Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Tahlillar

Kreatinin normasi: ayollar va erkaklarda, kreatinin oshishi sabablari va SKF

Qonda kreatinin normasi ayollar, erkaklar va bolalarda (mkmol/l), kreatinin oshishi va pasayishi sabablari, SKF (glomerulyar filtratsiya tezligi) va buyrak kasalligi bosqichlari, tahlilga qanday tayyorlanish va qachon shifokorga murojaat qilish kerak.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 17-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
1
Himoya kiyimidagi laborant yorug‘likka qarab qon namunasi probirkasini tekshirmoqda

Davomini o'qing

Laboratoriyada sentrifuga yonidagi shtativda turgan qon namunasi probirkalari
Tahlillar

ALT va AST normasi: ayollar, erkaklar va bolalarda, oshishi sabablari

9-noyabr·8 daq
Ko‘zoynakli katta yoshli erkak tibbiy niqobdagi mutaxassis bilan suhbatlashmoqda
Tahlillar

PSA tahlili: yoshga qarab normasi, oshish sabablari va keyingi qadamlar

9-noyabr·8 daq
Ko‘k fonda yotgan, zardobi ajralgan ikki qon namunasi probirkasi
Tahlillar

Bilirubin normasi: umumiy, to‘g‘ri va bilvosita bilirubin, oshishi sabablari

9-noyabr·8 daq
Tibbiyot xodimi qo‘lqopda yosh ayolning bo‘yin sohasini paypaslab, qalqonsimon bezni tekshirmoqda
Tahlillar

TTG normasi: qalqonsimon bez gormoni tahlili, ayollar va homiladorlikda

31-oktabr·10 daq
Laboratoriyada umumiy qon tahlili uchun qator qilib terilgan qon namunasi probirkalari
Tahlillar

Gemoglobin normasi: ayollar, erkaklar va bolalarda jadval, past gemoglobin

29-oktabr·9 daq
Sport zalida mashg‘ulot qilayotgan yigit va yonida oqsil kokteyli
Sog'lom turmush

Kreatin va oqsil: farqi nimada va qanday to‘g‘ri qo‘llanadi

26-aprel, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Kreatinin nima
  2. Kreatinin normasi: ayollar va erkaklarda
  3. Kreatinin oshishi: sabablari
  4. Kreatinin past bo‘lsa
  5. SKF — glomerulyar filtratsiya tezligi
  6. Kreatinin tahlilini qanday topshirish kerak
  7. Kreatinin oshganda nima qilinadi
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Biokimyoviy qon tahlili blankasida «kreatinin» qatorini deyarli har kim ko‘rgan. Bu ko‘rsatkich buyraklar ishini baholashning eng oddiy va keng qo‘llaniladigan usullaridan biri. Quyida kreatinin normasi, uning oshishi va pasayishi sabablari, SKF nima ekani va tahlilni qanday to‘g‘ri topshirish haqida gaplashamiz. Maqola ma’lumot uchun yozilgan va shifokor maslahatini almashtirmaydi: tashxisni faqat mutaxassis qo‘yadi.

Kreatinin nima

Kreatinin — mushaklarda energiya almashinuvi jarayonida doimiy hosil bo‘ladigan chiqindi modda. U qonga o‘tadi, buyraklar uni filtrlab, siydik bilan chiqarib yuboradi. Kreatinin hosil bo‘lish tezligi nisbatan barqaror, shuning uchun qondagi miqdori asosan buyraklar uni qanchalik yaxshi chiqarishiga bog‘liq. Buyrak filtratsiyasi susaysa, kreatinin qonda to‘planadi.

Tahlil uchun venadan qon olinadi. Natija odatda mkmol/l da yoziladi (xorijda ko‘pincha mg/dl da: mg/dl ni 88,4 ga ko‘paytirsangiz, mkmol/l chiqadi). Kreatinin odatda biokimyoviy qon tahlilining tarkibiga kiradi, shuningdek alohida ham topshirilishi mumkin.

Kreatinin normasi: ayollar va erkaklarda

Kreatinin miqdori mushak massasiga bog‘liq, shuning uchun erkaklarda u ayollarnikidan yuqoriroq. Katta yoshli odamlar uchun taxminiy oraliqlar:

  • Ayollar: taxminan 44–97 mkmol/l;
  • Erkaklar: taxminan 62–115 mkmol/l;
  • Keksa yoshdagilar: mushak massasi kamaygani uchun ko‘rsatkich biroz past bo‘lishi mumkin.

Bu raqamlar faqat yo‘l-yo‘riq. Har bir laboratoriya o‘z uskunasi va usuliga qarab biroz boshqacha referens oraliq beradi, shuning uchun natijani aynan o‘sha tahlil blankasidagi normaga solishtiring — shifokor ham shunga tayanadi.

Bolalarda kreatinin normasi

Bolalarda kreatinin kattalarnikidan ancha past, chunki mushak massasi kichik. Taxminan: chaqaloqlarda 20–40 mkmol/l, 1–10 yoshda 25–65 mkmol/l, o‘smirlarda 45–90 mkmol/l atrofida. Bola o‘sgan sari ko‘rsatkich ko‘tarilib boradi. Bolalar uchun aniq chegaralar yosh va jinsga bog‘liq, shuning uchun natijani faqat laboratoriyaning bolalar normasi bilan solishtiring.

Kreatinin oshishi: sabablari

Kreatinin yuqori bo‘lishi har doim ham buyrak kasalligini bildirmaydi. Sabablarni ikki guruhga bo‘lish mumkin.

Buyrak bilan bog‘liq sabablar

  • Surunkali buyrak kasalligi — ko‘pincha gipertoniya va qandli diabet fonida rivojlanadi;
  • O‘tkir buyrak shikastlanishi — og‘ir infeksiya, qon yo‘qotish, zaharlanish, dorilar ta’siri tufayli;
  • Glomerulonefrit va pielonefrit — buyrak to‘qimasining yallig‘lanishi (pielonefrit belgilari);
  • Siydik chiqish yo‘llarining to‘silishi — toshlar, prostata kattalashishi (buyrakda tosh).

Buyrakdan tashqari sabablar

  • Suvsizlanish — kam suyuqlik ichish, qusish, ich ketishi, kuchli terlash;
  • Katta mushak massasi — shug‘ullanuvchi sportchilarda kreatinin tabiiy ravishda yuqori bo‘lishi mumkin;
  • Ko‘p go‘sht iste’mol qilish — tahlil oldidagi kuni go‘shtli katta ovqat natijani biroz oshirishi mumkin;
  • Kreatin qo‘shimchalari — sport qo‘shimchasi sifatida qabul qilinsa, kreatinin oshadi, bu har doim buyrak zararlanishini bildirmaydi;
  • Ba’zi dorilar — yallig‘lanishga qarshi nosteroid og‘riq qoldiruvchilar (NYaQD) (ibuprofen, diklofenak), AAF ingibitorlari (bosim dorilari) va ba’zi antibiotiklar buyrak ishiga ta’sir qiladi;
  • Yurak yetishmovchiligi, jigar kasalligi, og‘ir infeksiyalar — buyrakka qon oqimini kamaytiradi;
  • Podagra va yuqori siydik kislotasi buyrakni zararlashi mumkin (podagra).

Dori nomi o‘zgartirilishi yoki to‘xtatilishi haqidagi qaror faqat shifokor tomonidan qabul qilinadi: o‘zboshimchalik bilan dori qabul qilishni to‘xtatmang.

Kreatinin past bo‘lsa

Kreatinin pasayishi buyrak uchun xavfli emas, odatda mushak massasi kamligini ko‘rsatadi. Sabablari:

  • kam go‘sht yeydigan parhez, vegetarianlik yoki umuman ochlik;
  • mushak massasining kamayishi — keksalik, uzoq yotish, mushak kasalliklari, qattiq ozish;
  • homiladorlik — qon hajmi oshishi va buyrak filtratsiyasi kuchayishi tufayli kreatinin biroz pasayadi (homiladorlik);
  • jigar kasalligi yoki juda ko‘p suyuqlik ichish.

Past kreatinin yakka o‘zi kamdan-kam hollarda davolashni talab qiladi. Agar natija boshqa ko‘rsatkichlar bilan birga g‘ayrioddiy bo‘lsa, shifokor sababini aniqlashtiradi.

SKF — glomerulyar filtratsiya tezligi

SKF (inglizcha eGFR) — buyraklar bir daqiqada qancha qonni tozalashini ko‘rsatadi. Uni to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchash qiyin, shuning uchun kreatinin, yosh va jins asosida CKD-EPI formulasi bilan hisoblashadi. Ko‘p laboratoriyalar natijada SKF ni o‘zlari ko‘rsatadi. Birligi: ml/min/1,73 m².

Sog‘lom katta yoshli odamda SKF odatda 90 va undan yuqori, yoshga qarab sekin pasayadi. Kreatinin o‘zi ba’zan aldaydi: buyrak funksiyasi 40–50 foizgacha pasayguncha kreatinin normada ko‘rinishi mumkin, shuning uchun SKF aniqroq ko‘rsatkich hisoblanadi.

Surunkali buyrak kasalligi bosqichlari

KDIGO tasnifiga ko‘ra, SKF 3 oydan ortiq 60 dan past bo‘lsa yoki buyrak zararlanishi belgilari (masalan, siydikda oqsil) bo‘lsa, surunkali buyrak kasalligi (SBK) deyiladi:

  • G1: SKF 90 va undan yuqori (zararlanish belgilari bilan);
  • G2: 60–89 (biroz pasaygan);
  • G3a: 45–59 (yengil-o‘rtacha pasaygan);
  • G3b: 30–44 (o‘rtacha-og‘ir pasaygan);
  • G4: 15–29 (og‘ir pasaygan);
  • G5: 15 dan past (buyrak yetishmovchiligi).

Bosqichni baholashda faqat SKF emas, siydikdagi albumin ham hisobga olinadi. Buning uchun ertalabki siydikda albumin/kreatinin nisbati (ACR) aniqlanadi: 3 mg/mmol (30 mg/g) dan past — norma, 3–30 mg/mmol — oshgan, 30 dan yuqori — juda yuqori. Albumin ko‘rinishi buyrak filtri zararlangani va yurak-qon tomir xavfi oshganini bildiradi. Umumiy siydik tahlili ham dastlabki baho beradi.

Kreatinin tahlilini qanday topshirish kerak

Natija to‘g‘ri chiqishi uchun oddiy qoidalarga amal qiling:

  • tahlil ertalab, och qoringa topshiriladi (oxirgi ovqatdan 8–12 soat o‘tgach), faqat suv ichish mumkin;
  • tahlildan 1–2 kun oldin kuchli jismoniy mashqlar, sauna va alkogoldan voz keching;
  • tahlil arafasida ko‘p go‘shtli ovqat va kreatin qo‘shimchalarini qabul qilmang;
  • odatdagidek suyuqlik iching: suvsizlanish ham, haddan ziyod ko‘p suv ichish ham natijaga ta’sir qiladi;
  • qabul qilayotgan barcha dori va qo‘shimchalar haqida shifokor va laborantga ayting.

Kreatinin bir marta biroz oshgan bo‘lsa, vahima qilmang: odatda 1–2 hafta ichida tahlil takrorlanadi. Haqiqiy buyrak kasalligi bo‘lsa, ko‘rsatkich 3 oydan ortiq o‘zgarib turadi. Shifokor siydik tahlili, ACR, buyrak ultratovushi va qon bosimini ham baholashi mumkin.

Buyrakni qanday asrash mumkin

  • qon bosimini nazorat qilish (gipertoniya) — buyrak zararlanishining asosiy sabablaridan biri;
  • qandli diabetda qand miqdorini maqsadli darajada ushlash (qandli diabet);
  • og‘riq qoldiruvchi dorilarni (NYaQD) shifokor maslahatisiz uzoq qabul qilmaslik;
  • yetarli suyuqlik ichish, tuzni cheklash, chekmaslik, vaznni me’yorda saqlash;
  • xavf guruhidagi odamlar (diabet, gipertoniya, yurak kasalligi, oilada buyrak kasalligi) yiliga kamida bir marta kreatinin va siydikdagi albuminni tekshirishi.

Kreatinin oshganda nima qilinadi

Birinchi qadam — natijani to‘g‘ri baholash. Bir martalik biroz oshgan kreatinin tahlil oldidagi go‘shtli ovqat, mashq yoki suvsizlanish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shuning uchun shifokor odatda tahlilni to‘g‘ri tayyorgarlik bilan takrorlashni, SKF ni hisoblashni va siydikda albuminni tekshirishni tavsiya qiladi.

Agar buyrak kasalligi tasdiqlansa, davolash sababga qarab tanlanadi: qon bosimini nazorat qilish, qandli diabetda qandni tushirish, buyrakka zarar yetkazadigan dorilarni almashtirish, toshlar bo‘lsa — ularni olib tashlash. Parhez, tuz va oqsil miqdorini shifokor bilan kelishib belgilang: «buyrak uchun» deb reklama qilinadigan dorivor o‘tlar va qo‘shimchalar isbotlanmagan, ba’zilari esa buyrakka zararli.

Kreatinin yetarli emasmi: sistatin C

Mushak massasi juda katta yoki juda kam odamlarda kreatinin SKF ni noto‘g‘ri ko‘rsatishi mumkin. Bunday hollarda shifokor qo‘shimcha ko‘rsatkich — sistatin C ni yoki boshqa tekshiruvlarni tavsiya qilishi mumkin. Bu tahlil hamma laboratoriyada ham qilinmaydi, lekin kreatinin natijasiga ishonch yo‘q paytda foydali.

Sportchilar va keksalarda kreatinin

Bodibildingda shug‘ullanuvchi yosh yigitda kreatinin 115–120 mkmol/l bo‘lib, SKF normal va siydikda albumin yo‘q bo‘lsa, bu ko‘pincha mushak massasi bilan izohlanadi. Aksincha, keksa va ozg‘in ayolda 90 mkmol/l ham buyrak funksiyasi pasayganini yashirishi mumkin, chunki uning «odatiy» kreatinini ancha past. Shu sababli kreatinin raqamiga emas, SKF ga va siydik tahlillariga qarab baho berish to‘g‘riroq.

Kreatinin, mochevina va klirens

Ko‘pincha kreatinin bilan birga mochevina (azot almashinuvi mahsuloti) ham tekshiriladi. Mochevina oqsilli ovqat, suvsizlanish va ba’zi dorilar bilan ham o‘zgaradi, shuning uchun u kreatininga qaraganda kamroq aniq. Ilgari buyrak ishini baholash uchun 24 soatlik siydik yig‘ib kreatinin klirensi (Reberg sinamasi) ham qilinardi. Hozir ko‘p hollarda qondagi kreatinin asosidagi SKF hisobi yetarli deb hisoblanadi va yig‘ilgan siydik faqat alohida hollarda kerak bo‘ladi.

Tahlil natijasini o‘zingiz izohlashga urinmang: bir ko‘rsatkich emas, butun holat — bosim, qand, siydik tahlili, shikoyatlar va dorilar birgalikda baholanadi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Kreatinin yoki SKF normadan chiqqan bo‘lsa, terapevt yoki nefrologga murojaat qiling. Quyidagi holatlarda esa shoshilinch yordam kerak:

  • siydik miqdori keskin kamaygan yoki umuman chiqmayapti;
  • yuz, oyoqlarda kuchli shish, nafas qisilishi;
  • doimiy ko‘ngil aynishi, qusish, tushkunlik, hushdan ketish yoki chalkashlik;
  • bel sohasida kuchli og‘riq, isitma, siydikda qon;
  • yurak urishi buzilishi, kuchli holsizlik.

Bunday hollarda darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki eng yaqin shifoxonaga boring. Ko‘p tahlil normalari bir joyda: tahlil normalari.

Xulosa

Kreatinin — mushaklardan hosil bo‘ladigan chiqindi, uning qondagi miqdori buyrak filtratsiyasi haqida xabar beradi. Katta yoshli ayollarda taxminan 44–97, erkaklarda 62–115 mkmol/l normal hisoblanadi, ammo har bir laboratoriyaning o‘z oralig‘i ustuvor. Kreatinin oshishining sababi har doim buyrak emas: suvsizlanish, mushak massasi, go‘sht, kreatin va ba’zi dorilar ham ta’sir qiladi. Buyrak funksiyasini aniqroq baholash uchun SKF va siydikdagi albumin (ACR) tekshiriladi. Natija chegaradan chiqsa, tahlilni takrorlang va shifokor bilan maslahatlashing.

Ko‘p beriladigan savollar

Kreatinin normasi qancha?

Katta yoshli ayollarda taxminan 44–97 mkmol/l, erkaklarda 62–115 mkmol/l. Aniq oraliq laboratoriyaga qarab biroz farq qiladi, shuning uchun tahlil blankasidagi referens qiymatga qarang.

Qonda kreatinin nimani ko‘rsatadi?

U buyraklar qonni qanchalik yaxshi filtrlayotganini ko‘rsatadi. Kreatinin oshgan bo‘lsa, buyrak ishi susaygan bo‘lishi mumkin, lekin suvsizlanish, mushak massasi va dorilar ham ta’sir qiladi.

Kreatinin oshgan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Dastlab tahlilni to‘g‘ri tayyorgarlik bilan takrorlang va SKF hamda siydikdagi albuminni tekshiring. Sababini terapevt yoki nefrolog aniqlaydi; o‘zboshimchalik bilan dori qabul qilmang va og‘riq qoldiruvchilarni cheklang.

SKF nima va qanday hisoblanadi?

SKF — buyraklar bir daqiqada qancha qonni tozalashini ko‘rsatadi. U kreatinin, yosh va jins asosida CKD-EPI formulasi bilan hisoblanadi; 90 dan yuqori qiymat odatda normal hisoblanadi, 60 dan past bo‘lsa 3 oydan ortiq davom etsa, surunkali buyrak kasalligi haqida o‘ylanadi.

Kreatinin tahliliga qanday tayyorlanish kerak?

Ertalab och qoringa topshiring, 1–2 kun oldin kuchli mashqlar, alkogol, ko‘p go‘sht va kreatin qo‘shimchalaridan saqlaning, oddiy miqdorda suv iching va dorilar haqida shifokorga ayting.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/10
  1. Kreatinin nima
  2. Kreatinin normasi: ayollar va erkaklarda
  3. Kreatinin oshishi: sabablari
  4. Kreatinin past bo‘lsa
  5. SKF — glomerulyar filtratsiya tezligi
  6. Kreatinin tahlilini qanday topshirish kerak
  7. Kreatinin oshganda nima qilinadi
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi