin tug‘ruq, homila pardasining vaqtidan oldin yorilishi, kech homila tushishi va tug‘ruqdan keyingi bachadon yallig‘lanishi xavfini oshiradi. Shuning uchun homilador ayolda belgilar bo‘lsa, uni albatta davolash kerak — homiladorlikda xavfsiz bo‘lgan dorilarni shifokor tanlaydi. Homiladorlikda qinni chayish ham, o‘zboshimchalik bilan shamcha qo‘yish ham mumkin emas.
Bakterial vaginoz haqida afsonalar
- «Chayish qinni tozalaydi». Aksincha, chayish foydali laktobakteriyalarni yuvib yuboradi va bakterial vaginozning asosiy xavf omillaridan biri hisoblanadi.
- «Hid — gigiyena yomonligidan». Yo‘q, bu mikroflora muvozanati buzilishi. Ko‘p yuvinish, ayniqsa sovun bilan, vaziyatni yomonlashtiradi.
- «Bu jinsiy infeksiya, demak sherik xiyonat qilgan». Bakterial vaginoz klassik jinsiy infeksiya emas va bitta sherik bilan yashaydigan ayollarda ham uchraydi.
- «Surtmada gardnerella bor — darhol davolash kerak». Belgilar bo‘lmasa, odatda kerak emas.
- «Sodali suv yoki sirka bilan davolasa bo‘ladi». Bu usullar samarasiz va qin shilliq qavatini ta’sirlantiradi.
Xulosa
Bakterial vaginoz — qindagi foydali laktobakteriyalar kamayib, boshqa bakteriyalar ko‘payishi natijasida yuzaga keladigan mikroflora buzilishi. Uning asosiy belgisi — kulrang suyuq ajralma va baliq hidiga o‘xshash hid. Tashxis Amsel mezonlari, pH va surtma bilan qo‘yiladi, davolashni shifokor tayinlaydi. Kasallik tez-tez qaytalanadi, homiladorlikda esa albatta davolanishi kerak. Qinni chaymang, xushbo‘y vositalardan voz keching va ajralma o‘zgarganda o‘zingizni o‘zingiz davolamang.
Mavzuga yaqin maqolalar: genital gerpes.
Maqolada tilga olingan dorilar: Metronidazol tabletka, Klintopik gel.
Ko‘p beriladigan savollar
Bakterial vaginoz nima?
Bu qin mikroflorasining buzilishi: nordon muhitni saqlaydigan laktobakteriyalar kamayadi va gardnerella kabi boshqa bakteriyalar ko‘payadi. Natijada kulrang suyuq ajralma va yoqimsiz hid paydo bo‘ladi. U xavfli emas, lekin davolash va qaytalanishni kuzatish kerak.
Qindan hid kelishi sabablari qanday?
Eng ko‘p uchraydigan sabab — bakterial vaginoz, undan keyin trixomoniaz. Kamroq — qinda unutilgan tampon, gigiyena yetishmasligi yoki boshqa infeksiyalar. Qin kandidozida hid odatda kuchli bo‘lmaydi. Aniq sababni ginekolog ko‘rik va surtma orqali aniqlaydi.
Qindan hidli ajralma kelishi xavflimi?
O‘zi hayot uchun xavfli emas, lekin bakterial vaginoz jinsiy infeksiyalarni yuqtirish xavfini oshiradi, homiladorlikda esa muddatidan oldin tug‘ruq bilan bog‘liq. Isitma va qorin pastida og‘riq qo‘shilsa, darhol shifokorga boring.
Qindan hid kelsa nima qilish kerak?
Chaymang va xushbo‘y vositalar ishlatmang, ginekologga boring. Shifokor ko‘rik, pH va surtma bilan sababni aniqlaydi va mos davolashni tayinlaydi. Dorixonadan tavsiyasiz shamcha olib qo‘llash tashxisni chalkashtiradi.
Qindan hid kelishi qanday davolanadi?
Sabab bakterial vaginoz bo‘lsa, shifokor metronidazol yoki klindamitsin saqlovchi tabletka, gel yoki krem tayinlaydi. Kursni oxirigacha tugatish, davolanish paytida spirtli ichimlikdan saqlanish va keyinchalik chayishdan voz kechish qaytalanish xavfini kamaytiradi.







