Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Gepatit: turlari, belgilari, qanday yuqishi va davolash

Gepatit nima, A, B, C, D va E virusli gepatitlarining farqi: yuqish yo‘llari, surunkali bo‘lishi, emlash va davolash. Spirtli, dorili, otoimmun va yog‘li gepatit, sariqlik va boshqa belgilar, ALT, AST, HBsAg, anti-HCV va bilirubin tahlillari, oldini olish hamda shoshilinch holatlar.

Diyorbek HusanovD
Diyorbek HusanovYangilangan: 14-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
2
Pushti qo‘lqop kiygan qo‘l oddiy fonda qon namunasi solingan probirkani ushlab turibdi

Davomini o'qing

Ona bolasining qo‘llarini kran ostida sovun bilan yuvmoqda — gepatit A profilaktikasi
Kasalliklar

Gepatit A (sariq kasalligi): belgilari, yuqishi, tahlillar va davolash

6-noyabr·10 daq
Laboratoriyada qo‘lqopli qo‘l qon namunasi solingan probirkani ushlab turibdi — gepatit B tahlili
Kasalliklar

Gepatit B: belgilari, qanday yuqadi, tahlillar va davolash

25-oktabr·8 daq
Shifokor bemorning qo‘lidagi toshmani diqqat bilan ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Maymunchechak kasalligi: belgilari, yuqish yo‘llari va himoya

29-aprel, 2023·7 daq
Shifokor bemor bilan tahlil natijalarini muhokama qilmoqda — gepatit C tashxisi
Kasalliklar

Gepatit C: belgilari, qanday yuqadi va davolanadimi

25-oktabr·8 daq
Yigit va qiz uy o‘simliklari orasidagi divanda o‘ychan holda yonma-yon o‘tiribdi
Kasalliklar

Genital gerpes: belgilari, yuqish yo‘llari, tahlil va davolash

10-noyabr·9 daq
Nuqtali ko‘ylakdagi erkak deraza yonida turib bilagini qashimoqda
Kasalliklar

Qo‘tir kasalligi: belgilari, yuqish yo‘llari va davolash

4-noyabr·8 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Gepatit nima
  2. Gepatit turlari
  3. Gepatit belgilari
  4. Gepatit qanday yuqadi
  5. Gepatit qanday tashxislanadi
  6. Gepatit davolash
  7. Oldini olish
  8. Qachon shoshilinch yordam kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Ko‘z va teri sarg‘ayishi, siydikning to‘q rangga kirishi, o‘ng qovurg‘a ostida og‘irlik, holsizlik — bu belgilar «jigar kasalligi» degan fikrni uyg‘otadi va ko‘pincha haqiqatan gepatit haqida darak beradi. Biroq gepatit uzoq vaqt hech qanday belgi bermasligi ham mumkin, shuning uchun kasallik ko‘pincha tasodifan, tahlil paytida topiladi.

Bu maqola gepatit haqida umumiy qo‘llanma: u nima, qanday turlari bor, qanday yuqadi, qanday tekshiriladi, qanday davolanadi va oldini olish mumkinmi. Har bir virusli turi uchun alohida batafsil sahifalarga havolalar ham keltirilgan. Ma’lumotlar JSST, AASLD va EASL tavsiyalariga asoslangan.

Gepatit nima

Gepatit — jigar to‘qimasining yallig‘lanishi. Yunoncha «hepar» — jigar, «-itis» — yallig‘lanish. Yallig‘lanish 6 oydan kam davom etsa o‘tkir, 6 oydan ortiq davom etsa surunkali gepatit deyiladi. Surunkali gepatit yillar davomida jigarni shikastlab, uning chandiqlanishiga (fibroz), so‘ngra jigar sirroziga va jigar saratoniga olib kelishi mumkin.

Gepatit sabablari ikki katta guruhga bo‘linadi: virusli (A, B, C, D, E viruslari) va novirusli (alkogol, dorilar, zaharlar, otoimmun jarayon, yog‘ to‘planishi). Jigarning boshqa kasalliklari haqida umumiy ma’lumot jigar kasalliklari sahifasida berilgan.

Gepatit turlari

Virusli gepatitlar: A, B, C, D va E

Beshta asosiy gepatit virusi bir-biridan yuqish yo‘li, surunkali bo‘lish xavfi va davolanishi bilan farq qiladi. Qiyosiy jadval o‘rniga asosiy farqlarni qisqacha keltiramiz:

  • Gepatit A — ifloslangan suv va ovqat orqali (najas-og‘iz yo‘li) yuqadi. Surunkali bo‘lmaydi, odatda o‘z-o‘zidan tuzaladi. Emlash bor. Maxsus davosi yo‘q, parvarish qilinadi. Batafsil: gepatit A.
  • Gepatit B — qon, jinsiy aloqa va onadan bolaga yuqadi. Kattalarning ko‘pida o‘tib ketadi, ammo chaqaloqlarda 90 foizgacha surunkalilashadi. Emlash bor. Surunkali shaklida virusga qarshi dorilar bilan nazorat qilinadi. Batafsil: gepatit B.
  • Gepatit C — asosan qon orqali yuqadi. Taxminan 55–85 foiz hollarda surunkali bo‘ladi. Emlash yo‘q, lekin zamonaviy to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiluvchi virusga qarshi dorilar 95 foizdan ortiq bemorni tuzatadi. Batafsil: gepatit C.
  • Gepatit D — faqat gepatit B bilan birga uchraydi, qon orqali yuqadi. Eng og‘ir kechadigan turi, sirrozga tez olib keladi. Alohida emlash yo‘q, ammo B emlashi D dan ham himoya qiladi.
  • Gepatit E — A kabi ifloslangan suv orqali yuqadi (ba’zan yetarlicha pishmagan cho‘chqa go‘shti orqali). Odatda o‘z-o‘zidan tuzaladi, lekin homilador ayollarda va immuniteti zaiflarda og‘ir kechishi mumkin.

Qisqacha: A va E o‘tkir kasalliklar, ular surunkali bo‘lmaydi; B, C va D surunkali bo‘lishi mumkin va jigarni yillar davomida shikastlaydi. B va A dan emlash yordamida himoyalanish mumkin, C ni esa to‘liq davolash mumkin.

Novirusli gepatitlar

  • Spirtli gepatit — alkogolni uzoq va ko‘p iste’mol qilish natijasi. Alkogoldan voz kechish eng muhim davo. Bu haqda jigar va alkogol maqolasida yozilgan.
  • Dorili (toksik) gepatit — ba’zi dorilar, o‘simlik qo‘shimchalari yoki zaharlar sabab bo‘ladi. Ko‘pincha zararli moddani to‘xtatganda o‘tib ketadi. Parasetamolni me’yoridan ortiq ichish og‘ir shikastlanishga olib kelishi mumkin.
  • Otoimmun gepatit — immun tizimi jigar hujayralariga hujum qiladi. Ko‘pincha ayollarda uchraydi, immunitetni bostiruvchi dorilar bilan davolanadi.
  • Yog‘li jigar kasalligi (metabolik disfunksiya bilan bog‘liq) — semizlik, qandli diabet va yuqori xolesterin fonida jigarda yog‘ to‘planib, yallig‘lanish paydo bo‘lishi (steatogepatit). Batafsil: jigarning yog‘ bosishi.

Gepatit belgilari

Gepatit belgilari turiga va davriga bog‘liq. O‘tkir shaklda ular bir necha kun yoki haftada rivojlanadi, surunkali shaklda esa yillar davomida deyarli bo‘lmasligi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan belgilar:

  • ko‘z oqi va terining sarg‘ayishi (sariqlik);
  • siydikning pivo yoki choy rangiga o‘xshab to‘qlashishi, najasning oqarishi;
  • doimiy holsizlik, tez charchash;
  • ishtaha yo‘qolishi, ko‘ngil aynishi, qusish;
  • o‘ng qovurg‘a ostida og‘irlik yoki og‘riq;
  • past haroratli isitma, bo‘g‘imlar va mushaklarda og‘riq;
  • terining qichishishi.

Sariqlik nimani bildiradi

Sariqlik — qonda bilirubin pigmenti oshganida paydo bo‘ladigan alomat. U jigar hujayralari shikastlanganda (gepatit), o‘t yo‘llari tiqilganda (tosh, o‘sma) yoki qizil qon tanachalari ko‘p parchalanganda (gemoliz) uchraydi. Shuning uchun sariqlik albatta shifokor ko‘rigini talab qiladi, o‘z-o‘zicha «jigar» deb davolanmaslik kerak.

Surunkali gepatitning «jim» kechishi

Surunkali B va C gepatitida ko‘pchilik odam yillar davomida o‘zini yaxshi his qiladi. Holsizlik va unchalik aniq bo‘lmagan noqulaylik bo‘lishi mumkin. Aynan shuning uchun xavf guruhidagilar belgi kutmasdan tekshirilishi lozim. Sirroz bosqichida qorinning kattalashishi (astsit), oyoq shishi, qon ketishi, teridagi tomirli «yulduzchalar» va ong buzilishi paydo bo‘lishi mumkin.

Gepatit qanday yuqadi

Yuqish yo‘li gepatit turiga bog‘liq. Uchta asosiy mexanizm bor:

  • Najas-og‘iz yo‘li (A va E): ifloslangan suv, yuvilmagan sabzavot-meva, qo‘l gigienasiga rioya qilmaslik. Ayniqsa suv sifati yomon joylarda tez tarqaladi.
  • Qon orqali (B, C, D): steril bo‘lmagan igna va shpritslar, tibbiy yoki kosmetik muolajalar (manikyur, pirsing, tatuirovka, stomatologiya) bo‘yicha asboblar yetarlicha zararsizlantirilmasa, umumiy ustara va tish cho‘tkasi, qon quyish tarixi.
  • Jinsiy aloqa va onadan bolaga (asosan B, kamroq C): himoyasiz jinsiy aloqa, tug‘ruq vaqtida virusning onadan chaqaloqqa o‘tishi.

Gepatit A, B va C quchoqlashish, bir idishdan ovqatlanish, aksirish yoki qo‘l berib ko‘rishish bilan yuqmaydi (A bundan mustasno bo‘lib, kasal odamning qo‘li orqali ovqatga tushgan virus xavfli). Gepatit B va C da kasal bilan bir uyda yashash, gigiena qoidalariga rioya qilinsa, xavf tug‘dirmaydi.

Gepatit qanday tashxislanadi

Faqat belgilarga qarab gepatit turini aniqlab bo‘lmaydi, shuning uchun qon tahlillari o‘tkaziladi:

  • ALT va AST — jigar fermentlari, hujayralar shikastlanganda oshadi. Batafsil: ALT va AST normasi. Ular gepatit turini aytib bermaydi, lekin jigar shikastlanganini ko‘rsatadi;
  • Bilirubin (umumiy, to‘g‘ridan-to‘g‘ri) — sariqlik bilan bog‘liq;
  • HBsAg — gepatit B virusi borligini ko‘rsatadi, anti-HBs immunitet yoki emlash natijasini bildiradi;
  • Anti-HCV — gepatit C bilan uchrashganlikni ko‘rsatadi; musbat bo‘lsa, HCV RNK (PZR) bilan faol infeksiya tasdiqlanadi;
  • Anti-HAV IgM — o‘tkir gepatit A, anti-HEV — gepatit E uchun;
  • protrombin vaqti (INR), albumin, umumiy qon tahlili — jigar funksiyasini baholash uchun;
  • jigar ultratovushi va elastografiya (fibroz darajasini o‘lchash).

Skrining tahlillari haqida jigar skrining testlari maqolasida ham o‘qishingiz mumkin. JSST kamida bir marta B va C gepatitiga tekshirilishni barcha kattalarga, ayniqsa xavf guruhlariga (homilador ayollar, tibbiyot xodimlari, qon quyilgan bemorlar, giyohvandlik tarixi bo‘lganlar, bemorning oila a’zolari) tavsiya etadi.

Gepatit davolash

Davolash gepatit turiga bog‘liq; dorilarni faqat shifokor — gepatolog yoki infeksionist — tanlaydi.

  • A va E — maxsus davo yo‘q; dam olish, ko‘p suyuqlik, yengil ovqat, alkogol va jigarni zararlovchi dorilarni to‘xtatish. Og‘ir hollarda kasalxonada davolanadi.
  • B — o‘tkir shaklda ko‘pincha kuzatuv kifoya; surunkali shaklda viruslarni bostiruvchi dorilar (nukleozid/nukleotid analoglar) uzoq muddat, ba’zan umr bo‘yi qabul qilinadi, virus miqdori nazoratga olinadi.
  • C — to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiluvchi virusga qarshi dorilarning 8–12 haftalik kursi virusni deyarli barcha bemorda yo‘qotadi.
  • D — murakkab, mutaxassis tomonidan alohida sxema bilan olib boriladi.
  • Spirtli va dorili — sababni bartaraf etish (alkogol yoki dorini to‘xtatish), vitamin va oziq-ovqat yetishmovchiligini tuzatish.
  • Otoimmun — immunitetni bostiruvchi dorilar.
  • Yog‘li jigar — vazn tushirish, ovqatlanish va harakat, qand va xolesterinni nazorat qilish.

Har qanday gepatitda jigar uchun alkogolni butunlay istisno qilish, shifokor bilmagan holda dori va «jigar tozalovchi» o‘t-o‘lan qo‘shimchalar ichmaslik, vaksinalarni (A va B) olish muhim. Surunkali gepatitda muntazam ravishda tahlil va ultratovush bilan kuzatuv, kerak bo‘lsa jigar saratoni skriningi o‘tkaziladi.

Oldini olish

  • Emlash. A va B gepatitiga qarshi samarali vaksinalar bor. B ga qarshi emlash chaqaloqlarga tug‘ilgan kunning o‘zida beriladi va saraton xavfini ham kamaytiradi. Kattalar ham emlanishi mumkin.
  • Gigiena. Qo‘lni sovunlab yuvish, toza ichimlik suvi, sabzavot-mevani yuvish, ovqatni yaxshi pishirish.
  • Qon bilan aloqadan saqlanish. Faqat bir martalik ignalar, tibbiy va go‘zallik xizmatlarida sterillanishga ishonch hosil qilish, shaxsiy ustara va tish cho‘tkasidan foydalanish.
  • Himoyalangan jinsiy aloqa va doimiy sherik bilan tekshiruv.
  • Homiladorlikda tekshiruv. HBsAg musbat onadan tug‘ilgan chaqaloqqa emlash va immunoglobulin tug‘ilgandan keyin darhol beriladi.
  • Alkogolni cheklash va sog‘lom vaznni saqlash.

Qachon shoshilinch yordam kerak

103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki darhol shifoxonaga murojaat qiling, agar quyidagilar bo‘lsa:

  • sariqlik bilan birga uyquchanlik, chalkashlik, xulq-atvor o‘zgarishi yoki ongning buzilishi;
  • qon qusish yoki qora, qatronsimon najas;
  • qorinning tez kattalashishi, kuchli qorin og‘rig‘i;
  • yuqori harorat va titroq bilan sariqlik;
  • to‘xtamaydigan qusish, suvsizlanish belgilari;
  • homilador ayolda sariqlik yoki qattiq qichishish.

Sariqlik, siydikning to‘qlashishi yoki holsizlik bir necha kundan ortiq davom etsa ham, shifokorga murojaat qilish kerak.

Xulosa

Gepatit — jigarning yallig‘lanishi bo‘lib, uning ortida virus, alkogol, dori, otoimmun jarayon yoki yog‘ to‘planishi turishi mumkin. A va E odatda o‘tib ketadi, B, C va D esa surunkali bo‘lib, jigarni sirrozgacha yetkazishi mumkin. Biroq A va B ga qarshi emlash bor, C esa zamonaviy dorilar bilan deyarli har doim tuzaladi. Xavf guruhida bo‘lsangiz, belgi kutmay tahlil topshiring va aniq tashxis hamda davo uchun shifokorga murojaat qiling.

Ko‘p beriladigan savollar

Gepatit nima va u qanday kasallik?

Gepatit — jigar to‘qimasining yallig‘lanishi. U virusli (A, B, C, D, E) yoki novirusli (alkogol, dori, otoimmun, yog‘li jigar) bo‘lishi mumkin. 6 oydan ortiq davom etsa, surunkali deyiladi.

Gepatitning birinchi belgilari qanday?

Holsizlik, ishtaha yo‘qolishi, ko‘ngil aynishi, o‘ng qovurg‘a ostida og‘irlik, siydikning to‘qlashishi va ko‘z hamda terining sarg‘ayishi. Surunkali shaklda esa belgilar uzoq vaqt umuman bo‘lmasligi mumkin.

Qaysi gepatit eng xavfli?

Surunkali bo‘lib, sirroz va saratonga olib keladigan B, C va ayniqsa D turlari xavfliroq. A va E odatda o‘tib ketadi, lekin og‘ir kechganda (ayniqsa homiladorlarda) xavfli bo‘lishi mumkin.

Gepatit maishiy yo‘l bilan yuqadimi?

A va E — ifloslangan suv, ovqat va yuvilmagan qo‘llar orqali. B va C esa qon va jinsiy aloqa orqali yuqadi; quchoqlash, umumiy idish yoki aksirish bilan yuqmaydi, lekin ustara, tish cho‘tkasi, manikyur asboblari xavfli.

Gepatitni to‘liq davolash mumkinmi?

A va E o‘z-o‘zidan tuzaladi. C ni zamonaviy dorilar bilan deyarli har doim to‘liq davolash mumkin. B ni ko‘pincha nazoratga olish mumkin, lekin virusni butunlay yo‘qotish kamdan-kam; tahlillar bilan kuzatuv davom etadi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Diyorbek HusanovD
MUALLIF

Diyorbek Husanov

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Tibbiy biologiya yo‘nalishi, 4-kurs talabasi. Laboratoriya diagnostikasi, tahlillar va infeksiyalar mavzularida yozadi. Ilmiy maqolalar muallifi.

Ushbu sahifada

1/10
  1. Gepatit nima
  2. Gepatit turlari
  3. Gepatit belgilari
  4. Gepatit qanday yuqadi
  5. Gepatit qanday tashxislanadi
  6. Gepatit davolash
  7. Oldini olish
  8. Qachon shoshilinch yordam kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi