Abort (homilani oldirish) — homiladorlikni sun’iy yo‘l bilan tugatish. Xavfsiz abort faqat litsenziyali tibbiy muassasada, shifokor nazoratida o‘tkaziladi va ko‘pchilik ayollarda asoratsiz kechadi. Uyda tabletkalarni dorixonadan retseptsiz sotib olib yoki xalq usullari bilan abort qilishga urinish esa kuchli qon ketishi va infeksiya xavfini keskin oshiradi. Qon ketishi juda kuchli bo‘lsa, harorat ko‘tarilsa yoki qorin qattiq og‘risa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Bu mavzu ko‘p ayollar uchun og‘ir va uyatchan bo‘lishi mumkin. Quyida hukm qilmasdan, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) 2022-yilgi abort bo‘yicha tavsiyalariga tayanib, tibbiy xavfsizlik nuqtai nazaridan eng muhim narsalarni sodda tilda tushuntiramiz. Ma’lumot umumiy xarakterga ega va shifokor ko‘rigini almashtirmaydi.
Abort nima degani
Tibbiyotda «abort» so‘zi ikki xil ma’noda ishlatiladi. Birinchisi — o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan homila tushishi (bunda ayol homiladorlikni saqlamoqchi bo‘lgan, lekin u to‘xtab qolgan). Ikkinchisi — sun’iy abort, ya’ni ayol va shifokor qarori bilan homiladorlikni tugatish. Odamlar ko‘pincha «abort» deganda ikkinchisini nazarda tutadi, maqolada ham asosan shu haqda gap boradi.
Sun’iy abort turli sabablarga ko‘ra amalga oshiriladi: homiladorlik rejalashtirilmagan bo‘lishi, ayol sog‘lig‘iga xavf tug‘ilishi, homilada og‘ir rivojlanish nuqsoni aniqlanishi yoki ayolning shaxsiy sharoiti. Qaror qabul qilishning o‘ziga xos sabablari bor va ularni baholash shifokorning vazifasi emas. Shifokor vazifasi — ayolga xavfsiz va to‘g‘ri tibbiy yordam ko‘rsatish.
Abort uchun ruxsat etilgan muddat, shartlar va tartib O‘zbekiston qonunchiligi bilan belgilanadi. Aniq qoidalarni muassasadagi shifokordan so‘rab olish kerak, chunki ular o‘zgarishi mumkin.
Homilani oldirishdan oldin nimani tekshirish kerak
Qaysi usul mos kelishini shifokor tekshiruvdan keyin hal qiladi. Odatda quyidagilar aniqlanadi:
- homiladorlikning haqiqiy ekanligi va muddati — buning uchun homiladorlik testi yetarli emas: ultratovush tekshiruvi o‘tkaziladi, ba’zan hCG tahlili ham topshiriladi;
- homila bachadon ichida joylashganmi — bachadondan tashqari homiladorlik hayot uchun xavfli, uni abort bilan davolab bo‘lmaydi va alohida yordam talab qiladi;
- qon guruhi va rezus-omil — rezus-manfiy ayollarga keyingi homiladorliklarni himoya qilish uchun maxsus profilaktika kerak bo‘lishi mumkin;
- umumiy sog‘liq — qon ivishi bilan bog‘liq muammolar, kamqonlik, yurak va boshqa surunkali kasalliklar, dori allergiyasi;
- jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar — shifokor ularni aniqlash zarurligini hal qiladi, chunki infeksiya abortdan keyingi asoratlar xavfini oshiradi.
Bu bosqichda ayol savol berishga haqli: usullar, og‘riqni yengillashtirish, tiklanish muddati va keyingi kontratseptsiya haqida. Yaxshi muassasada suhbat sokin, majburlashsiz va maxfiylik saqlangan holda o‘tadi.
Abort usullari: medikamentoz va jarrohlik
JSST ikki asosiy usulni xavfsiz va samarali deb hisoblaydi. Qaysi biri tanlanishi homiladorlik muddatiga, ayolning sog‘lig‘iga, tanlovi va muassasaning imkoniyatlariga bog‘liq. Bu yerda usullar faqat umumiy tushuncha uchun tavsiflanadi — ularni mustaqil bajarib bo‘lmaydi.
Medikamentoz (dori vositasi bilan) abort
Bunda shifokor tayinlagan maxsus dori kombinatsiyasi homiladorlikni to‘xtatadi va bachadonni qisqartirib, homila to‘qimasini chiqaradi. Jarayon hayz ko‘rishga o‘xshaydi, lekin odatda kuchliroq: og‘riq, qisqarishsimon qorin og‘rig‘i va hayzdagidan ko‘proq qon ketishi kutiladi. Qon ketishi bir necha kundan ikki haftagacha davom etishi mumkin.
Bu usul faqat erta muddatda ishlatiladi va dorilar, dozalar hamda qabul vaqti shifokor tomonidan ultratovush va tekshiruv natijalariga qarab belgilanadi. Aynan shu sababli dorilarni dorixonadan o‘zboshimchalik bilan olib ichish xavfli: noto‘g‘ri muddat yoki noto‘g‘ri kombinatsiya natija bermasligi yoki og‘ir qon ketishiga olib kelishi mumkin. Shifokor usul tugagach, natijani nazorat qilish uchun ko‘rikka chaqiradi.
Jarrohlik usuli: vakuum aspiratsiyasi
Vakuum aspiratsiyasi (mini-abort) — shifokor nozik naycha orqali bachadon bo‘shlig‘idan homiladorlik to‘qimasini so‘rib oladigan kichik muolaja. U odatda mahalliy og‘riqsizlantirish yoki yengil tinchlantiruvchi bilan, qisqa vaqt ichida o‘tkaziladi va ko‘pincha o‘sha kuni uyga javob beriladi. Zamonaviy vakuum aspiratsiyasi eskirgan «qirib tashlash» (kyuretaj) usulidan xavfsizroq va kamroq og‘riqli deb hisoblanadi; JSST kyuretaj o‘rniga vakuum usulini yoki medikamentoz abortni tavsiya qiladi.
Muddat uzayganda shifokor boshqa usullarni, masalan, kengaytirish va evakuatsiya muolajasini yoki dori bilan chaqiriladigan tug‘ruqqa o‘xshash usulni tanlashi mumkin. Bunday holatlarda jarayon faqat shifoxona sharoitida o‘tkaziladi.
Abort og‘riqlimi
Og‘riq darajasi har bir ayolda turlicha. Medikamentoz abortda og‘riq odatda hayz og‘rig‘idan kuchliroq, qisqarish tipida bo‘ladi va shifokor tavsiya etgan og‘riq qoldiruvchilar bilan yengillashtiriladi. Vakuum aspiratsiyasida og‘riq qisqa muddatli, uni mahalliy yoki umumiy og‘riqsizlantirish bilan kamaytirish mumkin. Qanday usul bor ekanini va qaysi biri sizga mosligini oldindan so‘rang — og‘riqni sabr bilan chidash shart emas.
Birinchi homiladorlikda abort: xavfli emasmi
Birinchi homiladorlikni tugatish o‘z-o‘zidan keyingi homiladorliklarga xavf solmaydi, agar abort xavfsiz sharoitda o‘tkazilgan bo‘lsa. Savol ko‘pincha shu haqda: «bepusht bo‘lib qolmaymanmi?». Xavfsiz o‘tkazilgan abort, odatda, kelajakdagi homiladorlik imkoniyatiga ta’sir qilmaydi. Xavf shifokorsiz, ruxsatsiz yoki sanitariya talablariga javob bermaydigan joyda o‘tkazilgan abortda, shuningdek, davolanmagan infeksiya yoki takroriy bachadon jarohatlarida oshadi.
Agar ayolda bepushtlik bilan bog‘liq boshqa sabablar bo‘lsa, ular abortdan emas, o‘z sabablaridan kelib chiqadi. Birinchi abortdan keyin ham muntazam ginekolog ko‘rigi va kontratseptsiyani to‘g‘ri tanlash ayol salomatligini himoya qiladi.
Nega uyda tabletka yoki xalq usullari bilan abort qilish xavfli
Dorixonadan retseptsiz, internetdan yoki tanishlar orqali olingan «abort tabletkalari», shuningdek giyohlar, issiq vannalar, og‘ir ko‘tarish, qorinni urish, dush, igna va boshqa «xalq usullari» xavfsiz emas. Ularning xavfi quyidagilarda:
- dori soxta, muddati o‘tgan yoki noto‘g‘ri saqlangan bo‘lishi mumkin;
- homiladorlik bachadondan tashqarida joylashgan bo‘lsa, abort tabletkasi uni to‘xtatmasligi va hayotga xavfli yorilishga yo‘l qo‘yishi mumkin;
- muddatni va qon guruhini aniq bilmasdan qabul qilish samarasiz bo‘lishi yoki qon ketishini kuchaytirishi mumkin;
- homila to‘qimasi bachadonda qolib ketsa, infeksiya (sepsis) va kuchli qon ketishi rivojlanadi;
- giyohlar va jismoniy usullar abortni ishonchli chaqirmaydi, lekin zaharlanish, bachadon va ichki a’zolarning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin.
Agar siz shunday qaror qabul qilgan bo‘lsangiz yoki dori ichgan bo‘lsangiz, bu haqda hukm qilmaydigan shifokorga ochiq aytish xavfsizlikni oshiradi. Ayniqsa, qon ketishi, harorat yoki og‘riq paydo bo‘lsa, kutib o‘tirmang.
Abortdan keyin nima bo‘ladi va qachon xavotirlanish kerak
Abortdan keyin bir necha kun-ikki hafta davomida hayzga o‘xshash qon ketishi, qorin pastida og‘riq, holsizlik normal hisoblanadi. Ko‘krak biroz og‘rishi va kayfiyat o‘zgarishi ham mumkin. Qon ketishi asta-sekin kamayib borishi kerak.
Xavfli belgilar: darhol shifokorga yoki 103 ga
- qon ketishi juda kuchli: ketma-ket 2 soat davomida har soatda ikkita gigiyenik prokladka to‘lib ketadi;
- harorat 38 °C dan yuqori yoki titroq bilan isitma;
- kuchli, kuchayib boruvchi qorin og‘rig‘i, qorin qotib qolishi;
- qin ajralmalarida yoqimsiz hid, yiringli ajralma;
- bosh aylanishi, hushdan ketish, rangi oqarish, yurak tez urishi;
- qon ketishi to‘xtamay, bir necha hafta davom etishi yoki to‘xtab, yana boshlanishi;
- homiladorlik belgilari yo‘qolmay, test hamon musbat qolishi.
Bu belgilar qoldiq to‘qima, infeksiya yoki qon ketishi borligini ko‘rsatishi mumkin va tez davolash kerak. Shifokor ultratovush bilan tekshirib, zarur bo‘lsa dori yoki qo‘shimcha muolaja tayinlaydi. Muolaja o‘tkazilgan muassasa yoki yaqin shifoxonaga murojaat qilishdan uyalmang.
Abortdan keyin tiklanish
- birinchi kunlarda dam oling, og‘ir jismoniy mehnatdan o‘zingizni saqlang;
- shifokor tavsiya qilgan og‘riq qoldiruvchi va boshqa dorilarni faqat uning ko‘rsatmasi bilan ichish;
- qon ketishi davomida tampon, cho‘milish va dush qilishdan o‘zingizni saqlang — shifokor tavsiyasiga amal qiling;
- jinsiy aloqani qachon boshlash mumkinligini shifokor bilan kelishing, odatda qon ketishi to‘xtaguncha kutish tavsiya etiladi;
- belgilangan muddatda nazorat ko‘rigiga boring, shuningdek, odatda keyingi hayz bir oy atrofida qaytadi. Hayz sikli biroz o‘zgarishi mumkin, uzoq kechiksa shifokorga murojaat qiling.
Abortdan keyin kontratseptsiya va homiladorlik
Ovulyatsiya abortdan keyin juda tez, ba’zan ikki hafta ichida qaytishi mumkin, ya’ni hayz hali kelmasdan yangi homiladorlik bo‘lishi ehtimoli bor. Shu sababli JSST va shifokorlar kontratseptsiyani darhol boshlashni tavsiya qiladi. Usul haqida muassasada suhbatlashib, o‘zingizga mosini tanlang: masalan, kontratseptiv tabletkalar, bachadon ichi spirali, shuningdek, infeksiyadan ham himoya qiluvchi prezervativ.
Agar kechikish kuzatilsa, keyingi hayz kelmasa, hayz kechikishi sabablari orasida yangi homiladorlik ham bor, shuning uchun test qilib ko‘rish va shifokorga murojaat qilish ma’qul. Keyingi homiladorlikni rejalashtirsangiz, odatda xavfsiz abortdan keyin uni qachon boshlash mumkinligi bo‘yicha alohida cheklov yo‘q, lekin buni shifokor bilan kelishgan ma’qul.
Abortdan keyingi hissiyotlar: ruhiy yordam
Abortdan keyin har bir ayol turlicha his qiladi. Ba’zilar yengillik, boshqalar qayg‘u, aybdorlik, bo‘shliq yoki ikkilanish his qiladi; ko‘pchilik bir vaqtning o‘zida bir necha his-tuyg‘u kechiradi. Bularning birortasi «noto‘g‘ri» emas. Gormonal o‘zgarishlar ham kayfiyatga ta’sir qiladi.
Ishongan odamingiz — yaqin do‘st, singil yoki ona bilan gaplashish yordam beradi. Agar g‘amginlik, uyquning buzilishi, ishtahaning yo‘qolishi yoki umidsizlik ikki-uch haftadan ortiq davom etsa yoki kuchaysa, bu depressiya yoki xavotir buzilishi belgisi bo‘lishi mumkin — psixolog yoki psixoterapevtga murojaat qiling. O‘zingizga zarar yetkazish haqida o‘ylasangiz, darhol 103 ga yoki yaqiningizga murojaat qiling.
Agar bosim yoki majburlash ostida abort qilinayotgan bo‘lsangiz yoki zo‘ravonlik bo‘lgan bo‘lsa, bu haqda shifokorga yoki ishonchli odamga ayting: qaror sizniki bo‘lishi kerak, va yordam olish huquqingiz bor.
Xulosa
Abort — shifokor nazoratida, litsenziyali muassasada o‘tkazilsa, xavfsiz tibbiy muolaja. Uni medikamentoz yoki vakuum usuli bilan o‘tkazish mumkin; muddat, shartlar va tartib O‘zbekiston qonunchiligi va shifokor tavsiyasi bilan belgilanadi. Retseptsiz tabletkalar, giyohlar va boshqa uy usullari xavfli va ishonchsiz. Abortdan keyin kuchli qon ketishi, harorat, qattiq og‘riq yoki yoqimsiz hidli ajralma bo‘lsa, shifokorga yoki 103 ga murojaat qiling; keyin kontratseptsiyani darhol tanlang va o‘zingizga g‘amxo‘rlik qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Abort nima degani?
Abort — homiladorlikni tugatish. Tibbiyotda bu so‘z o‘z-o‘zidan homila tushishini ham, ayol va shifokor qarori bilan o‘tkaziladigan sun’iy homilani oldirishni ham bildiradi. Xavfsiz sun’iy abort litsenziyali muassasada, shifokor nazoratida o‘tkaziladi.
Homilani oldirish xavflimi?
Malakali shifokor tomonidan, tibbiy muassasada, erta muddatda o‘tkazilgan abort odatda xavfsiz va jiddiy asoratlar kamdan-kam uchraydi. Xavf muddat o‘tgani sayin, shuningdek, shifokorsiz yoki sanitariya talablariga javob bermaydigan joyda o‘tkazilganda ortadi.
Birinchi homilani oldirish kelajakda bepushtlikka olib keladimi?
Xavfsiz sharoitda o‘tkazilgan abort odatda kelajakdagi homiladorlik imkoniyatini kamaytirmaydi. Bepushtlik xavfi infeksiyadan keyin davolanmagan holatlarda va xavfsiz bo‘lmagan abortdan keyin oshadi. Qo‘shimcha savollaringiz bo‘lsa, ginekologdan so‘rang.
Abort tabletkasini dorixonadan retseptsiz olib ichsa bo‘ladimi?
Yo‘q. Tabletka muddatga, homila joylashuviga va ayol salomatligiga qarab shifokor tomonidan tayinlanishi kerak. O‘zboshimchalik bilan qabul qilish samarasiz bo‘lishi, kuchli qon ketishi va infeksiyaga olib kelishi mumkin.
Abortdan keyin qachon shifokorga borish kerak?
Ketma-ket 2 soat davomida soatiga ikkita prokladka to‘lib ketadigan qon ketishi, 38 °C dan yuqori harorat, kuchli qorin og‘rig‘i, yoqimsiz hidli ajralma yoki bosh aylanishi bo‘lsa, darhol shifokorga yoki 103 ga murojaat qiling. Muammo bo‘lmasa ham, nazorat ko‘rigiga belgilangan vaqtda boring.







