Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Alomatlar

Ko‘p terlash (gipergidroz): sabablari, tunda terlash va davolash

Nega odam ko‘p terlaydi: birlamchi gipergidroz (kaft, qo‘ltiq, oyoq) va ikkilamchi sabablar — qalqonsimon bez, qandli diabet, klimaks, infeksiyalar, dorilar. Kechasi va sovuq ter qachon xavfli, qanday tekshiriladi, antiperspirantlar, iontoforez, botulotoksin va operatsiya.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 12-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
1
Yozgi kiyimdagi erkak bog‘da dasturxon sochiqi bilan peshonasi va bo‘ynidagi terni artmoqda

Davomini o'qing

Oyoq terlashining oldini olish uchun toza paxta paypoqlar va havo o‘tkazadigan poyabzal
Alomatlar

Oyoq terlashi va hidlanishi: sabablari va undan qutulish yo‘llari

30-dekabr, 2022·6 daq
Ayol shifokor kiyimdagi yigitning bo‘yin old qismini, qalqonsimon bez sohasini paypaslab ko‘rmoqda
Kasalliklar

Gipertireoz: belgilari, sabablari, tekshiruv va davolash

12-noyabr·9 daq
Ofisda ish stoli yonida o‘tirgan charchagan erkak ko‘zlarini ishqalamoqda
Alomatlar

Doimiy charchoq: sabablari, qaysi tahlillarni topshirish va qachon xavotirlanish kerak

8-noyabr·8 daq
Ayol quruq lablariga himoya balzamini surtmoqda
Alomatlar

Quruq lablar: sabablari, qarish bilan bog‘liqligi va yechimlar

8-may, 2023·7 daq
Sport poyabzalidagi odam o‘tirgan holda ikki qo‘li bilan oyoq to‘piqini ushlab turibdi
Alomatlar

Oyoq tortishishi: sabablari, nima qilish kerak va oldini olish

11-noyabr·9 daq
Mashg‘ulotdan keyin oyoq mushagini cho‘zayotgan erkak
Alomatlar

Mushak og‘rig‘ini uyda davolash: samarali va xavfsiz usullar

13-may, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Gipergidroz nima va terlash qanday ishlaydi
  2. Birlamchi (fokal) gipergidroz
  3. Ikkilamchi (umumiy) gipergidroz: ko‘p terlash sabablari
  4. Kechasi terlash: qachon xavotirli
  5. Sovuq ter: qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  6. Bolalarda terlash
  7. Tashxis: nimalar tekshiriladi
  8. Davolash
  9. Kundalik gigiyena va foydali odatlar
  10. Qachon shifokorga borish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Yozning issiq kunida, jismoniy ish yoki hayajon paytida terlash — tabiiy va foydali jarayon: ter bug‘lanib, tanani sovitadi. Muammo boshqa joyda boshlanadi: odam salqin xonada, hech qanday zo‘riqishsiz ham kafti, qo‘ltig‘i yoki oyog‘i ho‘l bo‘lib qolsa, ko‘ylak tez-tez kirlansa, qo‘l berib ko‘rishishdan uyalsa. Bunday holat tibbiyotda gipergidroz, ya’ni me’yordan ortiq terlash deb ataladi.

Ko‘p terlash o‘zi alohida kasallik bo‘lishi ham, boshqa kasallikning alomati bo‘lishi ham mumkin. Shu sababli birinchi vazifa — uning qaysi turiga tegishli ekanini aniqlash. Quyida kuchli terlash sabablari, kechasi va sovuq ter qachon xavotirli ekani, tekshiruv va davolash usullari haqida yozamiz.

Gipergidroz nima va terlash qanday ishlaydi

Odam terisida millionlab ekkrin ter bezlari bor. Ular ayniqsa kaftlarda, tovonlarda, qo‘ltiq ostida va peshonada ko‘p. Bezlarni vegetativ (simpatik) asab tizimi boshqaradi: tana qizisa yoki odam hayajonlansa, miya bezlarga buyruq beradi. Gipergidrozda bu tizim ortiqcha sezgir bo‘lib, bezlarning o‘zi sog‘lom bo‘lsa ham, ular keragidan ko‘p ter ishlab chiqaradi.

Aniq «norma» chegarasi yo‘q, shuning uchun shifokorlar asosan hayot sifatiga qarashadi. Quyidagilar bo‘lsa, terlash me’yordan ortiq hisoblanadi:

  • ter salqin joyda va tinch holatda ham ajraladi;
  • kundalik ishga xalaqit beradi: qalam, telefon yoki qo‘l tutqichi sirpanadi, kiyim doimiy ho‘l bo‘ladi;
  • kamida olti oydan beri davom etadi;
  • ijtimoiy hayotga ta’sir qiladi — odam tanishuvdan, ochiq kiyimdan qochadi.

Birlamchi (fokal) gipergidroz

Bu eng ko‘p uchraydigan tur: boshqa kasallik topilmaydi, terlash esa tananing ma’lum joylarida bo‘ladi. Odatda bolalik yoki o‘smirlikda boshlanadi, oilada ham shunday odamlar bo‘lishi mumkin — irsiy moyillik rol o‘ynaydi. Xarakterli belgilari:

  • kaftlar — qo‘l doimiy nam va sovuq, qog‘oz ho‘l bo‘lib qoladi;
  • qo‘ltiq osti — kiyimda tez ko‘rinadigan dog‘lar paydo bo‘ladi;
  • tovonlar — poyabzal ichi nam, hid paydo bo‘ladi (batafsil: oyoq terlashi va hidlanishi);
  • ba’zan yuz va bosh terisi;
  • terlash ikkala tomonda simmetrik bo‘ladi va uyquda deyarli to‘xtaydi.

Birlamchi gipergidroz xavfli emas, hayotga tahdid solmaydi, lekin ruhiy bezovtalik va xijolat keltirib, ko‘pchilikni jiddiy qiynaydi. Yaxshi xabar: bugun uni samarali boshqarish mumkin.

Ikkilamchi (umumiy) gipergidroz: ko‘p terlash sabablari

Agar terlash to‘satdan, kattalikda boshlangan bo‘lsa, butun tanani qamrab olsa yoki boshqa alomatlar bilan birga kelsa, sabab tananing ichida bo‘lishi mumkin. Kuchli terlash sabablari orasida eng ko‘p uchraydiganlari:

Endokrin va moddalar almashinuvi

  • Qalqonsimon bez faoliyatining oshishi (tireotoksikoz) — ter, yurak urishi tezlashishi, ozish, qo‘l titrashi, asabiylik. Batafsil: qalqonsimon bez kasalliklari;
  • Qandli diabet va qondagi qand pasayishi (gipoglikemiya) — to‘satdan sovuq ter, ochlik hissi, titroq, bosh aylanishi. Qand me’yorlari haqida qonda qand miqdori normasi maqolasida o‘qing;
  • Klimaks (menopauza) — «issiq to‘lqinlar» va tungi terlash ayollarning katta qismida uchraydi; erkaklarda testosteron pasayishi ham shunday ta’sir qilishi mumkin;
  • semizlik, feoxromotsitoma kabi kam uchraydigan bezlar o‘smasi.

Infeksiyalar va yallig‘lanish

  • isitma bilan kechadigan har qanday infeksiya, tushganda ter bosadi;
  • sil kasalligi — uzoq davom etadigan yo‘tal, tunda terlash, ozish va past harorat bilan birga keladi (sil kasalligi);
  • endokardit, abssess, OIV va boshqa surunkali infeksiyalar.

Qon va limfa tizimi kasalliklari

Limfoma va ayrim qon kasalliklari uchun tunda kuchli terlash, sababsiz ozish va isitma — xarakterli uchlik («B-alomatlar») hisoblanadi. Agar bunga bo‘yin, qo‘ltiq yoki chov sohasidagi og‘riqsiz bo‘rtmalar qo‘shilsa, limfa tugunlarining kattalashishi haqidagi maqolani o‘qib, shifokorga murojaat qiling.

Dorilar va moddalar

Ter ajralishini ko‘paytiradigan dori guruhlari ko‘p: ba’zi antidepressantlar, isitma va og‘riq qoldiruvchilar, gormonal dorilar, qand pasaytiruvchi vositalar, qon bosimi dorilari, opioidlar. Shuningdek, spirtli ichimlik, nikotin, kofein va o‘tkir ovqatlar. Dorini o‘zboshimchalik bilan tashlamang: shifokor bilan almashtirish yoki moslash haqida gaplashing.

Boshqa sabablar

  • homiladorlik — gormonlar va qon aylanishi o‘zgarishi sababli terlash kuchayadi, bu odatda xavfli emas (homiladorlik kalendari); lekin to‘satdan ter bilan titroq, yurak urishi yoki bosh og‘rig‘i bo‘lsa, shifokorga ayting;
  • og‘ir semizlik va uyqu apnoesi;

Kechasi terlash: qachon xavotirli

Ko‘pchilik «kechasi terlash sabablari» ni qidiradi. Ko‘pincha javob oddiy: issiq xona, qalin ko‘rpa, sintetik ko‘rpa-to‘shak, kechki og‘ir ovqat yoki spirtli ichimlik. Klimaks davridagi ayollarda esa tungi «issiq to‘lqinlar» odatiy holat.

Lekin quyidagi belgilar bilan birga kelgan tungi terlash albatta shifokorga murojaat qilish uchun sababdir:

  • sababsiz ozish (6 oy ichida tana vaznining 5–10 % dan ko‘pi);
  • isitma yoki uzoq vaqt past harorat (37,2–37,5 °C);
  • ikki-uch haftadan uzoq yo‘tal, ayniqsa qonli balg‘am;
  • bo‘yin, qo‘ltiq yoki chovdagi kattalashgan, og‘riqsiz tugunlar;
  • kuchli holsizlik, ishtaha yo‘qolishi;
  • ko‘ylak va choyshabni almashtirishga majbur qiladigan darajada kuchli terlash, har kecha takrorlanadi.

Bunday holatda terapevt qon tahlili, ko‘krak qafasi rentgeni va boshqa tekshiruvlarni tayinlaydi. Sababni vaqtida aniqlash — asosiy maqsad.

Sovuq ter: qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

Sovuq, yopishqoq ter odatda qo‘rquv, kuchli og‘riq yoki qon bosimi pasayishi paytida paydo bo‘ladi. Ko‘p hollarda u zararsiz: kuchli hayajon yoki ochlikdan. Ammo ba’zan bu organizmning jiddiy signalidir.

Quyidagi holatlarda darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:

  • sovuq ter ko‘krakdagi siquvchi, bosuvchi og‘riq bilan birga, og‘riq qo‘lga, jag‘ga yoki orqaga tarqaladi — yurak xuruji belgisi bo‘lishi mumkin;
  • sovuq ter va nafas qisishi, hushdan ketish yoki ketayotgandek bo‘lish;
  • diabet bilan og‘rigan odamda sovuq ter, titroq, chalkashlik — qand keskin pasaygan bo‘lishi mumkin, shirin ichimlik bering va tez yordam chaqiring;
  • ter bilan qorin yoki bosh og‘rig‘i, qon yo‘qotish, qusish — bosim tushishi va shok xavfi;
  • yuz yoki qo‘l-oyoqda bir tomonlama kuchsizlik, nutq buzilishi.

Bolalarda terlash

Bolalarda terlash katta yoshdagilarga qaraganda tezroq va ko‘proq bo‘ladi: bosh, bo‘yin va orqa ayniqsa ho‘l bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha sabab — qizib ketish (haddan ortiq issiq kiyim, issiq xona), uyqu boshida chuqur uyqu fazasi, isitma bilan kechadigan shamollash. Bu odatda xavfli emas.

Quyidagi hollarda bola shifokorga ko‘rsatilishi kerak:

  • terlash har kecha takrorlanadi va boshqa sabab ko‘rinmaydi;
  • bola o‘sishdan ortda qolmoqda, vazn yo‘qotmoqda;
  • yurak urishi tez, bola tez charchaydi yoki rangi oqargan;
  • uzoq yo‘tal, isitma, lunjlarda yoki bo‘yinda tugunlar;
  • ter bilan birga tutqanoq, hushdan ketish.

Tashxis: nimalar tekshiriladi

Shifokor avvalo savollar beradi: terlash qachon boshlandi, qaysi joylarda, kechasi ham bormi, vazn o‘zgardimi, qanday dorilar qabul qilinadi. Birlamchi gipergidrozni tashxislash uchun odatda murakkab tekshiruv kerak bo‘lmaydi. Ikkilamchi sabab shubha qilinsa, quyidagilar tayinlanishi mumkin:

  • umumiy qon tahlili va yallig‘lanish ko‘rsatkichlari;
  • qondagi qand va glikirlangan gemoglobin (HbA1c);
  • qalqonsimon bez gormonlari (TTG, erkin T4);
  • ko‘krak qafasi rentgeni yoki KT, sil uchun tekshiruvlar;
  • kerak bo‘lsa, limfa tugunlari ultratovushi, boshqa gormonlar tahlili.

Davolash

Ikkilamchi gipergidrozda asosiy kasallikni davolash — masalan, qalqonsimon bezni me’yorlashtirish yoki dorini almashtirish — terlashni ham kamaytiradi. Birlamchi gipergidrozda davolash bosqichma-bosqich bo‘ladi: oddiy usullardan murakkabroqlariga.

1. Alyuminiy xloridli antiperspirantlar

Birinchi tanlov — alyuminiy xlorid yoki alyuminiy tuzlari saqlovchi antiperspirantlar. Ular ter bezlari yo‘llarini vaqtincha to‘sib qo‘yadi. Odatda ular kechasi, toza va quruq teriga surtiladi, ertalab yuviladi. Dastlab har kuni, natija chiqqach haftasiga bir-ikki marta qo‘llanadi. Yon ta’siri — teri qichishi va qizarishi; bunda ishlatish kamaytiriladi yoki mahsulot almashtiriladi. Oddiy dezodorant terni to‘xtatmaydi, faqat hidni yashiradi.

2. Iontoforez

Kaft va tovonlar uchun samarali usul: qo‘l yoki oyoq suvli vannaga botiriladi, suvdan kuchsiz doimiy tok o‘tkaziladi. Odatda bir necha seansdan keyin ter kamayadi, so‘ng natijani saqlash uchun muntazam takroriy seanslar kerak. Elektr stimulyator yoki yurak ritmi uchun apparat o‘rnatilgan bo‘lsa, homiladorlikda va metall implantlarda bu usul qo‘llanmaydi — shifokor bilan kelishing.

3. Botulotoksin in’ektsiyalari

Botulotoksin (botoks) ter bezlarini boshqaradigan asab uchlarini vaqtincha to‘sadi. Qo‘ltiq osti uchun yaxshi tasdiqlangan usul, kaftlarda ham ishlatiladi, lekin in’ektsiyalar og‘riqli. Ta’siri odatda 4–9 oy davom etadi, so‘ng takrorlash kerak. Faqat malakali mutaxassis qiladi.

4. Tabletkalar (antixolinergik guruh)

Antixolinergik dorilar guruhi asab signalini bo‘g‘ib, terlashni butun tana bo‘ylab kamaytiradi. Ular umumiy terlash yoki boshqa usullar yordam bermagan hollarda shifokor tomonidan tayinlanadi. Yon ta’sirlari — og‘iz qurishi, ko‘rishning xiralashishi, qabziyat, siydik chiqarishning qiyinlashishi — ba’zilar uchun og‘ir bo‘ladi. Dorini o‘zingiz tanlamang va dozani o‘zgartirmang.

5. Mikroto‘lqinli usul va boshqa apparat usullari

Qo‘ltiq ostida mikroto‘lqinli energiya yordamida ter bezlari yo‘q qilinadi. Ba’zan 1–2 seans kifoya, natija uzoq davom etadi. Yon ta’siri — vaqtincha shish, og‘riq, sezuvchanlik pasayishi. Usul hamma shaharlarda mavjud emas.

6. Operatsiya

Qo‘ltiq ostidagi ter bezlarini olib tashlash (kyuretaj yoki kesish) mahalliy darajada o‘tkaziladi. Kaftlar uchun torakoskopik simpatektomiya (ETS) — ko‘krak qafasidagi simpatik asab tugunlarini kesish yoki qisish — juda samarali, ammo jiddiy kamchiligi bor: tananing boshqa joylarida, odatda orqa, ko‘krak va sonda, kompensator terlash kuchayishi mumkin. Bemorlarning ancha qismida u paydo bo‘ladi, ba’zilarida asl muammodan ham og‘ir bo‘ladi, va bu o‘zgarish qaytmasligi mumkin. Shu sababli operatsiya boshqa barcha usullar yordam bermaganda, xavflarni to‘liq tushuntirgandan keyingina qo‘llanadi.

Kundalik gigiyena va foydali odatlar

Bu tavsiyalar davolashni to‘ldiradi va hidni kamaytiradi:

  • kuniga kamida bir marta yuvining, qo‘ltiq va oyoqlarni yaxshilab quriting;
  • paxta, zig‘ir, nam tortadigan sport matolarini tanlang, sintetika va tor kiyimdan saqlaning;
  • oyoq kiyimini almashtirib turing, har kuni bir xil poyabzal kiymang, paypoqni kuniga almashtiring;
  • kofein, spirtli ichimliklar va o‘ta o‘tkir ovqatlarni kamaytiring, ular ba’zi odamlarda terlashni kuchaytiradi;
  • xavotir va zo‘riqishni kamaytiruvchi usullar (nafas mashqlari, uyqu tartibi) ba’zida yordam beradi;
  • antiperspirantni uxlashdan oldin, teri quruq paytida surting.

Qachon shifokorga borish kerak

  • ko‘p terlash to‘satdan paydo bo‘ldi yoki kattalikda boshlandi;
  • terlash isitma, ozish, tez yurak urishi, qo‘l titrashi yoki uzoq yo‘tal bilan birga;
  • tungi terlash har kecha takrorlanadi;
  • oddiy usullar bir necha oy yordam bermadi, hayot sifati yomonlashdi;
  • dori qabul qilgandan keyin terlash boshlandi.

Dastlab terapevt yoki dermatologga, kerak bo‘lsa endokrinologga murojaat qilish mumkin.

Xulosa

Ko‘p terlash ko‘pincha zararsiz birlamchi gipergidroz bo‘lib, kaft, qo‘ltiq va oyoqda namoyon bo‘ladi va antiperspirantlar, iontoforez yoki botulotoksin bilan yaxshi boshqariladi. Ammo to‘satdan boshlangan, umumiy yoki kechasi qaytariladigan terlash, ayniqsa ozish, isitma, yo‘tal va tugunlar bilan birga, qalqonsimon bez, diabet, infeksiya yoki qon kasalliklarini istisno qilishni talab qiladi. Sovuq ter ko‘krak og‘rig‘i bilan kelsa, 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Operatsiya — oxirgi chora.

Ko‘p beriladigan savollar

Nega odam ko‘p terlaydi?

Ko‘pincha sabab — birlamchi gipergidroz, ya’ni ter bezlarini boshqaradigan asab tizimining ortiqcha faolligi. Boshqa sabablar: qalqonsimon bez faoliyati oshishi, diabet va qand pasayishi, klimaks, infeksiyalar, ba’zi dorilar. To‘satdan boshlangan terlash tekshiruv talab qiladi.

Kechasi nima uchun terlayman va bu xavflimi?

Ko‘pincha xona issiq, ko‘rpa qalin yoki ovqat og‘ir bo‘lgani uchun. Ayollarda klimaks sababi bo‘lishi mumkin. Agar tungi terlash ozish, isitma, yo‘tal yoki kattalashgan tugunlar bilan birga bo‘lsa, shifokorga murojaat qiling.

Sovuq ter nimadan paydo bo‘ladi?

Qo‘rquv, kuchli og‘riq, qand pasayishi yoki bosim tushishi paytida. Agar sovuq ter ko‘krak og‘rig‘i, nafas qisishi yoki hushdan ketish bilan kelsa, bu yurak xuruji belgisi bo‘lishi mumkin — darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Homiladorlikda va bolalarda terlash normalmi?

Homiladorlikda terlash gormonal o‘zgarishlar tufayli tez-tez uchraydi va odatda xavfli emas. Bolalarda ham terlash ko‘proq, ayniqsa uyquda va qizib ketganda. Lekin har kecha takrorlansa, ozish, tez yurak urishi yoki isitma bo‘lsa, shifokorga ko‘rsating.

Terlashga qarshi qanday vositalar samarali?

Birinchi qadam — alyuminiy xloridli antiperspirantlar. Kaft va tovonlar uchun iontoforez, qo‘ltiq osti uchun botulotoksin yordam beradi. Tabletkalar va operatsiya faqat shifokor nazoratida, boshqa usullar natija bermaganda qo‘llanadi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Gipergidroz nima va terlash qanday ishlaydi
  2. Birlamchi (fokal) gipergidroz
  3. Ikkilamchi (umumiy) gipergidroz: ko‘p terlash sabablari
  4. Kechasi terlash: qachon xavotirli
  5. Sovuq ter: qachon 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  6. Bolalarda terlash
  7. Tashxis: nimalar tekshiriladi
  8. Davolash
  9. Kundalik gigiyena va foydali odatlar
  10. Qachon shifokorga borish kerak
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi