Grippdan himoyalanish har yili kuz va qish oylarida ko‘pchilikni qiziqtiradigan masala. Gripp oddiy shamollashga o‘xshab ko‘rinsa-da, u ancha og‘ir kechishi, bir necha kunga ishdan va o‘qishdan ajratib qo‘yishi, ayrim odamlarda esa zotiljam kabi jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun kasallikni keyin davolagandan ko‘ra, uning oldini olish ancha oson va xavfsiz.
Grippning oldini olishda yagona “sehrli” vosita yo‘q. Eng yaxshi natija bir nechta oddiy choralarni birga qo‘llaganda kuzatiladi: emlash, qo‘l gigiyenasi, kasal odamlar bilan yaqin aloqani cheklash, xonani shamollatish va sog‘lom turmush tarzi. Quyida har bir chora haqida batafsil to‘xtalamiz, shuningdek, xalq orasida mashhur “tabiiy” vositalar qanchalik foydali ekanini xolis baholaymiz.
Gripp nima va qanday yuqadi
Gripp – gripp viruslari keltirib chiqaradigan o‘tkir yuqumli kasallik. U asosan nafas yo‘llarini zararlaydi va to‘satdan yuqori isitma, kuchli holsizlik, bosh va mushak og‘rig‘i, quruq yo‘tal bilan boshlanadi. Gripp viruslari har yili o‘zgarib turadi, shuning uchun bir marta kasal bo‘lgan odam keyingi mavsumda yana kasallanishi mumkin.
Virus quyidagi yo‘llar bilan yuqadi:
- Havo-tomchi yo‘li. Kasal odam yo‘talganda, aksirganda yoki gaplashganda virus saqlovchi mayda tomchilar havoga tarqaladi.
- Kontakt yo‘li. Virus eshik tutqichi, telefon, stol yuzasi kabi buyumlarda qoladi. Ularga tekkan qo‘l bilan burun, og‘iz yoki ko‘zni ushlash orqali yuqadi.
Odam belgilar paydo bo‘lishidan sal oldin va kasallikning birinchi kunlarida eng yuqumli hisoblanadi. Bolalar esa virusni uzoqroq tarqatishi mumkin.
Emlash – grippdan himoyalanishning asosiy usuli
Gripga qarshi emlash kasallikning oldini olishning eng ishonchli va ilmiy isbotlangan usuli hisoblanadi. Vaksina har yili o‘sha mavsumda tarqalishi kutilayotgan virus turlariga moslab yangilanadi. Shuning uchun emlashni har yili, imkon qadar gripp mavsumi boshlanishidan oldin – kuzda o‘tkazish tavsiya etiladi.
Emlangan odam ham ba’zan grippga chalinishi mumkin, ammo bunda kasallik odatda yengilroq kechadi va asoratlar xavfi kamayadi. Vaksina tarkibida tirik, kasallik keltirib chiqaradigan virus bo‘lmagani uchun undan gripp bilan og‘rib qolish mumkin emas. Emlashdan keyin ukol joyida og‘riq, bir-ikki kun yengil holsizlik yoki harorat ko‘tarilishi kuzatilishi mumkin – bu odatiy holat.
Kimlarga emlash ayniqsa muhim
- keksa yoshdagi odamlar;
- homilador ayollar;
- kichik yoshdagi bolalar;
- qandli diabet, yurak, o‘pka, buyrak kasalliklari bo‘lgan bemorlar;
- immuniteti pasaygan odamlar;
- tibbiyot xodimlari, o‘qituvchilar va ko‘p odamlar bilan ishlovchilar.
Emlash bo‘yicha oilaviy poliklinikaga murojaat qilishingiz mumkin. Shifokor sizda qarshi ko‘rsatmalar bor-yo‘qligini aniqlab beradi.
Kundalik gigiyena qoidalari
Oddiy gigiyena odatlari nafaqat grippdan, balki boshqa ko‘plab infeksiyalardan ham himoya qiladi:
- Qo‘llarni tez-tez yuving. Sovun bilan, barmoqlar orasi va tirnoq ostini ham yaxshilab ishqalab yuving – ayniqsa ko‘chadan kelganda, ovqatdan oldin va jamoat transportidan keyin.
- Spirtli antiseptikdan foydalaning. Suv va sovun bo‘lmaganda qo‘l uchun antiseptik yordam beradi.
- Yuzingizni ushlamang. Yuvilmagan qo‘l bilan ko‘z, burun va og‘izga tegmaslikka harakat qiling.
- Yo‘tal va aksirish odobi. Yo‘talganda yoki aksirganda og‘iz-burunni bir martalik ro‘molcha yoki tirsak bukilgan joyi bilan yoping, ro‘molchani darhol tashlang.
- Tez-tez tegiladigan joylarni tozalang. Eshik tutqichlari, telefon, pult, klaviatura yuzasini muntazam artib turing.
Odamlar bilan aloqa va xona havosi
Gripp mavsumida gavjum, yopiq joylarda uzoq qolmaslikka harakat qiling. Agar oilada kimdir kasal bo‘lsa, iloji bo‘lsa unga alohida xona, alohida idish-tovoq va sochiq ajrating. Kasal odam bilan yaqin muloqotda tibbiy niqob taqish virus tarqalishini kamaytiradi. Niqob ho‘l bo‘lib qolsa, uni almashtirish kerak.
Xonani muntazam shamollatish havodagi virus zarrachalari miqdorini kamaytiradi. Qishda ham kuniga bir necha marta derazani qisqa vaqtga ochib qo‘ying. Juda quruq havo burun shilliq qavatini quritadi, shuning uchun isitish mavsumida havo namligini me’yorda saqlashga harakat qiling.
Kasal bo‘lsangiz, boshqalarni asrang
Grippga chalinganingizda uyda qoling, ishga, o‘qishga yoki to‘y-ma’rakalarga bormang. Bu sizning tez tuzalishingizga yordam beradi va virusni jamoaga, ayniqsa keksa va zaif odamlarga yuqtirishning oldini oladi.
Bolalarni qanday himoya qilish mumkin
Bolalar bog‘chasi va maktab gripp viruslari eng tez tarqaladigan joylardan hisoblanadi. Bolaga qo‘lni to‘g‘ri yuvishni, yo‘talganda og‘zini yopishni o‘yin tarzida o‘rgating. Bola kasal bo‘lsa, uni bog‘cha yoki maktabga yubormang: bu boshqa bolalarni ham asraydi. Kattalar emlangan bo‘lsa, oiladagi go‘dak va keksalarni ham himoya qilish osonlashadi.
Immunitetni qo‘llab-quvvatlovchi turmush tarzi
Kuchli immunitet uchun maxsus vositalardan ko‘ra kundalik odatlar muhimroq:
- Yetarli uyqu. Doimiy uyqusizlik organizmning infeksiyalarga qarshiligini pasaytiradi.
- Muvozanatli ovqatlanish. Sabzavot, meva, dukkaklilar, go‘sht, baliq, sut mahsulotlari – ratsion xilma-xil bo‘lsin.
- Jismoniy faollik. Muntazam o‘rtacha harakat, masalan, toza havoda yurish, umumiy salomatlikni mustahkamlaydi.
- Chekmaslik. Chekish nafas yo‘llarining himoya mexanizmlarini buzadi va gripp asoratlari xavfini oshiradi.
- Surunkali kasalliklarni nazorat qilish. Diabet, astma yoki yurak kasalligi yaxshi nazorat qilinsa, gripp yengilroq o‘tadi.
Tabiiy va xalq vositalari: nima foyda beradi
Sarimsoq, piyoz, asal, limon, zanjabil, na’matak damlamasi kabi vositalar xalq orasida grippdan himoya sifatida keng qo‘llaniladi. Ular sog‘lom ovqatlanishning bir qismi sifatida foydali bo‘lishi mumkin: iliq ichimliklar tomoqni yumshatadi, asal yo‘talni biroz kamaytiradi, meva va sabzavotlar vitaminlarga boy.
Biroq bu vositalar grippdan himoya qilishi ilmiy jihatdan isbotlanmagan va ular emlash o‘rnini bosa olmaydi. Vitamin C yoki boshqa qo‘shimchalarni ko‘p miqdorda ichish ham kasallikning oldini olishga ishonchli ta’sir ko‘rsatmaydi. Shuningdek, quyidagilarga e’tibor bering:
- bir yoshgacha bo‘lgan bolalarga asal berilmaydi;
- antibiotiklar grippga qarshi ta’sir qilmaydi va ularni oldini olish uchun ichish mumkin emas;
- “immunitetni kuchaytiruvchi” deb reklama qilinadigan noma’lum vositalarni shifokor bilan maslahatlashmasdan ichmang.
Xulosa
Grippdan himoyalanish uchun eng muhim qadam – har yili kuzda emlanish. Unga qo‘shimcha ravishda qo‘llarni muntazam yuvish, yo‘tal odobiga rioya qilish, xonani shamollatish, kasal odamlar bilan yaqin aloqani cheklash va sog‘lom turmush tarzi xavfni sezilarli kamaytiradi. Xalq vositalari foydali qo‘shimcha bo‘lishi mumkin, ammo ular ishonchli himoya o‘rnini bosmaydi. O‘zingizni va yaqinlaringizni asrang.
Qish mavsumi uchun foydali: gripp: belgilari, davolash va emlash (to‘liq qo‘llanma).
Ko‘p beriladigan savollar
Grippga qarshi emlashni qachon qilish kerak?
Emlashni har yili, gripp mavsumi boshlanishidan oldin, odatda kuzda o‘tkazish tavsiya etiladi. Mavsum boshlangan bo‘lsa ham emlanish foydali bo‘lishi mumkin. Aniq muddatni oilaviy poliklinikada bilib olishingiz mumkin.
Vaksinadan gripp bilan kasal bo‘lib qolish mumkinmi?
Yo‘q. Gripp vaksinasi tarkibida kasallik keltirib chiqaradigan tirik virus yo‘q. Emlashdan keyin bir-ikki kun yengil holsizlik yoki ukol joyida og‘riq bo‘lishi mumkin, bu tezda o‘tib ketadi.
Sarimsoq va limon grippdan himoya qiladimi?
Ular sog‘lom ovqatlanishning foydali qismi, ammo grippdan himoya qilishi ilmiy isbotlanmagan. Ishonchli himoya uchun emlash va gigiyena qoidalariga rioya qilish muhim.
Grippning oldini olish uchun antibiotik ichish mumkinmi?
Yo‘q. Gripp virus keltirib chiqaradigan kasallik, antibiotiklar esa faqat bakteriyalarga ta’sir qiladi. Ularni asossiz ichish foyda bermaydi va bakteriyalarning chidamliligiga olib keladi.







