Ko‘z allergiyasi, tibbiyotda allergik kon’yunktivit deb ataladi, ko‘zning shilliq qavati — kon’yunktivaning allergenlarga javoban yallig‘lanishidir. Kon’yunktiva qovoqlarning ichki yuzasini va ko‘z olmasining oq qismini qoplab turadigan yupqa parda bo‘lib, ko‘zni namlab, himoya qiladi. Gul changi, uy changi yoki hayvon juni kabi moddalar unga tushganda immun tizim ortiqcha javob beradi: gistamin va boshqa moddalar ajralib, ko‘z qichiydi, qizaradi va yoshlanadi.
Allergiyaning barcha turlari, belgilari va davolash usullari haqida umumiy ma’lumot: Allergiya: turlari, belgilari, sabablari va davolash.
Ko‘z allergiyasi yuqumli emas va ko‘rishga odatda xavf solmaydi, ammo kundalik hayotni ancha qiyinlashtiradi: o‘qish, ishlash, mashina haydash va uxlashga xalaqit beradi. Yaxshi xabar shuki, allergenlardan saqlanish va to‘g‘ri tanlangan tomchilar bilan belgilarni samarali nazorat qilish mumkin.
Ko‘z allergiyasining turlari
- Mavsumiy allergik kon’yunktivit — bahor va yoz oylarida daraxt, o‘t va begona o‘tlar changlanganda kuchayadi. Ko‘pincha allergik tumov bilan birga keladi.
- Yil davomida kuzatiladigan (perennial) kon’yunktivit — uy changi kanalari, mog‘or, uy hayvonlari juni va suvaraklar kabi doimiy allergenlar sabab bo‘ladi.
- Kontakt allergiya — ko‘z kosmetikasi, kontakt linza eritmasi yoki ayrim ko‘z tomchilaridagi moddalarga javob.
- Og‘irroq shakllar — bahorgi keratokon’yunktivit va atopik keratokon’yunktivit. Ular kamroq uchraydi, ko‘z shox pardasiga ta’sir qilishi mumkin va albatta oftalmolog nazoratini talab qiladi.
Sabablari va xavf omillari
Eng ko‘p uchraydigan allergenlar:
- daraxt, o‘t va begona o‘tlarning gul changi;
- uy changi va undagi mikroskopik kanalar;
- mushuk, it va boshqa hayvonlarning juni, so‘lagi va teri qipiqlari;
- namli xonalardagi mog‘or zamburug‘lari;
- tamaki tutuni, atir va kimyoviy bug‘lar (ular allergiyani kuchaytiruvchi ta’sirlovchilar).
Allergik tumov, bronxial astma yoki atopik dermatiti bor odamlarda, shuningdek oilada allergik kasalliklar bo‘lsa, ko‘z allergiyasi ko‘proq uchraydi.
Ko‘z allergiyasining belgilari
- kuchli qichishish — eng xarakterli belgi;
- ko‘z oqining qizarishi;
- ko‘p yosh oqishi, suvsimon tiniq ajralma;
- qovoqlarning shishishi, ayniqsa ertalab;
- ko‘zda qum yoki begona jism bordek tuyulishi, achishish;
- yorug‘likka sezgirlik;
- ko‘pincha ikkala ko‘z birdaniga zararlanadi;
- aksirish, burun bitishi va burundan suv oqishi bilan birga kelishi mumkin.
Allergik va infeksion kon’yunktivitning farqi
Ko‘z qizarishi faqat allergiya bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Asosiy farqlar quyidagicha:
- Allergik: asosiy belgi — qichishish, ajralma tiniq va suvsimon, ikkala ko‘z, allergen bilan aloqa yoki mavsumga bog‘liq, yuqumli emas.
- Virusli: ko‘pincha shamollash bilan birga, avval bir ko‘zda boshlanib, keyin ikkinchisiga o‘tadi, suvsimon ajralma, yuqumli.
- Bakterial: quyuq sarg‘ish yoki yashil yiringli ajralma, ertalab kipriklar yopishib qoladi, yuqumli.
Agar qaysi biri ekanini aniq bilmasangiz, o‘zingizga tomchi tanlashdan oldin shifokorga ko‘rining.
Quruq ko‘z sindromi, blefarit (qovoq chetlarining yallig‘lanishi) va ko‘zga begona jism tushishi ham qichishish va qizarish berishi mumkin. Shuning uchun belgilar odatdagidan farq qilsa yoki uzoq davom etsa, ularni allergiya deb o‘zingiz xulosa chiqarmang.
Tashxis
Ko‘pincha tashxis shikoyatlar va ko‘rik asosida qo‘yiladi. Oftalmolog maxsus mikroskop (yoriqli chiroq) yordamida kon’yunktiva va shox pardani tekshiradi. Allergenni aniqlash zarur bo‘lsa, allergolog teri sinamalarini yoki qonda maxsus antitanachalar tahlilini buyurishi mumkin. Bu qaysi allergendan saqlanish kerakligini bilishga yordam beradi.
Davolash usullari
Sun’iy ko‘z yoshlari
Konservantsiz namlovchi tomchilar ko‘z yuzasidan allergenlarni yuvib tashlaydi va quruqlikni kamaytiradi. Ular yengil holatlarda yaxshi yordam beradi.
Antigistamin va mast hujayralarini barqarorlashtiruvchi tomchilar
Bu tomchilar qichishish va qizarishni tez kamaytiradi, ayrimlari esa muntazam qo‘llanganda allergik reaksiyaning oldini oladi. Masalan, olopatadin, ketotifen yoki kromoglikat kabi moddalar shular jumlasiga kiradi. Qaysi tomchi va qanday tartibda tomizilishini shifokor yoki farmatsevt bilan aniqlang.
Ichiladigan antigistamin dorilar
Ko‘z allergiyasi tumov bilan birga kelganda shifokor setirizin yoki loratadin kabi dorilarni tavsiya qilishi mumkin. Ba’zilari ko‘zni quritishi va uyquchanlik keltirishi mumkinligini yodda tuting.
Gormonal tomchilar
Og‘ir holatlarda oftalmolog qisqa kurs bilan kortikosteroidli tomchilar buyuradi. Ularni o‘zboshimchalik bilan ishlatish mumkin emas: uzoq qo‘llash ko‘z ichi bosimining oshishi va boshqa jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin.
Qon tomirlarini toraytiruvchi «qizarishni ketkazuvchi» tomchilar qisqa muddat yengillik beradi, lekin uzoq ishlatilganda qizarish qaytadan kuchayishi mumkin, shuning uchun ularni muntazam qo‘llamang.
Uyda nima qilish mumkin
- Ko‘zni ishqalamang — bu qichishishni va yallig‘lanishni kuchaytiradi.
- Sovuq kompress — toza, sovuq suvga botirilgan matoni yopiq qovoqlarga bir necha daqiqa qo‘ying.
- Tashqaridan kelgach yuzingizni yuving, ko‘zni toza suv bilan chayqating.
- Gul changi ko‘p kunlarda quyosh ko‘zoynagi taqing.
- Kontakt linzalarni belgilar o‘tguncha vaqtincha ko‘zoynak bilan almashtiring.
- Choy damlamasi, ona suti yoki boshqa xalq vositalarini ko‘zga tomizmang — ular infeksiya keltirishi mumkin.
Profilaktika: allergenlardan qanday saqlanish
- Changlanish mavsumida, ayniqsa shamolli va quruq kunlarda, deraza va eshiklarni yopiq tuting.
- Tashqaridan kelgach kiyimni almashtiring, kechqurun dush qabul qilib, sochni yuving.
- Yotoq choyshabini muntazam issiq suvda yuving, xonani nam latta bilan arting.
- Uy hayvonini yotoqxonaga kiritmang.
- Xonadagi namlikni nazorat qiling, mog‘or paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymang.
- Kiprik bo‘yog‘i va boshqa kosmetikani muntazam yangilang, eskisini ishlatmang.
- Mavsumiy allergiyada shifokor tavsiyasiga ko‘ra tomchilarni mavsum boshlanishidan oldinroq qo‘llash mumkin.
Agar allergiya har yili qaytalansa va dorilar yetarli yordam bermasa, allergolog ayrim hollarda allergenga xos immunoterapiyani taklif qilishi mumkin.
Bolalarda ko‘z allergiyasi
Bolalar ko‘zini tez-tez ishqalaydi, bu esa qizarish va shishni kuchaytiradi. Ko‘z allergiyasi ko‘pincha allergik tumov yoki atopik dermatit bilan birga keladi. Bolalar uchun tomchilarni faqat pediatr yoki bolalar oftalmologi tanlaydi. Bahorgi keratokon’yunktivit ko‘proq bolalik va o‘smirlik davrida uchraydi, shuning uchun bolada ko‘z belgilari uzoq davom etsa, mutaxassisga ko‘rsating.
Xulosa
Ko‘z allergiyasi keng tarqalgan, yuqumli bo‘lmagan holat bo‘lib, asosiy belgisi qichishish, qizarish va yosh oqishidir. Allergenlardan saqlanish, ko‘zni ishqalamaslik, sovuq kompress va shifokor tavsiya qilgan tomchilar belgilarni samarali yengillashtiradi. Belgilar og‘ir bo‘lsa yoki infeksiya gumon qilinsa, oftalmologga murojaat qiling.
Ko‘z qizarishining boshqa sabablari haqida: kon’yunktivit.
Maqolada tilga olingan dorilar: Ketotifen tabletka, Loratadin tabletka, Zodak tomchi.
Ko‘p beriladigan savollar
Ko‘z allergiyasi yuqumlimi?
Yo‘q, allergik kon’yunktivit yuqumli emas, u immun tizimning allergenlarga javobidir. Virusli va bakterial kon’yunktivit esa yuqumli. Agar ajralma quyuq yoki yiringli bo‘lsa, shifokorga ko‘rining.
Ko‘z allergiyasi qancha davom etadi?
Allergen bilan aloqa to‘xtagach belgilar odatda tez kamayadi. Mavsumiy allergiya changlanish davri davom etguncha qaytalanishi mumkin. Doimiy allergenlarda esa belgilar yil davomida kuzatiladi.
Ko‘z allergiyasida qanday tomchilar yordam beradi?
Yengil holatlarda sun’iy ko‘z yoshlari, kuchliroq qichishishda antigistamin tomchilar yordam beradi. Gormonli tomchilarni faqat oftalmolog buyuradi. Tomchini tanlashda shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing.
Kontakt linza taqsam bo‘ladimi?
Allergiya qo‘zigan paytda linzalar allergenlarni to‘plab, belgilarni kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun bu davrda ko‘zoynak taqish ma’qul. Linzaga qachon qaytishni shifokor bilan kelishing.







