Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Xolesistit: o‘t pufagi yallig‘lanishi belgilari, sabablari va davolash

Xolesistit nima, o‘tkir va surunkali xolesistit qanday farqlanadi, o‘t pufagidagi toshlar qanday rol o‘ynaydi. Belgilar, UZI va tahlillar, antibiotiklar va operatsiya, parhez, «tyubaj» kabi xavfli usullar va qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerakligi haqida.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 9-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
4
Kiyimdagi yosh ayol divanda yotib, og‘riqdan qornini ushlab turibdi

Davomini o'qing

Mutaxassis qo‘li ultratovush apparati boshqaruv panelida, orqa fonda kushetkada yotgan bemor
Kasalliklar

O‘t tosh kasalligi: o‘t pufagida tosh belgilari, davolash va parhez

9-noyabr·11 daq
Oq ko‘ylakdagi ayol charchagan holda ko‘zini salfetka bilan artmoqda
Kasalliklar

Blefarit: ko‘z qovog‘i yallig‘lanishi belgilari va davolash

10-noyabr·9 daq
Karavotda noutbuk yonida o‘tirgan ayol ko‘ziga tomchi tomizmoqda
Kasalliklar

Kon’yunktivit (ko‘z yallig‘lanishi): belgilari, turlari va davolash

1-noyabr·9 daq
Shifokor klinikada qizchaning qulog‘ini tekshirmoqda
Kasalliklar

Otit (quloq yallig‘lanishi): turlari, belgilari, bolalarda otit va davolash

4-noyabr·9 daq
Jigarrang kofta kiygan ayol ko‘zgu oldida yonog‘ini ushlab, tish og‘rig‘idan qiynalmoqda
Kasalliklar

Pulpit: belgilari, sabablari va davolash — tish nervi yallig‘langanda nima qilish kerak

11-noyabr·11 daq
Biokimyoviy qon tahlili blankasi ustida turgan qon namunasi solingan probirka — lipidogramma va xolesterin tahlili
Tahlillar

Xolesterin normasi: qonda xolesterin jadvali, LDL va HDL, qanday tushirish

29-oktabr·11 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. O‘t pufagi nima va u qanday ishlaydi
  2. Xolesistit kasalligi sabablari
  3. O‘tkir xolesistit belgilari
  4. Surunkali xolesistit
  5. Xolesistitni boshqa kasalliklardan farqlash
  6. Xolesistit tashxisi
  7. Xolesistitni davolash
  8. Xolesistitda parhez: halol gap
  9. Xavfli usullar: «tyubaj» va «tozalash»
  10. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Bayram dasturxonidan, palov yoki yog‘li go‘shtdan keyin o‘ng qovurg‘a ostida kuchli og‘riq boshlanib, u kuraklar orasiga yoki o‘ng yelkaga berishi, ko‘ngil aynishi va qusish — ko‘p odamga tanish holat. Ko‘pincha buning sababi o‘t pufagi bo‘ladi. Xolesistit — o‘t pufagi devorining yallig‘lanishi. U to‘satdan, kuchli og‘riq bilan (o‘tkir) yoki yillar davomida vaqti-vaqti bilan bezovta qiluvchi (surunkali) shaklda kechishi mumkin.

Ushbu maqolada xolesistit nima, uni nima keltirib chiqaradi, qaysi belgilar xavfli ekani, tashxis qanday qo‘yilishi va zamonaviy tavsiyalarga ko‘ra qanday davolanishini tushuntiramiz. Shuningdek, bizda keng tarqalgan «tyubaj», yog‘ va limon sharbati bilan «o‘t haydash» kabi usullar nima uchun xavfli ekanini ham aytib o‘tamiz.

O‘t pufagi nima va u qanday ishlaydi

O‘t pufagi — jigar ostida, qorinning o‘ng yuqori qismida joylashgan kichik nok shaklidagi a’zo. Jigar doimiy ravishda o‘t (safro) ishlab chiqaradi, o‘t pufagi esa uni yig‘ib, quyuqlashtirib saqlaydi. Ovqat, ayniqsa yog‘li ovqat ichakka tushganda, pufak qisqarib, o‘tni o‘t yo‘llari orqali o‘n ikki barmoqli ichakka chiqaradi. O‘t yog‘larning hazm bo‘lishiga yordam beradi.

Agar o‘t tarkibida xolesterin yoki pigmentlar ko‘payib ketsa, pufakda kristallar, keyin esa toshlar hosil bo‘ladi. Bu holat o‘t-tosh kasalligi deyiladi va u juda keng tarqalgan: kattalarning taxminan har o‘ninchisida o‘t pufagida tosh bor, lekin ularning ko‘pchiligi buni bilmaydi ham.

Xolesistit kasalligi sabablari

Xolesistitlarning taxminan 90–95 foizi o‘t pufagidagi toshlar bilan bog‘liq. Tosh pufakdan chiqish yo‘lini (pufak yo‘lini) to‘sib qo‘yganda, o‘t chiqa olmaydi, pufak cho‘ziladi, devori shishadi va yallig‘lanadi. Keyinchalik unga ichak bakteriyalari qo‘shilishi mumkin. Bunday xolesistit toshli (kalkulyoz) deb ataladi.

Kamroq hollarda tosh bo‘lmasa ham xolesistit rivojlanadi — toshsiz (akalkulyoz) xolesistit. U ko‘pincha og‘ir bemorlarda: katta jarohatlar, kuyishlar, uzoq reanimatsiya, sepsis, qandli diabet asoratlari fonida uchraydi va odatda og‘irroq kechadi.

O‘t-tosh kasalligi va xolesistit xavfini oshiruvchi omillar:

  • ayol jinsi, homiladorlik va estrogenli dorilar qabul qilish;
  • 40 yoshdan oshish va oilada o‘t-tosh kasalligi bo‘lishi;
  • ortiqcha vazn — o‘z tana vazni indeksingizni bilish foydali;
  • juda tez ozish, qattiq och parhezlar yoki bariatrik operatsiyadan keyingi davr;
  • qandli diabet, kam harakatlilik, tolasi kam va yog‘li ovqatlanish;
  • ba’zi jigar va qon kasalliklari.

O‘tkir xolesistit belgilari

O‘tkir xolesistit ko‘pincha «o‘t sanchig‘i» (biliar kolika) bilan boshlanadi, lekin oddiy sanchiqdan farqli o‘laroq og‘riq bir necha soatda o‘tib ketmaydi. Asosiy belgilar:

  • o‘ng qovurg‘a ostida yoki qorin tepasida doimiy, kuchli og‘riq, odatda 4–6 soatdan ko‘proq davom etadi;
  • og‘riq o‘ng yelka yoki o‘ng kurak ostiga beradi, chuqur nafas olganda kuchayadi;
  • ko‘pincha yog‘li yoki mo‘l ovqatdan keyin, ayniqsa kechqurun yoki tunda boshlanadi;
  • ko‘ngil aynishi, qusish, ishtaha yo‘qolishi;
  • harorat ko‘tarilishi va et uvishishi;
  • qorinning o‘ng yuqori qismi bosilganda og‘riydi.

Shifokor tekshiruvda Merfi belgisini tekshiradi: o‘ng qovurg‘a ostiga barmoq bilan bosib turib, bemordan chuqur nafas olishni so‘raydi. Yallig‘langan o‘t pufagi barmoqqa tegib qolganda bemor og‘riqdan nafasini to‘xtatadi. Bu belgi uyda o‘z-o‘zini tekshirish uchun emas, balki shifokor uchun yo‘l-yo‘riq.

Agar teri va ko‘z oqi sarg‘aysa, siydik qoraysa, axlat rangsizlansa, bu tosh umumiy o‘t yo‘liga tushib qolganidan dalolat berishi mumkin. Tosh o‘t yo‘lining oxiridagi teshikni yopib qo‘ysa, o‘tkir pankreatit ham rivojlanishi mumkin — bu yanada xavfli holat.

Surunkali xolesistit

Surunkali xolesistit — o‘t pufagining uzoq davom etadigan yallig‘lanishi, odatda takroriy o‘t sanchiqlari va o‘tkir xurujlar natijasida rivojlanadi. Pufak devori qalinlashadi, burishib qoladi va normal qisqara olmaydi. Odamni vaqti-vaqti bilan o‘ng qovurg‘a ostidagi og‘irlik yoki og‘riq, yog‘li ovqatdan keyingi xurujlar bezovta qiladi.

Shuni ochiq aytish kerak: MDH davlatlarida «surunkali xolesistit» tashxisi ko‘pincha juda keng qo‘yiladi — qorinning har qanday noaniq og‘irligi, og‘izda achchiq ta’m yoki dam bo‘lish shunga yo‘yiladi. Aslida bunday shikoyatlar ko‘pincha gastrit, funksional dispepsiya yoki ichak qitiqlanishi sindromi bilan bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun aniq tashxis uchun UZI va shifokor ko‘rigi zarur, «o‘zim bilaman» deb davolanish emas.

Xolesistitni boshqa kasalliklardan farqlash

Qorinning o‘ng tomonidagi og‘riq boshqa ko‘plab kasalliklarda ham uchraydi. Shifokor quyidagilarni istisno qiladi:

  • appenditsit — og‘riq odatda kindik atrofidan boshlanib, qorinning o‘ng pastki qismiga ko‘chadi;
  • oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak yarasi, gastrit;
  • pankreatit — og‘riq ko‘pincha qorin tepasida, belga «kamar» kabi beradi;
  • gepatit va boshqa jigar kasalliklari;
  • o‘ng buyrak toshi, pielonefrit, o‘ng tomonlama pnevmoniya;
  • yurak xuruji — ba’zan, ayniqsa keksalar va diabetiklarda, qorin tepasidagi og‘riq bilan namoyon bo‘ladi.

Xolesistit tashxisi

Tashxis shikoyatlar, ko‘rik va qo‘shimcha tekshiruvlar asosida qo‘yiladi:

  • Qorin bo‘shlig‘i UZI — asosiy va eng qulay usul. U o‘t pufagidagi toshlarni, devorning qalinlashishini, pufak atrofidagi suyuqlikni va o‘t yo‘llari kengayganini ko‘rsatadi.
  • Qon tahlillari: umumiy qon tahlilida leykotsitlar ko‘payishi yallig‘lanishni bildiradi; bilirubin, ALT, AST, ishqoriy fosfataza o‘t yo‘llari zararlanganini; amilaza yoki lipaza esa pankreatitni istisno qilishga yordam beradi.
  • Zarurat bo‘lsa — KT, MRT-xolangiografiya yoki gepatobiliar ssintigrafiya.

Xolesistitni davolash

O‘tkir xolesistit — kasalxonada

O‘tkir xolesistitni uyda davolab bo‘lmaydi. Bemor jarrohlik bo‘limiga yotqiziladi. Dastlab ovqatlanish vaqtincha to‘xtatiladi, tomir orqali suyuqlik, og‘riq qoldiruvchi vositalar va ko‘pincha antibiotiklar beriladi. Dori turi va dozasini faqat shifokor belgilaydi.

Toshli o‘tkir xolesistitda xalqaro tavsiyalar (masalan, Tokio ko‘rsatmalari) ko‘pchilik bemorlar uchun erta xolesistektomiyani — o‘t pufagini olib tashlashni, odatda kasallikning dastlabki kunlarida tavsiya qiladi. Operatsiya ko‘pincha laparoskopik usulda, qorindagi bir necha kichik teshik orqali bajariladi; bemor odatda bir-ikki kunda uyiga chiqadi. Operatsiyani kechiktirish takroriy xurujlar va asoratlar xavfini oshiradi.

Juda og‘ir ahvoldagi yoki operatsiya xavfi yuqori bo‘lgan bemorlarga vaqtincha pufakni teri orqali drenajlash qilinadi, operatsiya esa ahvol yaxshilangach rejalashtiriladi. Tosh umumiy o‘t yo‘liga tushgan bo‘lsa, uni endoskopik usulda (ERXPG) olib tashlash mumkin.

O‘t pufagisiz yashash mumkinmi

Ha. O‘t pufagi olib tashlangandan keyin jigar o‘t ishlab chiqarishda davom etadi, o‘t esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri ichakka oqadi. Ko‘pchilik odamlar operatsiyadan keyin odatiy hayotga qaytadi. Ba’zilarda dastlab yog‘li ovqatdan keyin ich yumshashi bo‘lishi mumkin, bu odatda vaqt o‘tib o‘tib ketadi.

Belgisiz toshlar

Agar UZIda tasodifan tosh topilgan bo‘lsa-yu, hech qanday shikoyat bo‘lmasa, ko‘pincha operatsiya shart emas — kuzatuv yetarli. Bunday odamlarning faqat kichik qismida keyinchalik belgilar paydo bo‘ladi. Ammo og‘riq xurujlari boshlansa yoki pufakda polip, juda katta tosh, «chinni» pufak kabi o‘zgarishlar bo‘lsa, shifokor operatsiyani tavsiya qilishi mumkin.

Xolesistit davolash dorilari haqida

Toshlarni eritadigan dori (ursodezoksixol kislota) faqat kichik, xolesterinli toshlar va ishlaydigan o‘t pufagida, oylab qabul qilinganda ba’zan foyda beradi; dori to‘xtatilgach toshlar ko‘pincha qayta paydo bo‘ladi. U o‘tkir xolesistitni davolamaydi. Turli «o‘t haydovchi» o‘tlar va choylar toshni eritmaydi, tosh bor bo‘lsa esa sanchiqni qo‘zg‘atishi mumkin.

Xolesistitda parhez: halol gap

Parhez toshlarni eritmaydi va o‘t pufagini «davolamaydi», lekin xurujlar sonini kamaytirishga yordam beradi. Yog‘li ovqat o‘t pufagini kuchli qisqartiradi va tosh bor bo‘lsa, sanchiqni qo‘zg‘atadi. Shuning uchun:

  • kuniga 4–5 marta, kichik porsiyalarda ovqatlaning, kechasi mo‘l ovqatdan saqlaning;
  • qovurilgan, juda yog‘li ovqatlar, dumba yog‘i, yog‘li palov, fast-fudni cheklang;
  • sabzavotlar, mevalar, yorma va to‘liq donli mahsulotlarni ko‘paytiring;
  • ozish kerak bo‘lsa, buni sekin, haftasiga taxminan 0,5–1 kg dan qiling — keskin och qolish tosh hosil bo‘lishini kuchaytiradi;
  • muntazam jismoniy faollik o‘t-tosh kasalligi xavfini kamaytiradi.

Xavfli usullar: «tyubaj» va «tozalash»

Internetda va tanishlar orasida keng tarqalgan «ko‘r zondlash» yoki tyubaj — och qoringa o‘simlik yog‘i, limon sharbati, magniy sulfat yoki mineral suv ichib, o‘ng biqinga grelka qo‘yib yotish — o‘t pufagida tosh bo‘lgan odam uchun xavfli. Bunday «o‘t haydash» pufakni keskin qisqartiradi va toshni pufak yo‘li yoki umumiy o‘t yo‘liga surib yuborishi mumkin. Natijada o‘tkir xolesistit, sariqlik, xolangit yoki pankreatit rivojlanib, shoshilinch operatsiya kerak bo‘lib qolishi mumkin.

«Jigar va o‘t pufagini tozalash» dasturlaridan keyin axlatda ko‘rinadigan yashil «toshlar» aslida toshlar emas — bular yog‘ va limon sharbatidan ichakda hosil bo‘lgan sovun bo‘laklari. Grelkani qorinning og‘riyotgan joyiga qo‘yish ham tavsiya etilmaydi: u yallig‘lanish va appenditsit kabi xavfli holatlarni niqoblashi mumkin.

Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

  • o‘ng qovurg‘a ostidagi kuchli og‘riq bir necha soat davomida o‘tmayapti;
  • harorat va sariqlik (teri, ko‘z oqi sarg‘aygan), ayniqsa et uvishishi bilan birga — bu xolangit belgisi bo‘lishi mumkin;
  • qayta-qayta qusish, suyuqlik ham ichib bo‘lmayapti;
  • qorin taxtadek qattiq, har qanday harakat og‘riq beradi;
  • og‘riq belga «kamar» kabi tarqalgan;
  • holsizlik, bosh aylanishi, ongning chalkashishi, bosim tushib ketishi.

Shifokor ko‘rmaguncha og‘riq qoldiruvchi dorilarni ko‘p ichib, belgilarni «o‘chirmang», ovqat yemang va qoringa issiq qo‘ymang.

Xulosa

Xolesistit — o‘t pufagining yallig‘lanishi bo‘lib, deyarli har doim o‘t pufagidagi toshlar bilan bog‘liq. Yog‘li ovqatdan keyingi o‘ng qovurg‘a ostidagi kuchli og‘riq, harorat va qusish o‘tkir xolesistitga xos; bu holat kasalxonada davolanadi va ko‘pincha laparoskopik xolesistektomiya bilan yakunlanadi. Belgisiz toshlarga odatda operatsiya kerak emas. Tyubaj va «tozalash» usullari toshni yo‘lga surib yuborishi mumkin, shuning uchun ulardan voz keching. Harorat bilan birga sariqlik yoki kuchli og‘riq bo‘lsa — darhol 103.

Mavzuga yaqin maqolalar: bilirubin normasi.

Mavzuga yaqin maqolalar: o‘t-tosh kasalligi.

Ko‘p beriladigan savollar

Xolesistit nima?

Xolesistit — o‘t pufagi devorining yallig‘lanishi. Ko‘pincha o‘t pufagidagi tosh pufakdan chiqish yo‘lini to‘sib qo‘yishi natijasida rivojlanadi. O‘tkir va surunkali shakllari farqlanadi.

Xolesistit kasalligi qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi?

O‘ng qovurg‘a ostida bir necha soat davom etadigan og‘riq, uning o‘ng yelka yoki kurakka berishi, ko‘ngil aynishi, qusish va harorat. Belgilar ko‘pincha yog‘li yoki mo‘l ovqatdan keyin paydo bo‘ladi.

Xolesistitni uyda davolash mumkinmi?

O‘tkir xolesistitni — yo‘q, u kasalxonada davolanadi. Surunkali xolesistitda esa shifokor ko‘rigidan so‘ng parhez, kuzatuv yoki rejali operatsiya tavsiya qilinadi. Tyubaj va «tozalash» usullarini qo‘llash xavfli.

O‘t pufagida tosh bo‘lsa, albatta operatsiya qilish kerakmi?

Yo‘q. Agar toshlar hech qanday belgi bermasa, odatda kuzatuv yetarli. Og‘riq xurujlari, xolesistit yoki boshqa asoratlar bo‘lsa, o‘t pufagini olib tashlash tavsiya qilinadi.

Xolesistitda nima yeyish mumkin?

Kichik porsiyalarda, kuniga 4–5 marta; sabzavot, meva, yorma, yog‘siz go‘sht va baliq. Qovurilgan va juda yog‘li taomlarni cheklang. Parhez toshni eritmaydi, lekin xurujlarni kamaytiradi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. O‘t pufagi nima va u qanday ishlaydi
  2. Xolesistit kasalligi sabablari
  3. O‘tkir xolesistit belgilari
  4. Surunkali xolesistit
  5. Xolesistitni boshqa kasalliklardan farqlash
  6. Xolesistit tashxisi
  7. Xolesistitni davolash
  8. Xolesistitda parhez: halol gap
  9. Xavfli usullar: «tyubaj» va «tozalash»
  10. Qachon zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi