Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Pankreatit: belgilari, sabablari, davolash va ovqatlanish

Pankreatit nima, o‘tkir va surunkali pankreatit belgilari, sabablari. Qanday tekshiriladi, shifoxonada qanday davolanadi, dorilar va pankreatitda to‘g‘ri ovqatlanish.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 14-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan8 daqiqada o'qiladi
3
Shifokor bemorning qorin bo‘shlig‘ini ultratovush apparatida tekshirmoqda — pankreatit tashxisi

Davomini o'qing

Oziq-ovqat allergiyasi belgilari bo‘lgan bola terisidagi toshmani ko‘rsatmoqda
Kasalliklar

Oziq-ovqat allergiyasi belgilari: sabablari, tashxisi va davolash

1-yanvar, 2023·7 daq
Ovqatdan zaharlanish tufayli qorni og‘riyotgan ayol divanda yotibdi
Kasalliklar

Ovqatdan zaharlanish: belgilari, birinchi yordam va oldini olish

18-may, 2023·7 daq
Noto'g'ri ovqatlanish va 2-toifa diabet xavfi haqida tibbiy maqola
Kasalliklar

Noto’g’ri ovqatlanish va 2-toifa diabet: sabablari va xavfi

18-aprel, 2023·6 daq
Erkaklar unumdorligi uchun foydali oziq-ovqat mahsulotlari
Sog'lom turmush

Erkaklar unumdorligi uchun ovqatlanish: muhim qoidalar

26-aprel, 2023·6 daq
Sport zalidan keyin tovuq, guruch va sabzavotli taom tayyorlayotgan yigit
Sog'lom turmush

Proteinli parhez: mushak o‘stirish uchun to‘g‘ri ovqatlanish

25-aprel, 2023·7 daq
Erkak uyda stol yonida o‘tirib, glyukometr yordamida qondagi qand miqdorini tekshirmoqda
Tahlillar

Qonda qand miqdori normasi: nahorga va ovqatdan keyin, jadval

29-oktabr·9 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Pankreatit nima
  2. Pankreatit sabablari
  3. Pankreatit belgilari
  4. Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  5. Pankreatit qanday aniqlanadi
  6. Pankreatit davolash usullari
  7. Pankreatitda ovqatlanish
  8. Pankreatitning asoratlari
  9. Pankreatitning oldini olish
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Pankreatit — oshqozon osti bezining yallig‘lanishi. U to‘satdan boshlanadigan o‘tkir shaklda yoki yillar davomida sekin rivojlanadigan surunkali shaklda kechadi. Pankreatit belgilari orasida eng asosiysi — qorinning yuqori qismidagi kuchli og‘riq, u ko‘pincha belga o‘tadi va ko‘ngil aynishi, qusish bilan birga keladi.

O‘tkir pankreatit hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin va har doim shifoxonada davolanadi. Surunkali pankreatit esa ovqat hazm qilish buzilishi, ozib ketish va qandli diabetga olib keladi. Quyida pankreatit nima ekanini, uning sabablari, belgilari, tashxisi, davolash usullari va ovqatlanish qoidalarini ko‘rib chiqamiz.

Shuningdek o‘qing: Qandli diabetni nazorat qilish: kundalik hayot uchun qo‘llanma; Qandli diabetda ovqatlanish: uyda sog‘lom taom tayyorlash sirlari; Noto'g'ri ovqatlanish va 2-toifa diabet: sabablari va xavfi; Jigar kasalliklari: belgilari, turlari va davolash.

Pankreatit nima

Oshqozon osti bezi (me’da osti bezi) oshqozon orqasida joylashgan. U ikki muhim vazifani bajaradi: ovqatni hazm qiluvchi fermentlarni ishlab chiqaradi va qondagi qandni boshqaruvchi insulin gormonini chiqaradi. Odatda fermentlar faqat ichakka tushgandan keyin faollashadi. Pankreatitda esa ular bezning o‘zida faollashib, uning to‘qimasini «hazm qila» boshlaydi — natijada yallig‘lanish, shish va og‘riq paydo bo‘ladi.

  • O‘tkir pankreatit — to‘satdan boshlanadi; ko‘pchilik bemorlarda yengil kechib, bir necha kunda o‘tadi, ammo taxminan har beshinchi bemorda og‘ir shaklga o‘tib, boshqa a’zolarga ham ta’sir qilishi mumkin;
  • Surunkali pankreatit — uzoq davom etadigan yallig‘lanish bo‘lib, bez to‘qimasi asta-sekin chandiq bilan almashinadi va uning faoliyati qaytmas tarzda pasayadi.

Pankreatit sabablari

O‘tkir pankreatit sabablari

  • O‘t pufagidagi toshlar — eng ko‘p uchraydigan sabab: tosh o‘t va bez yo‘llari qo‘shilgan joyni to‘sib qo‘yadi;
  • Spirtli ichimliklar — ikkinchi asosiy sabab, ayniqsa ko‘p yillar davomida muntazam ichilganda;
  • qonda triglitseridlarning juda yuqori darajasi;
  • ayrim dorilar (masalan, ba’zi siydik haydovchi, immunitetni pasaytiruvchi va epilepsiyaga qarshi dorilar);
  • endoskopik retrograd xolangiopankreatografiya (ERXPG) muolajasidan keyingi asorat;
  • qorin jarohatlari, qondagi kaltsiyning yuqori darajasi, ayrim infeksiyalar va irsiy omillar.

Surunkali pankreatit sabablari

  • uzoq yillik spirtli ichimlik iste’moli;
  • chekish — u mustaqil xavf omili bo‘lib, spirtli ichimlik bilan birga xavfni yanada oshiradi;
  • takrorlangan o‘tkir pankreatit xurujlari;
  • irsiy va autoimmun shakllar, bez yo‘lining torayishi.

Ko‘pchilik o‘ylaganidek, bir martalik yog‘li yoki achchiq ovqatning o‘zi odatda pankreatit chaqirmaydi. Ammo ko‘p miqdorda yog‘li ovqat va spirtli ichimlik birga iste’mol qilinganda, ayniqsa o‘t pufagida tosh bo‘lsa, xuruj boshlanishi mumkin.

Pankreatit belgilari

O‘tkir pankreatit belgilari

  • qorinning yuqori qismida — to‘sh ostida yoki chap qovurg‘a ostida kuchli, doimiy og‘riq;
  • og‘riqning belga o‘tishi, ba’zan «belbog‘simon» tarqalishi;
  • oldinga egilib o‘tirganda og‘riqning biroz kamayishi, chalqancha yotganda kuchayishi;
  • ko‘ngil aynishi va yengillik bermaydigan qusish;
  • harorat ko‘tarilishi, tez yurak urishi;
  • qorin dam bo‘lishi va qorinni bosganda og‘riq.

Surunkali pankreatit belgilari

  • qorinning yuqori qismida takrorlanuvchi yoki doimiy og‘riq, ko‘pincha ovqatdan keyin kuchayadi;
  • yog‘li, yaltiroq, yomon yuviladigan, qo‘lansa hidli najas (steatoreya) — yog‘lar hazm bo‘lmayotganining belgisi;
  • sababsiz ozib ketish;
  • qorin dam bo‘lishi, ich ketishi;
  • qondagi qand oshishi — bezning insulin ishlab chiqaruvchi hujayralari shikastlanganda qandli diabet rivojlanadi.

Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

  • qorin yuqori qismidagi kuchli og‘riq bir necha soat davomida pasaymasa;
  • og‘riq bilan birga takroriy qusish bo‘lsa;
  • harorat yuqori, yurak tez urayotgan, nafas qisayotgan bo‘lsa;
  • teri va ko‘z oqi sarg‘aysa;
  • holsizlik kuchaysa, bosh aylansa yoki hush xiralashsa.

O‘tkir pankreatitni uyda davolash mumkin emas. Og‘riq qoldiruvchi dori ichib kutish tashxisni kechiktiradi va asoratlar xavfini oshiradi.

Pankreatit qanday aniqlanadi

  • Qon tahlili — lipaza va amilaza fermentlarining me’yordan 3 va undan ko‘p barobar oshishi o‘tkir pankreatitni tasdiqlaydi; shuningdek umumiy qon tahlili, jigar ko‘rsatkichlari, qand, kaltsiy va triglitseridlar tekshiriladi;
  • Qorin bo‘shlig‘i UTT — o‘t pufagidagi toshlarni aniqlash uchun birinchi navbatdagi tekshiruv;
  • Kompyuter tomografiya (KT) yoki MRT — tashxis aniq bo‘lmaganda yoki asoratlarni (bez to‘qimasining nobud bo‘lishi, suyuqlik to‘planishi) baholash uchun;
  • Surunkali pankreatitda — KT, MRT, endoskopik UTT, shuningdek najasda elastaza fermenti tahlili orqali bezning hazm qilish faoliyati baholanadi.

Pankreatit davolash usullari

O‘tkir pankreatitni davolash

O‘tkir pankreatit faqat shifoxonada davolanadi. Davolashning asosiy yo‘nalishlari:

  • tomir orqali suyuqlik yuborish — suvsizlanish va qon aylanishi buzilishining oldini olishda eng muhim chora;
  • og‘riqni samarali qoldirish;
  • erta ovqatlantirish — og‘riq va ko‘ngil aynishi kamayishi bilan bemor odatda 1–2 kun ichida yengil ovqatga o‘tkaziladi; ovqat yeya olmasa, ichak orqali zond bilan oziqlantiriladi;
  • kislorod berish va boshqa a’zolar faoliyatini nazorat qilish;
  • sabab o‘t toshi bo‘lsa — shu davolanish davrida yoki yaqin vaqtda o‘t pufagini olib tashlash operatsiyasi (xolesistektomiya), chunki aks holda xuruj qaytalanishi mumkin.

Ilgari keng tarqalgan «sovuq, ochlik va tinchlik» usuli — ko‘p kunlik qat’iy ochlik — bugungi kunda tavsiya etilmaydi: tadqiqotlar erta ovqatlantirish ichakni himoya qilishini va asoratlarni kamaytirishini ko‘rsatgan. Antibiotiklar faqat infeksiya qo‘shilganda buyuriladi.

Surunkali pankreatitni davolash

  • Spirtli ichimlik va chekishdan butunlay voz kechish — og‘riqni kamaytiradi va kasallik rivojlanishini sekinlashtiradi;
  • Ferment preparatlari — bez yetarli ferment ishlab chiqarmasa, shifokor ularni har bir ovqat paytida ichishni buyuradi; doza najas holati va vaznga qarab belgilanadi;
  • Og‘riqni davolash — shifokor tanlagan og‘riq qoldiruvchi dorilar; ba’zan endoskopik muolajalar yoki operatsiya kerak bo‘ladi;
  • Qandli diabetni nazorat qilish — qand oshsa, endokrinolog davolash buyuradi;
  • Vitaminlar — yog‘da eriydigan A, D, E, K vitaminlari tanqisligi aniqlansa.

Pankreatit uchun dorilar

Pankreatitda dori turini va dozasini faqat shifokor belgilaydi. Ferment preparatlari surunkali pankreatitda hazm qilishni yaxshilaydi, ammo o‘tkir xurujni davolamaydi. Qorin og‘riganda o‘zboshimchalik bilan kuchli og‘riq qoldiruvchi dori ichish tashxisni qiyinlashtiradi.

Pankreatitda ovqatlanish

O‘tkir xurujdan keyin ovqatlanishni shifokor asta-sekin kengaytiradi. Surunkali pankreatitda esa quyidagilar tavsiya etiladi:

  • kuniga 4–6 marta, kichik porsiyalarda ovqatlaning;
  • spirtli ichimliklarni butunlay iste’mol qilmang;
  • juda yog‘li, qovurilgan taomlar va fast-fuddan saqlaning, ammo yog‘ni butunlay cheklamang — fermentlar bilan birga me’yorida yog‘ iste’mol qilish vazn yo‘qotishining oldini oladi;
  • oqsilga boy mahsulotlar — parranda go‘shti, baliq, tuxum, yog‘i kam sut mahsulotlari, dukkaklilar;
  • sabzavotlar, mevalar va donli mahsulotlar;
  • yetarlicha suv iching;
  • qandli diabet rivojlangan bo‘lsa, shirinliklar va shakarli ichimliklarni cheklang.

Qat’iy, uzoq muddatli parhezlar ko‘pincha ozib ketish va oziq moddalar yetishmasligiga olib keladi. Ovqatlanish rejasini shifokor yoki dietolog bilan birga tuzish maqsadga muvofiq.

Pankreatitning asoratlari

  • bez to‘qimasining nobud bo‘lishi (nekroz) va unga infeksiya qo‘shilishi;
  • bez atrofida suyuqlik to‘planishi va soxta kistalar;
  • buyrak, o‘pka va yurak faoliyatining buzilishi — og‘ir o‘tkir pankreatitda;
  • surunkali pankreatitda — qandli diabet, oziq moddalar yetishmasligi va oshqozon osti bezi saratoni xavfining oshishi.

Pankreatitning oldini olish

  • spirtli ichimlikni cheklang yoki undan voz keching;
  • chekishni tashlang;
  • o‘t pufagida tosh topilgan va xurujlar bo‘lgan bo‘lsa, operatsiya masalasini jarroh bilan muhokama qiling;
  • qondagi triglitseridlar yuqori bo‘lsa, ularni davolang;
  • sog‘lom vaznni saqlang.

Xulosa

Pankreatit — oshqozon osti bezining yallig‘lanishi. O‘tkir pankreatitning asosiy sabablari o‘t toshlari va spirtli ichimlik bo‘lib, u qorinning yuqori qismidagi belga o‘tuvchi kuchli og‘riq bilan namoyon bo‘ladi va faqat shifoxonada davolanadi. Surunkali pankreatit og‘riq, yog‘li najas, ozib ketish va qandli diabetga olib keladi; uni davolashda spirtli ichimlik va chekishdan voz kechish hamda shifokor buyurgan ferment preparatlari muhim.

Qorin og‘rig‘ining boshqa sabablarini joylashuviga qarab ajratish: qorin og‘rig‘i: sabablari va nima qilish kerak.

Mavzuga yaqin maqolalar: tepki (parotit).

Mavzuga yaqin maqolalar: o‘t-tosh kasalligi.

Ko‘p beriladigan savollar

Pankreatit butunlay davolanadimi?

Yengil o‘tkir pankreatit ko‘pincha asoratsiz o‘tadi, sababi (masalan, o‘t toshi) bartaraf etilsa, qaytalanmasligi mumkin. Surunkali pankreatitda bezdagi o‘zgarishlar qaytmaydi, ammo to‘g‘ri davolash va spirtli ichimlikdan voz kechish bilan og‘riqni kamaytirib, normal hayot kechirish mumkin.

Pankreatitda nima yeyish mumkin?

Kichik porsiyalarda oqsilga boy, yog‘i me’yorida bo‘lgan ovqatlar: parranda go‘shti, baliq, tuxum, yog‘i kam sut mahsulotlari, bo‘tqalar, sabzavot va mevalar. Spirtli ichimliklar, juda yog‘li va qovurilgan taomlar tavsiya etilmaydi.

Pankreatit og‘rig‘i qayerda bo‘ladi?

Odatda qorinning yuqori qismida, to‘sh ostida yoki chap qovurg‘a ostida, ko‘pincha belga o‘tadi. Oldinga egilib o‘tirganda biroz kamayishi mumkin.

Pankreatitda qaysi tahlil topshiriladi?

O‘tkir pankreatitda qonda lipaza va amilaza, shuningdek qorin bo‘shlig‘i UTT asosiy tekshiruvlar hisoblanadi. Surunkali pankreatitda KT yoki MRT va najasda elastaza tahlili o‘tkaziladi.

Pankreatitda qaysi shifokorga borish kerak?

O‘tkir og‘riqda — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki shoshilinch bo‘limga boring. Surunkali pankreatitni gastroenterolog davolaydi, zarur bo‘lsa jarroh va endokrinolog ham ishtirok etadi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/11
  1. Pankreatit nima
  2. Pankreatit sabablari
  3. Pankreatit belgilari
  4. Qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  5. Pankreatit qanday aniqlanadi
  6. Pankreatit davolash usullari
  7. Pankreatitda ovqatlanish
  8. Pankreatitning asoratlari
  9. Pankreatitning oldini olish
  10. Xulosa
  11. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi