Suvchechak — varitsella-zoster virusi chaqiradigan juda yuqumli kasallik. Uning asosiy belgisi — butun badanga toshadigan, qattiq qichiydigan suvli pufakchalar. Suvchechak belgilari ko‘pincha bolalarda uchraydi va ularda kasallik odatda yengil kechadi. Kattalar, homilador ayollar, chaqaloqlar va immuniteti pasaygan odamlarda esa suvchechak og‘irroq bo‘lib, asoratlar xavfi yuqori.
Quyida suvchechak qanday yuqishi, uning belgilari, bolalarda va kattalarda uyda davolash, qaysi dorilarni berish mumkin emasligi va qachon darhol shifokorga murojaat qilish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Suvchechak sabablari va qanday yuqadi
Suvchechakni gerpes viruslari oilasiga mansub varitsella-zoster virusi chaqiradi. Virus juda yuqumli: suvchechak bilan og‘rimagan va emlanmagan odamlarning ko‘pchiligi kasal odam bilan yaqin aloqadan keyin yuqtirib oladi.
- havo-tomchi yo‘li bilan — yo‘tal, aksirish va gaplashish orqali;
- pufakchalar ichidagi suyuqlik bilan bevosita aloqa orqali;
- kamdan-kam hollarda — o‘rab oluvchi temiratki (zoster) bilan og‘rigan odamning pufakchalari orqali.
Kasal odam toshma chiqishidan 1–2 kun oldin yuqumli bo‘la boshlaydi va barcha pufakchalar qoraqo‘tir bilan qoplanmaguncha (odatda toshma boshlanganidan 5–7 kun o‘tib) yuqumli bo‘lib qoladi. Yuqtirgandan keyin belgilar paydo bo‘lguncha 10 kundan 21 kungacha vaqt o‘tadi.
Suvchechak belgilari
Kasallik ko‘pincha umumiy belgilar bilan boshlanadi: harorat ko‘tarilishi, holsizlik, bosh og‘rig‘i va ishtaha pasayishi. 1–2 kundan keyin toshma paydo bo‘ladi:
- avval mayda qizil dog‘lar chiqadi, ular tezda tiniq suyuqlik bilan to‘lgan pufakchalarga aylanadi;
- pufakchalar yoriladi yoki quriydi va qoraqo‘tir bilan qoplanadi;
- toshma to‘lqinsimon, bir necha kun davomida yangi-yangi «to‘dalar» bilan chiqadi, shuning uchun badanda bir vaqtning o‘zida dog‘, pufakcha va qoraqo‘tirlar bo‘ladi;
- toshma ko‘pincha avval yuz, bosh terisi, ko‘krak va orqada paydo bo‘ladi, so‘ngra qo‘l-oyoqqa tarqaladi; og‘iz ichida ham bo‘lishi mumkin;
- qattiq qichishish — kasallikning eng noqulay belgisi.
Bolalarda suvchechak belgilari
Bolalarda suvchechak ko‘pincha yengil isitma va 250–500 tagacha pufakcha bilan kechadi. Yangi toshmalar odatda 4–5 kun chiqib turadi, keyin to‘xtaydi va qoraqo‘tirlar 1–2 haftada tushib ketadi. Kichik bolalar qichishish tufayli injiq bo‘lishi, yomon uxlashi mumkin.
Kattalarda suvchechak
Kattalarda kasallik odatda og‘irroq: yuqori harorat uzoqroq davom etadi, toshma ko‘proq bo‘ladi va pnevmoniya kabi asoratlar xavfi bolalarga nisbatan ancha yuqori. Shuning uchun suvchechak bilan og‘rigan katta odam shifokorga murojaat qilishi kerak.
Suvchechak davolash: uyda nima qilish kerak
Sog‘lom bolalarda suvchechak o‘z-o‘zidan o‘tib ketadi, davolash esa belgilarni yengillashtirish va asoratlarning oldini olishga qaratiladi. Kasallikni «tez davolaydigan» maxsus dori yo‘q, ammo to‘g‘ri parvarish tuzalishni ancha osonlashtiradi.
- Isitmani tushirish — yoshga mos dozada paratsetamol bilan;
- Qichishishni kamaytirish — salqin dush yoki iliq vanna (shu jumladan, suli yormasi qo‘shilgan), kalamin losoni kabi sovutuvchi vositalar; kuchli qichishishda shifokor antigistamin dori tavsiya qilishi mumkin;
- Tirnoqlarni kalta qilib kesish, kichik bolalarga kechasi paxta qo‘lqop kiygizish — qashlash pufakchalarga bakteriya tushishi va chandiq qolishiga olib keladi;
- Yengil, paxta kiyim kiyish va terlashdan saqlanish;
- Ko‘p suyuqlik ichish; og‘izda pufakchalar bo‘lsa — yumshoq, sovuq va nordon bo‘lmagan ovqat.
Suvchechakda qaysi dorilar mumkin emas
- Aspirin (atsetilsalitsil kislota) bolalar va o‘smirlarga mutlaqo berilmaydi — suvchechakda u Reye sindromini, ya’ni jigar va miyaning o‘ta xavfli shikastlanishini chaqirishi mumkin;
- Ibuprofen ham suvchechakda tavsiya etilmaydi — u terining og‘ir bakterial infeksiyalari xavfi bilan bog‘liq; isitma uchun paratsetamolni tanlang;
- shifokor buyurmagan gormonli mazlar va antibiotikli mazlarni o‘zboshimchalik bilan surtmang.
Zelyonka kerakmi
Ko‘pchilik pufakchalarga zelyonka (brilliant yashil) surtadi. U virusni davolamaydi va kasallikni qisqartirmaydi: faqat yangi toshmalarni belgilab, ularning chiqishi to‘xtaganini kuzatishga yordam beradi. Shuning uchun zelyonka surtish shart emas; agar ishlatsangiz ham, faqat pufakchalarning o‘ziga, ehtiyotkorlik bilan surting.
Virusga qarshi dorilar
Asiklovir kabi virusga qarshi dorilar hamma uchun emas. Ular og‘ir kechish xavfi bo‘lgan odamlarga — kattalar, 12 yoshdan katta o‘smirlar, surunkali teri yoki o‘pka kasalligi borlar, immuniteti pasayganlar, homiladorlarga — shifokor tomonidan buyuriladi. Dori toshma chiqqanidan keyingi dastlabki 24–72 soat ichida boshlansa, eng samarali bo‘ladi, shuning uchun bunday odamlar kechiktirmay shifokorga murojaat qilishi kerak.
Homiladorlikda suvchechak
Suvchechak bilan og‘rimagan va emlanmagan homilador ayol uchun bu kasallik xavfli. Onada pnevmoniya rivojlanish xavfi yuqori, homila uchun esa:
- homiladorlikning dastlabki 20 haftasida yuqtirilsa — kam hollarda tug‘ma suvchechak sindromi (teri, ko‘z, qo‘l-oyoq va asab tizimi nuqsonlari);
- tug‘ruqdan 5 kun oldin va 2 kun keyin yuqtirilsa — chaqaloqda og‘ir neonatal suvchechak.
Homilador ayol suvchechak bilan og‘rigan odam bilan aloqada bo‘lsa va o‘zi ilgari kasal bo‘lmagan yoki emlanmagan bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilishi kerak. Aloqadan keyingi dastlabki kunlarda maxsus immunoglobulin yoki virusga qarshi dori kasallikning oldini olishi yoki yengillashtirishi mumkin. Homiladorlikda suvchechakni davolashni faqat shifokor belgilaydi.
Asoratlari
- qashlangan pufakchalarga bakteriya tushishi — terining yiringli infeksiyasi va chandiqlar;
- pnevmoniya, ayniqsa kattalar va homiladorlarda;
- ensefalit, serebellit — miya va miyachaning yallig‘lanishi (muvozanat buzilishi, kuchli bosh og‘rig‘i, uyquchanlik);
- chaqaloqlar va immuniteti pasaygan odamlarda og‘ir umumiy kechish.
Suvchechakdan keyin virus organizmdan butunlay chiqib ketmaydi va asab tugunlarida «uxlab» qoladi. Yillar o‘tib u o‘rab oluvchi temiratki ko‘rinishida qayta faollashishi mumkin.
Suvchechakning oldini olish
Suvchechakdan himoyalanishning eng ishonchli usuli — emlash. Ikki dozali emlash kasallikdan yuqori himoya beradi, emlangan odam kasal bo‘lsa ham, kasallik ancha yengil kechadi. Batafsil: suvchechakka qarshi emlash.
- kasal bola barcha pufakchalar qoraqo‘tir bilan qoplanmaguncha bog‘cha va maktabga bormasligi kerak;
- kasal odam homilador ayollar, chaqaloqlar va immuniteti pasaygan odamlar bilan aloqadan saqlanishi kerak;
- qo‘llarni tez-tez yuving, kasal odamning sochig‘i va choyshabidan foydalanmang.
Xulosa
Suvchechak — varitsella-zoster virusi chaqiradigan yuqumli kasallik bo‘lib, qichiydigan suvli pufakchalar bilan namoyon bo‘ladi. Bolalarda u ko‘pincha yengil kechadi va uyda parvarish — paratsetamol, qichishishni kamaytirish, tirnoqlarni kalta qilish — yetarli bo‘ladi. Aspirin va ibuprofen berilmaydi. Kattalar, homiladorlar, chaqaloqlar va immuniteti pasayganlar shifokorga kechiktirmay murojaat qilishi kerak.
Mavzuga yaqin maqolalar: belbog‘simon temiratki.
Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen tabletka, Paratsetamol sirop.
Ko‘p beriladigan savollar
Suvchechak necha kunda o‘tadi?
Yangi toshmalar odatda 4–5 kun chiqadi, barcha pufakchalar taxminan 5–7 kunda qoraqo‘tir bilan qoplanadi. Qoraqo‘tirlar 1–2 haftada tushib ketadi. Kattalarda kasallik uzoqroq davom etishi mumkin.
Suvchechakdan keyin cho‘milish mumkinmi?
Ha, mumkin va foydali. Salqin dush yoki qisqa iliq vanna qichishishni kamaytiradi va terini toza saqlaydi. Terini ishqalamang, sochiq bilan yumshoq bosib quriting. Issiq suv va uzoq vanna qichishishni kuchaytirishi mumkin.
Zelyonka surtish kerakmi?
Shart emas. Zelyonka virusni davolamaydi va tuzalishni tezlashtirmaydi, faqat yangi toshmalarni belgilashga yordam beradi. Qichishish uchun sovutuvchi losonlar va salqin dush foydaliroq.
Suvchechak bilan ikkinchi marta kasallanish mumkinmi?
Odatda yo‘q: kasallikdan keyin umrbod immunitet qoladi. Ammo virus organizmda saqlanib qoladi va keyinchalik o‘rab oluvchi temiratki ko‘rinishida qaytishi mumkin. Juda kamdan-kam hollarda qayta suvchechak ham uchraydi.
Suvchechak bilan og‘rigan bola qachon bog‘chaga borishi mumkin?
Barcha pufakchalar qurib, qoraqo‘tir bilan qoplangandan keyin — odatda toshma boshlanganidan 5–7 kun o‘tib. Shundan keyin bola boshqalar uchun yuqumli bo‘lmaydi.







