Quloq og‘rig‘i bolalarni shifokorga olib boriladigan eng ko‘p sabablardan biri. Ko‘pincha uning ortida otit — quloq yallig‘lanishi turadi. Statistikaga ko‘ra, bolalarning aksariyati uch yoshgacha kamida bir marta o‘tkir otit bilan og‘riydi. Kattalarda otit kamroq uchraydi, lekin ular ham undan holi emas.
Otitning yaxshi tomoni shundaki, ko‘p hollarda u to‘g‘ri yondashuv bilan asoratsiz o‘tadi, ba’zan esa antibiotiksiz ham. Yomon tomoni — uydagi «tekshirilgan» usullar, masalan quloqqa iliq yog‘, sarimsoq yoki borli spirt tomizish, ayrim hollarda eshitishga zarar yetkazadi. Quyida otit turlari, belgilari, xalqaro tavsiyalarga ko‘ra davolash va xavfli belgilar haqida gaplashamiz.
Otit nima va qanday turlari bor
Quloq uch qismdan iborat: tashqi quloq (quloq suprasi va eshitish yo‘li), o‘rta quloq (nog‘ora parda ortidagi havo bo‘shlig‘i va eshitish suyakchalari) va ichki quloq. Quloq yallig‘lanishi qaysi qismda bo‘lishiga qarab otitning asosiy turlari ajratiladi:
- Tashqi otit — eshitish yo‘li terisining yallig‘lanishi. Ko‘pincha suvga cho‘milgandan keyin («suzuvchi qulog‘i»), paxtali tayoqcha bilan qulog‘ni qattiq tozalaganda, ekzemada paydo bo‘ladi. Quloq suprasini tortganda yoki quloq oldidagi tog‘aychani bosganda og‘riq kuchayadi, qichishish va ajralma bo‘lishi mumkin.
- O‘tkir o‘rta otit — nog‘ora parda ortidagi bo‘shliqning bakterial yoki virusli yallig‘lanishi. Odatda shamollashdan bir necha kun keyin boshlanadi: kuchli quloq og‘rig‘i, harorat, eshitish pasayishi.
- Ekssudativ (sekretor) otit — o‘rta quloqda suyuqlik yig‘ilishi, lekin o‘tkir infeksiyasiz. Og‘riq deyarli bo‘lmaydi, asosiy belgi — eshitishning pasayishi, quloq «bitib» qolganday tuyulishi. Ko‘pincha o‘tkir otitdan keyin qoladi.
Bundan tashqari surunkali yiringli otit (nog‘ora pardada uzoq bitmaydigan teshik va qaytalanuvchi ajralma) va ichki quloq yallig‘lanishi — labirintit bor, ular alohida mutaxassis kuzatuvini talab qiladi.
Nega bolalar otit bilan ko‘p kasallanadi
O‘rta quloq burun-halqum bilan Yevstaxiy nayi orqali tutashgan. Bu nay havo bosimini tenglashtiradi va suyuqlikni chiqaradi. Bolalarda u kalta, keng va deyarli gorizontal joylashgan, shuning uchun burun-halqumdagi viruslar va bakteriyalar quloqqa oson o‘tadi. Boshqa sabablar:
- tez-tez shamollash (O‘RVI) — otitning aksariyati virusli infeksiyadan keyin boshlanadi;
- kattalashgan adenoidlar — ular Yevstaxiy nayining og‘zini to‘sadi va mikroblar uchun «ombor» vazifasini bajaradi;
- bog‘chaga borish va boshqa bolalar bilan yaqin muloqot;
- uyda tamaki tutuni (passiv chekish);
- bolani yotgan holatda shishadan ovqatlantirish, 6 oydan keyin so‘rg‘ichni uzoq ishlatish;
- immunitet hali yetilmaganligi.
Otit belgilari
Kattalar va katta yoshdagi bolalarda o‘tkir o‘rta otit odatda quyidagicha kechadi:
- qulog‘da kuchli, sanchiqli yoki lo‘qillovchi og‘riq, ayniqsa kechasi yotganda;
- harorat ko‘tarilishi;
- eshitish pasayishi, qulog‘da shovqin, «bitib qolish» hissi;
- ba’zan qulog‘dan yiringli ajralma — bu nog‘ora parda teshilganini bildiradi; shundan keyin og‘riq ko‘pincha keskin kamayadi.
Chaqaloq va kichik bolada otitni qanday bilish mumkin
Chaqaloq qulog‘i og‘riyotganini ayta olmaydi, shuning uchun ota-onalar bilvosita belgilarga e’tibor berishi kerak:
- sababsiz bezovtalik, ko‘p yig‘lash, ayniqsa yotqizganda;
- qulog‘ini tortish, ishqalash, boshini yostiqqa urish;
- ko‘krak yoki shishani so‘rishdan bosh tortish — so‘rish paytida quloqdagi bosim og‘riqni kuchaytiradi;
- uyqu buzilishi, harorat, ba’zan qusish yoki ich ketishi;
- qulog‘dan suyuqlik oqishi.
Bu belgilar boshqa kasalliklarda ham bo‘lishi mumkin, shuning uchun aniq tashxisni faqat shifokor otoskop bilan nog‘ora pardani ko‘rib qo‘yadi.
Otit yuqumlimi
Otitning o‘zi odamdan odamga yuqmaydi. Ammo uni keltirib chiqaradigan shamollash viruslari yuqumli, shuning uchun otitli bola boshqa bolalarga tumov va yo‘tal yuqtirishi mumkin. Quloqqa suv kirishi esa o‘rta otitga sabab bo‘lmaydi, agar nog‘ora parda butun bo‘lsa — u ko‘proq tashqi otit xavfini oshiradi.
Tashxis
Pediatr yoki LOR shifokori otoskop orqali nog‘ora pardani ko‘radi: o‘tkir otitda u qizargan va bo‘rtib chiqqan bo‘ladi, ekssudativ otitda uning orqasida suyuqlik ko‘rinadi. Kerak bo‘lsa, timpanometriya (o‘rta quloq bosimini o‘lchash) va eshitish tekshiruvi o‘tkaziladi. Odatda qon tahlili yoki rentgen kerak bo‘lmaydi.
Og‘riqni yengillatish
Otitda birinchi navbatdagi vazifa — og‘riqni kamaytirish. Buning uchun bolaning yoshi va vazniga mos dozada paratsetamol yoki ibuprofen beriladi. Bolalarga aspirin berilmaydi. Og‘riq qoldiruvchi dori odatda 30–60 daqiqada ta’sir qiladi va antibiotik ichilsa ham, ichilmasa ham kerak bo‘ladi. Bolaga ko‘proq suyuqlik bering, boshini biroz baland qilib yotqizing.
Og‘riqsizlantiruvchi quloq tomchilarini faqat shifokor nog‘ora parda butunligini tekshirgandan so‘ng ishlatish mumkin. Burun bitib qolganda yoshga mos tomir toraytiruvchi tomchilar qisqa muddat burunni yengillatadi, lekin ular otitni davolamaydi.
Antibiotik kerakmi yoki kuzatish yetarlimi
Ko‘p hollarda o‘tkir o‘rta otit 2–3 kun ichida o‘zi yaxshilanadi. Shuning uchun Amerika Pediatriya Akademiyasi (AAP) va boshqa xalqaro tavsiyalar ma’lum holatlarda «kuzatib kutish» yondashuvini tavsiya qiladi: 48–72 soat davomida faqat og‘riq qoldiruvchi beriladi, ahvol yaxshilanmasa yoki yomonlashsa, antibiotik boshlanadi. Bunda shifokor bilan aloqa va qayta ko‘rik imkoniyati bo‘lishi shart.
Tavsiyalarga ko‘ra antibiotik odatda darhol buyuriladi:
- 6 oygacha bo‘lgan chaqaloqlarga;
- qulog‘dan yiring oqayotgan bo‘lsa;
- og‘ir kechganda: kuchli og‘riq, 48 soatdan ortiq davom etayotgan og‘riq, harorat 39 °C va undan yuqori;
- 6 oydan 2 yoshgacha bo‘lgan bolada ikkala quloq yallig‘langan bo‘lsa.
Yengil kechayotgan bir tomonlama otitda 6 oydan 2 yoshgacha va 2 yoshdan katta bolalarda shifokor kuzatishni taklif qilishi mumkin. Antibiotik buyurilsa, preparat va kurs muddatini faqat shifokor tanlaydi, uni yaxshilanish sezilganda ham o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang.
Tashqi otit boshqacha davolanadi: asosan antibiotikli (ba’zan gormonli) quloq tomchilari va qulog‘ni quruq saqlash. Ichiladigan antibiotik odatda kerak emas. Ekssudativ otit ko‘pincha 3 oy ichida o‘zi o‘tadi; suyuqlik uzoq saqlanib, eshitish pasaygan bo‘lsa, LOR shifokori shuntlash (nog‘ora pardaga mayda naycha qo‘yish) yoki adenoidlarni olib tashlashni muhokama qilishi mumkin.
Nega quloqqa yog‘, sarimsoq yoki borli spirt tomizmaslik kerak
Ko‘p oilalarda quloq og‘risa, darhol iliq o‘simlik yog‘i, sarimsoq yoki piyoz suvi, borli spirt, ona suti tomiziladi, paxtaga o‘ralgan sarimsoq qo‘yiladi. Bu xavfli, chunki:
- otitda nog‘ora parda teshilgan bo‘lishi mumkin, buni faqat shifokor ko‘ra oladi; teshik orqali spirt va boshqa moddalar o‘rta quloqqa tushib, ichki quloqni shikastlashi va eshitishni pasaytirishi mumkin;
- sarimsoq va piyoz sharbati eshitish yo‘li terisini kuydiradi;
- yog‘ va sut mikroblar uchun qulay muhit yaratadi, shifokorga nog‘ora pardani ko‘rishga xalaqit beradi;
- o‘rta quloq yallig‘langanda tashqaridan tomizilgan modda nog‘ora parda ortidagi infeksiyaga yetib bormaydi.
Shuningdek, qulog‘ni qizdirish (issiq tuz, ko‘k chiroq) va paxtali tayoqcha bilan tozalash ham tavsiya qilinmaydi. Qulog‘dan ajralma oqayotgan bo‘lsa, faqat tashqi qismini toza paxta bilan artib, shifokorga boring.
Otitning oldini olish
- emlash — pnevmokokk va Hib vaksinalari milliy taqvim bo‘yicha, har yili grippga qarshi emlash otit xavfini kamaytiradi;
- bola yonida chekmaslik — passiv chekish otit va ekssudativ otit xavfini sezilarli oshiradi;
- kamida 6 oy ko‘krak suti bilan emizish;
- bolani shishadan yotgan holatda ovqatlantirmaslik, 6 oydan keyin so‘rg‘ichni kamaytirish;
- qo‘l gigiyenasi va shamollagan odamlar bilan yaqin muloqotni cheklash;
- tashqi otitning oldini olish uchun cho‘milgandan keyin qulog‘ni quritish, paxtali tayoqchani ishlatmaslik.
Tez-tez takrorlanuvchi otitda LOR shifokori adenoidlarni, burun-halqumni, ba’zan bodomsimon bezlarni ham tekshiradi — surunkali tonzillit va kattalashgan adenoidlar ko‘pincha birga uchraydi. Tomoq og‘rig‘i bilan kechadigan anginada ham quloqqa og‘riq berishi mumkin, lekin bu har doim ham otit degani emas.
Kattalarda otit
Kattalarda o‘tkir o‘rta otit kamroq, tashqi otit esa ko‘proq uchraydi. Agar kattada bir tomonlama ekssudativ otit uzoq saqlansa yoki tez-tez qaytalansa, shifokor burun-halqumni batafsil tekshiradi. Kattalarda quloq og‘rig‘i ba’zan tish, chakka-pastki jag‘ bo‘g‘imi yoki tomoq kasalliklaridan «uzatilgan» og‘riq bo‘lishi ham mumkin.
Xulosa
Otit — quloq yallig‘lanishi bo‘lib, tashqi, o‘tkir o‘rta va ekssudativ turlarga bo‘linadi. Bolalar Yevstaxiy nayi tuzilishi, adenoidlar va tez-tez shamollash tufayli ko‘proq kasallanadi. Asosiy yordam — og‘riqni yoshga mos dorilar bilan yengillatish; antibiotik esa xalqaro tavsiyalarga ko‘ra yoshi va og‘irligiga qarab darhol yoki kuzatishdan keyin buyuriladi. Quloqqa yog‘, sarimsoq va spirt tomizmang. Quloq orqasida shish, yuqori harorat, ensa qotishi yoki yuz qiyshayishi — shoshilinch yordam belgilari. Emlash va tutunsiz muhit otitning eng yaxshi profilaktikasidir.
Mavzuga yaqin maqolalar: yuz nervi nevriti.
Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen sham, Paratsetamol sham.
Mavzuga oid dorilar haqida: Ibufen suspenziya, Ibufen D suspenziya, Amoksiklav tabletka, Amoksitsillin suspenziya. Dorini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Otit nima?
Otit — qulog‘ning yallig‘lanishi. U tashqi (eshitish yo‘li), o‘rta (nog‘ora parda ortidagi bo‘shliq) yoki ichki quloqda bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigani — shamollashdan keyin boshlanadigan o‘tkir o‘rta otit.
Quloq og‘rig‘ida nima qilish kerak?
Yoshga mos dozada paratsetamol yoki ibuprofen bering va shifokorga ko‘rining. Quloqqa hech narsa tomizmang va qizdirmang — avval nog‘ora parda butunligini shifokor tekshirishi kerak.
Quloq yallig‘lanishi antibiotiksiz o‘tadimi?
Ko‘pincha ha: o‘tkir o‘rta otitning katta qismi 2–3 kunda yaxshilanadi. Lekin 6 oygacha chaqaloqlarda, og‘ir kechganda, yiring oqqanda va 2 yoshgacha ikki tomonlama otitda antibiotik darhol kerak. Qarorni shifokor qabul qiladi.
Bolada otitni qanday bilish mumkin?
Kichik bola bezovtalanadi, yig‘laydi, qulog‘ini tortadi, emishdan bosh tortadi, yomon uxlaydi, harorati ko‘tariladi. Katta bola quloq og‘rig‘i va eshitish pasayganidan shikoyat qiladi.
Otitda quloqqa yog‘ yoki sarimsoq qo‘yish mumkinmi?
Yo‘q. Nog‘ora parda teshilgan bo‘lsa, bu moddalar o‘rta quloqqa tushib eshitishga zarar yetkazishi mumkin, sarimsoq esa terini kuydiradi. Quloq tomchilarini faqat shifokor ko‘rigidan keyin ishlating.







