Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Alomatlar

Kattalarda harorat: normasi, 37 harorat va isitmani qachon tushirish kerak

Kattalarda tana harorati normasi qancha, uni qanday to‘g‘ri o‘lchash kerak, uzoq davom etadigan 37–37,5 harorat nimadan bo‘ladi, isitmani qachon va qanday dorilar bilan tushirish mumkin, nima qilmaslik kerak va qaysi belgilarda darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish lozim.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 17-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
1
Adyolga o‘ralgan ayol qo‘lida raqamli termometrni ushlab, haroratini tekshirmoqda

Davomini o'qing

Isitmasi chiqqan bolaning peshonasiga iliq kompress qo‘yilmoqda
Bolalar salomatligi

Bolada isitma: qachon va qanday tushirish kerak

20-may, 2023·10 daq
Ona yotoqda yotgan kasal o‘g‘lining haroratini termometr bilan o‘lchamoqda
Bolalar salomatligi

Febril tutqanoq: bolada isitma bilan talvasa, birinchi yordam va oqibatlari

4-noyabr·8 daq
Yotoqda xurrak otayotgan erkak va uyg‘oq yotgan ayol
Alomatlar

Uyqu sifati buzilganining xavfli belgilari va ularni tuzatish

7-may, 2023·7 daq
Ayol yuziga quyoshdan himoya kremini surtmoqda
Alomatlar

Yuzdagi qora dog‘larni ketkazish: sabablari va to‘g‘ri parvarish

28-aprel, 2023·7 daq
Quyoshli kunda lablariga himoya balzami surtayotgan ayol
Alomatlar

Quyoshda kuygan lablar: belgilari, davolash va himoya choralari

12-may, 2023·7 daq
Qo‘ldagi kichik yarani toza bint bilan bog‘lash jarayoni
Alomatlar

Yara bitishi yoki infeksiya: belgilarini qanday farqlash mumkin

8-may, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Tana harorati normasi qancha
  2. Uzoq davom etadigan 37–37,5 harorat
  3. Isitmani qachon tushirish kerak
  4. Isitmada nima qilmaslik kerak
  5. Kattalarda harorat ko‘tarilishining sabablari
  6. Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  7. Xulosa
  8. Ko‘p beriladigan savollar

Termometr 37,4 ni ko‘rsatdi — bu kasallikmi yoki oddiy holatmi? 38,5 bo‘lsa, darhol dori ichish kerakmi? Bir haftadan beri 37,1–37,3 tushmayotgan bo‘lsa-chi? Kattalarda harorat ko‘tarilishi shifokorga murojaat qilishning eng ko‘p uchraydigan sabablaridan biri, lekin u haqida noto‘g‘ri tasavvurlar ham juda ko‘p.

Quyida tana harorati normasi, uni to‘g‘ri o‘lchash, subfebril harorat, isitmani tushirish qoidalari, xavfli xatolar va shoshilinch yordam kerak bo‘ladigan belgilar haqida zamonaviy tavsiyalar asosida so‘z yuritamiz. Bu maqola kattalar uchun: bolalarda yondashuv boshqacha, u haqida bolalarda isitmani tushirish maqolamizda alohida yozganmiz.

Tana harorati normasi qancha

«36,6» — bu faqat o‘rtacha raqam. Sog‘lom kattalarda tana harorati odatda 36,1 dan 37,2 °C gacha bo‘ladi va kun davomida o‘zgarib turadi: ertalab eng past, kechqurun 0,5 darajagacha yuqori. Jismoniy mashqdan, issiq ovqat va ichimlikdan keyin, issiq havoda, ayollarda esa hayz siklining ikkinchi yarmida va homiladorlikda harorat biroz ko‘tariladi. Keksalarda harorat odatda pastroq bo‘ladi, shuning uchun ularda infeksiya paytida ham termometr kam ko‘rsatishi mumkin.

Shartli ravishda quyidagicha ajratiladi:

  • 37,1–37,9 °C — subfebril harorat;
  • 38,0–39,0 °C — mo‘tadil isitma;
  • 39,1–40,0 °C — yuqori isitma;
  • 40 °C dan yuqori — juda yuqori harorat, darhol tibbiy yordam talab qiladi.

Haroratni qanday to‘g‘ri o‘lchash kerak

Natija o‘lchash joyiga bog‘liq. Qo‘ltiq ostida harorat og‘izdagidan taxminan 0,3–0,5 daraja past bo‘ladi, quloqda va to‘g‘ri ichakda esa biroz yuqori. Eng ko‘p ishlatiladigan raqamli termometr bilan qo‘ltiqda o‘lchaganda qo‘ltiq quruq bo‘lishi, termometr uchi teriga zich tegishi va signal chalingandan keyin yana bir-ikki daqiqa ushlab turish tavsiya etiladi. Og‘izda o‘lchashdan oldin 15–20 daqiqa issiq yoki sovuq narsa ichmang. Peshonaga tutiladigan kontaktsiz termometrlar tez, ammo xatoligi kattaroq: shubhali natijani oddiy termometr bilan qayta tekshiring. Simobli termometr singanda zaharli bug‘ chiqadi, uni raqamlisiga almashtirgan ma’qul.

Uzoq davom etadigan 37–37,5 harorat

Ko‘pchilikni eng ko‘p tashvishlantiradigan holat — bir necha kun yoki hafta davomida tushmayotgan 37,1–37,5. Avvalo, kechqurun, ovqat yoki jismoniy faollikdan keyin o‘lchangan 37,2 boshqa shikoyat bo‘lmasa, ko‘pincha me’yorning varianti hisoblanadi. Bundan tashqari, shamollash (O‘RVI) yoki grippdan keyin 37 atrofidagi harorat 1–3 hafta davom etishi mumkin — bu «harorat dumi» deb ataladigan, odatda o‘z-o‘zidan o‘tib ketadigan holat.

Biroq uzoq davom etadigan subfebril harorat ba’zan yashirin kasallik belgisi bo‘ladi:

  • surunkali infeksiyalar: sil, brutsellyoz (O‘zbekistonda xom sut, uy pishlog‘i va qassoblik bilan bog‘liq holda uchraydi), siydik yo‘llari infeksiyasi, sinusit, tish infeksiyasi;
  • qalqonsimon bez faolligining oshishi (tireotoksikoz) — yurak urishi tezlashadi, ozish, terlash kuzatiladi;
  • autoimmun kasalliklar (revmatoid artrit, qizil yugurik va boshqalar);
  • ba’zi dorilar ta’siri («dori isitmasi»);
  • kamdan-kam hollarda — limfoma va boshqa o‘sma kasalliklari.

Qachon tekshiruvdan o‘tish kerak

Agar subfebril harorat 2–3 haftadan ortiq davom etsa yoki u bilan birga ozish, tungi terlash, holsizlik, bo‘g‘imlar og‘rig‘i, yo‘tal, limfa tugunlari kattalashishi kuzatilsa, terapevtga murojaat qiling. Oldindan 1–2 hafta davomida kuniga ikki marta (ertalab va kechqurun) bir xil usulda haroratni yozib boring — bunday kundalik tashxisni ancha osonlashtiradi. Odatda dastlab umumiy qon tahlili, ECHT va C-reaktiv oqsil, umumiy siydik tahlili, TTG, ko‘krak qafasi rentgenogrammasi buyuriladi; keyingi tekshiruvlarni (brutsellyoz, sil, gepatitlar, OIV testi va boshqalar) shifokor shikoyatlarga qarab tanlaydi.

Isitmani qachon tushirish kerak

Isitma — kasallik emas, organizmning infeksiyaga qarshi himoya reaksiyasi. Yuqori harorat ko‘plab viruslar va bakteriyalarning ko‘payishini sekinlashtiradi va immun tizimini faollashtiradi. Shu sababli zamonaviy tavsiyalar «38,5 dan oshsa albatta tushirish kerak» degan qat’iy qoidani emas, odamning o‘zini qanday his qilishini asos qilib oladi.

Sog‘lom katta odam 38–38,5 haroratni yaxshi o‘tkazayotgan bo‘lsa, dori ichish shart emas. Agar isitma bilan kuchli bosh og‘rig‘i, mushaklar og‘rig‘i, uyqusizlik, qattiq holsizlik bo‘lsa — raqamdan qat’i nazar, ahvolni yengillashtirish uchun isitma tushiruvchi dori qabul qilish mumkin. Yurak, o‘pka kasalliklari bo‘lgan, keksa yoki homilador ayollarda yuqori isitmani ertaroq tushirish va shifokor bilan maslahatlashish maqsadga muvofiq.

Kattalarda isitma tushiruvchi dorilar

Kattalar uchun asosiy retseptsiz isitma tushiruvchi vositalar — paratsetamol va ibuprofen. Ularni faqat qadoqdagi yo‘riqnomaga muvofiq qabul qiling va quyidagilarni yodda tuting:

  • Sutkalik maksimal miqdordan oshirmang. Paratsetamolni oshirib yuborish jigarni jiddiy shikastlaydi; jigar kasalligi bor yoki spirtli ichimlik ichadigan odamlar uchun ruxsat etilgan miqdor pastroq.
  • Ikki marta qabul qilib qo‘yishdan ehtiyot bo‘ling. Issiq suvda eritiladigan «shamollashga qarshi» kukunlar va ko‘plab kombinatsiyalangan tabletkalar tarkibida ham paratsetamol bor. Ularni alohida paratsetamol bilan birga ichish yashirin dozani oshirib yuborishning eng ko‘p uchraydigan sababi.
  • Ibuprofenni ovqatdan keyin iching. Oshqozon yarasi, buyrak kasalligi, yurak yetishmovchiligi, aspirin astmasi bo‘lganlarda va homiladorlikning oxirgi trimestrida uni o‘zboshimchalik bilan ichmang.
  • Dori isitmani odatda 1–1,5 daraja tushiradi, haroratni «36,6 gacha» tushirishga intilish shart emas.
  • Metamizol (analgin) asosidagi dorilarni o‘zboshimchalik bilan ishlatmang: ular kam bo‘lsa-da, qon hujayralarining keskin kamayishi kabi xavfli asorat berishi mumkin.

Dori-darmonsiz yordam

Ko‘p suyuqlik iching: suv, choy, kompot, yengil sho‘rva — isitmada ter orqali suyuqlik ko‘p yo‘qotiladi. Xonani salqin (taxminan 20–22 °C) saqlang, yengil kiyim kiying. Titroq paytida ustingizga adyol yopish mumkin, lekin harorat ko‘tarilib bo‘lgach, qalin o‘ranib yotish issiqlik chiqishiga to‘sqinlik qiladi. Iliq (sovuq emas) suvga ho‘llangan sochiq bilan artinish yengillik berishi mumkin. Dam oling — kasallikni «oyoqda» o‘tkazish asoratlar xavfini oshiradi.

Isitmada nima qilmaslik kerak

  • Aroq, spirt yoki sirka bilan artinmang. Spirt teri orqali so‘riladi va zaharlanishga olib kelishi mumkin, sirka terini qitiqlaydi. Bundan tashqari, terining keskin sovishi tomirlarni toraytiradi va ichki issiqlik chiqishi qiyinlashadi.
  • Muzli suvga tushmang, muz qo‘ymang — bu titroqni kuchaytiradi va harorat yana ko‘tariladi.
  • Antibiotikni o‘zboshimchalik bilan ichmang. Kattalardagi isitmalarning ko‘pchiligi virusli, antibiotiklar esa viruslarga ta’sir qilmaydi. Ular faqat bakterial infeksiyada, shifokor ko‘rigidan keyin buyuriladi. Noto‘g‘ri qabul qilish antibiotiklarga chidamlilikni keltirib chiqaradi va tashxisni chalkashtiradi.
  • Spirtli ichimlik bilan «terlab davolanmang» — bu suvsizlanishni kuchaytiradi va dorilar bilan xavfli o‘zaro ta’sirga kirishadi.
  • Har soatda dori ichib, haroratni majburan tushirmang — isitma tushiruvchi dorilar orasidagi oraliqlarga rioya qiling.

Kattalarda harorat ko‘tarilishining sabablari

Kattalardagi qisqa muddatli isitmalarning aksariyati infeksiyalar bilan bog‘liq:

  • virusli infeksiyalar — O‘RVI, gripp, COVID-19, enterovirus; ko‘pincha burun bitishi, tomoq og‘rig‘i, yo‘tal bilan kechadi va 3–5 kunda yaxshilanadi;
  • bakterial infeksiyalar — angina, sinusit, otit, pnevmoniya; ular ko‘pincha bir joyda kuchli og‘riq, yiringli ajralma, uzoq davom etadigan yuqori isitma bilan kechadi;
  • siydik yo‘llari infeksiyasi — sistitda harorat odatda yuqori bo‘lmaydi, lekin titroq bilan isitma va bel og‘rig‘i bo‘lsa, bu buyrak shamollashi (pielonefrit) belgisi bo‘lishi mumkin;
  • ichak infeksiyalari — ich ketishi, qusish, qorin og‘rig‘i bilan;
  • emlashdan keyingi qisqa muddatli reaksiya, qizib ketish (issiq urishi), autoimmun kasalliklar, tromboz, ba’zi dorilar.

Ba’zan harorat boshqa hech qanday belgisiz ko‘tariladi. Kasallikning birinchi kunida bu odatiy hol: boshqa alomatlar keyinroq paydo bo‘ladi. Ammo boshqa belgisiz isitma 3 kundan ortiq davom etsa, sababini aniqlash uchun albatta shifokorga murojaat qilish kerak — bunday holatlarda ko‘pincha siydik yo‘llari infeksiyasi aniqlanadi.

Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

Quyidagi belgilardan biri bo‘lsa, kutib o‘tirmang — tez yordam chaqiring yoki shoshilinch shifoxonaga boring:

  • harorat 40 °C va undan yuqori yoki dori ichgandan keyin ham 39,5 dan tushmayapti;
  • kuchli bosh og‘rig‘i bilan ensa mushaklarining qotishi (iyakni ko‘krakka tekkiza olmaslik), yorug‘likdan qo‘rqish, qusish — meningit belgilari bo‘lishi mumkin;
  • terida stakan bilan bosganda yo‘qolmaydigan qizil yoki binafsharang toshma;
  • chalkashlik, kuchli uyquchanlik, javob berishda qiynalish, tutqanoq;
  • nafas qisishi, ko‘krak qafasida og‘riq, lablarning ko‘karishi;
  • qattiq bel yoki qorin og‘rig‘i, to‘xtovsiz qusish, siydik kam ajralishi yoki umuman yo‘qligi.

Shuningdek, shifokorga kechiktirmay murojaat qiling, agar: isitma 3 kundan ortiq davom etsa; yaxshilanishdan keyin harorat yana ko‘tarilsa; harorat tropik mamlakatlarga sayohatdan keyin paydo bo‘lsa (bezgak kabi kasalliklarni istisno qilish kerak); siz homilador bo‘lsangiz, 65 yoshdan katta bo‘lsangiz, kimyoterapiya olayotgan yoki immuniteti pasaygan bo‘lsangiz, qandli diabet yoki og‘ir surunkali kasallikka chalingan bo‘lsangiz.

Xulosa

Kattalarda normal tana harorati 36,1–37,2 °C oralig‘ida o‘zgaradi, kechqurungi 37,2 ko‘pincha xavotirga sabab emas. Isitmani termometrdagi raqam uchun emas, ahvolni yengillashtirish uchun tushiriladi: paratsetamol yoki ibuprofen faqat yo‘riqnoma bo‘yicha, sutkalik chegaradan oshirmasdan va kombinatsiyalangan kukunlar bilan ikki baravar qabul qilmasdan ichiladi. Spirt bilan artinish va antibiotikni o‘zboshimchalik bilan ichish foyda emas, zarar keltiradi. 2–3 haftadan ortiq davom etadigan subfebril harorat tekshiruvni talab qiladi, xavfli belgilar paydo bo‘lsa esa darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen tabletka, Analgin in’yeksiya, Paratsetamol sham.

Mavzuga oid dorilar haqida: Ibuklin tabletka. Dorini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.

Ko‘p beriladigan savollar

Kattalarda isitmani qanday tushirish mumkin?

Ko‘p suyuqlik iching, xonani salqin tuting, yengil kiyining va dam oling. Agar isitma ahvolni og‘irlashtirsa, yo‘riqnomaga muvofiq paratsetamol yoki ibuprofen qabul qiling. Spirt, sirka bilan artinmang va antibiotikni o‘zingiz boshlamang.

Tana harorati normasi qancha?

Kattalarda 36,1 dan 37,2 °C gacha. Ertalab harorat pastroq, kechqurun yuqoriroq bo‘ladi; qo‘ltiq ostida o‘lchanganda u og‘izdagidan biroz past chiqadi.

Tana harorati 37 bo‘lsa, kasal hisoblanadimi?

Boshqa shikoyat bo‘lmasa, 37–37,2 odatda me’yor. Shamollashdan keyin 37 atrofidagi harorat 1–3 hafta saqlanishi mumkin. Agar u 2–3 haftadan ko‘p davom etsa yoki ozish, terlash, holsizlik bilan kechsa, tekshiruvdan o‘ting.

Tana haroratini o‘lchashning qaysi usuli to‘g‘ri?

Uyda eng qulayi — raqamli termometr bilan quruq qo‘ltiq ostida yoki og‘izda o‘lchash. Har safar bir xil usulni qo‘llang. Kontaktsiz termometrlar tez, lekin shubhali natijani oddiy termometr bilan tekshiring.

Tana harorati tushib ketsa nima qilish kerak?

Bir martalik 35,8–36,0 ko‘pincha o‘lchash xatosi yoki ertalabki me’yor. 35 °C dan past harorat (gipotermiya), ayniqsa titroq, chalkashlik, kuchli holsizlik bilan bo‘lsa, odamni isiting va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Doimiy past harorat qalqonsimon bez faoliyati pasayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/8
  1. Tana harorati normasi qancha
  2. Uzoq davom etadigan 37–37,5 harorat
  3. Isitmani qachon tushirish kerak
  4. Isitmada nima qilmaslik kerak
  5. Kattalarda harorat ko‘tarilishining sabablari
  6. Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  7. Xulosa
  8. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi