Prostatit — prostata bezining yallig‘lanishi yoki shu sohadagi og‘riq bilan kechadigan holat. U 50 yoshgacha bo‘lgan erkaklarda eng ko‘p uchraydigan urologik muammolardan biri: erkaklarning taxminan har o‘ninchisi hayoti davomida prostatit belgilariga duch keladi. Prostatit belgilari — chot (oraliq) sohasida, qorin pastida yoki jinsiy a’zolarda og‘riq, siyishning buzilishi va ba’zan isitma.
Prostatit atrofida afsonalar ko‘p: uni saraton oldi holati deb qo‘rqishadi yoki «mo‘jizaviy» shamcha va qo‘shimchalar bilan davolashga urinishadi. Quyida prostatit nima ekanini, uning turlari, sabablari, belgilari, tashxisi va zamonaviy davolash usullarini ko‘rib chiqamiz.
Prostatit nima
Prostata — erkaklarda siydik pufagi ostida joylashgan, siydik chiqarish kanalini (uretrani) o‘rab turgan kichik bez. U urug‘ suyuqligining bir qismini ishlab chiqaradi. Prostata yallig‘langanda yoki uning atrofidagi mushak va nervlar ta’sirlanganda og‘riq va siyish buzilishlari paydo bo‘ladi.
Prostatit turlari
Xalqaro tasnif (NIH) bo‘yicha prostatitning to‘rt turi bor va ular bir-biridan juda farq qiladi:
- O‘tkir bakterial prostatit — to‘satdan boshlanadigan og‘ir infeksiya: yuqori harorat, qaltirash, siyganda kuchli og‘riq. Shoshilinch davolash talab qiladi;
- Surunkali bakterial prostatit — prostatada uzoq saqlanib qoladigan infeksiya; ko‘pincha takrorlanuvchi siydik yo‘llari infeksiyalari ko‘rinishida kechadi;
- Surunkali prostatit / surunkali tos og‘rig‘i sindromi — eng ko‘p uchraydigan turi (barcha holatlarning 90 foizdan ko‘prog‘i). Bunda ko‘pincha bakteriya topilmaydi: og‘riqqa tos mushaklarining tarangligi, nerv sezgirligi, yallig‘lanish va stress sabab bo‘ladi;
- Belgisiz yallig‘lanishli prostatit — hech qanday shikoyat bermaydi va boshqa tekshiruvlarda tasodifan aniqlanadi; odatda davolash talab qilmaydi.
Prostatit sabablari va xavf omillari
Bakterial prostatitni ko‘pincha ichak tayoqchasi (E. coli) va siydik yo‘llari infeksiyalarini chaqiradigan boshqa bakteriyalar chaqiradi. Ular prostataga uretra orqali kiradi. Ayrim hollarda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar ham sabab bo‘ladi.
- siydik yo‘llari infeksiyasini o‘tkazganlik;
- siydik kateteri yoki siydik yo‘llarida o‘tkazilgan muolajalar (masalan, prostata biopsiyasi);
- siydik oqimining buzilishi;
- himoyalanmagan jinsiy aloqa;
- surunkali tos og‘rig‘i sindromida — uzoq vaqt o‘tirish, tos mushaklarining tarangligi, stress va xavotir.
Sovqotish yoki «jinsiy hayotning kamligi» prostatitning asosiy sababi emas. Bu keng tarqalgan afsonalar odamlarni noto‘g‘ri davolanishga undaydi.
Prostatit belgilari
O‘tkir prostatit belgilari
- yuqori harorat, qaltirash, holsizlik;
- siyganda kuchli achishish va og‘riq;
- tez-tez va kuchli siyish istagi;
- chot sohasida, qorin pastida yoki belda og‘riq;
- siydik oqimining sustlashishi, siyishning qiyinlashishi yoki umuman siya olmaslik.
Surunkali prostatit belgilari
- kamida 3 oy davom etadigan og‘riq yoki noxushlik: chot sohasida, moyaklarda, jinsiy olatda, qorin pastida yoki dumg‘aza atrofida;
- siyganda yoki urug‘ to‘kilganda og‘riq;
- tez-tez siyish, kechasi siyishga turish, siydik oqimining zaifligi;
- uzoq o‘tirganda og‘riqning kuchayishi;
- charchoq, kayfiyat pastligi, uyqu buzilishi.
Belgilar to‘lqinsimon kechishi mumkin: bir necha hafta yengillashib, keyin yana kuchayadi. Bu normal holat va har bir kuchayish yangi infeksiya degani emas.
Prostatit qanday aniqlanadi
- Shifokor ko‘rigi, jumladan prostatani to‘g‘ri ichak orqali barmoq bilan tekshirish. O‘tkir prostatitda bu tekshiruv juda ehtiyotkorlik bilan o‘tkaziladi, prostata massaji esa qilinmaydi — u infeksiyani qonga tarqatishi mumkin;
- Umumiy siydik tahlili va siydikni bakteriologik ekish — qo‘zg‘atuvchi va uning antibiotiklarga sezgirligini aniqlash uchun;
- Qon tahlillari — o‘tkir holatda yallig‘lanish darajasini baholash uchun;
- Siydik pufagi va prostata UTT — siydikdan keyin pufakda qolgan siydik miqdori, abssess yoki boshqa o‘zgarishlarni aniqlash uchun;
- surunkali bakterial prostatitda — siydik va prostata sekretining ketma-ket tahlillari (urolog tavsiyasi bilan);
- kerak bo‘lsa, jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar uchun tahlillar.
Prostatit va PSA
PSA (prostata-spetsifik antigen) qon tahlili prostata saratonini aniqlashda ishlatiladi. Ammo prostatitda ham PSA vaqtincha ko‘tarilishi mumkin. Shuning uchun yallig‘lanish paytida yuqori chiqqan PSA saraton borligini anglatmaydi — urolog odatda davolashdan bir necha hafta keyin tahlilni takrorlaydi.
Prostatit va prostata adenomasi farqi
Prostata adenomasi (prostataning xavfsiz kattalashishi, DGPJ) asosan 50 yoshdan keyin rivojlanadi va siyishning qiyinlashishi, siydik oqimining zaifligi, kechasi tez-tez siyish bilan namoyon bo‘ladi, lekin odatda og‘riq bermaydi. Prostatit esa ko‘pincha yoshroq erkaklarda uchraydi va og‘riq bilan kechadi. Ikkalasi bir vaqtda bo‘lishi ham mumkin, shuning uchun tashxisni urolog qo‘yadi.
Prostatit qanday davolanadi
Davolash prostatit turiga bog‘liq, shuning uchun o‘zboshimchalik bilan dori ichish, ayniqsa «prostatitga qarshi» reklama qilingan vositalar, vaqt yo‘qotishga olib keladi.
Bakterial prostatitni davolash
- O‘tkir bakterial prostatit antibiotik bilan davolanadi; og‘ir holatlarda davolash shifoxonada, tomir ichiga dori yuborish bilan boshlanadi. Antibiotik siydik ekish natijasiga qarab tanlanadi va kurs odatda bir necha hafta davom etadi;
- Surunkali bakterial prostatitda antibiotik prostata to‘qimasiga yaxshi kiradigan dorilardan tanlanadi va uzoqroq kurs buyuriladi;
- siydik to‘xtab qolgan bo‘lsa, shifokor siydikni kateter orqali chiqaradi;
- og‘riq va haroratni kamaytirish uchun og‘riq qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi dorilar qo‘llanadi.
Antibiotikni belgilar yo‘qolgandan keyin ham shifokor aytgan muddatgacha ichish kerak: chala davolangan infeksiya surunkali shaklga o‘tishi mumkin.
Surunkali tos og‘rig‘i sindromini davolash
Bu turda ko‘pincha bakteriya yo‘q, shuning uchun bir necha kurs antibiotik ichish odatda foyda bermaydi. Eng yaxshi natijani bir nechta usulni birgalikda qo‘llash beradi:
- Alfa-blokatorlar — prostata va siydik pufagi bo‘yni mushaklarini bo‘shashtirib, siyishni yengillashtiradi; shifokor buyuradi;
- Og‘riq qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi dorilar, zarur bo‘lsa nevropatik og‘riqqa qarshi dorilar;
- Tos tubi mushaklari fizioterapiyasi — mutaxassis bilan mushaklarni bo‘shashtirish mashqlari va massaj;
- Turmush tarzi: uzoq o‘tirmaslik (har soatda turib harakatlanish), yumshoq yostiqcha ishlatish, ich qotishining oldini olish, muntazam jismoniy faollik;
- shikoyatlarni kuchaytiradigan spirtli ichimlik, achchiq ovqat va qahvani kamaytirish;
- Stress va xavotir bilan ishlash — psixolog yordami og‘riqni ham kamaytiradi.
Shamchalar, «prostata uchun» biologik faol qo‘shimchalar va o‘simlik choylari samarasi ishonchli tadqiqotlarda isbotlanmagan. Ularni davolash o‘rniga qo‘llamang va shifokor bilan kelishmasdan ichmang.
Prostatit va jinsiy hayot
Prostatitda urug‘ to‘kilganda og‘riq, jinsiy istakning pasayishi yoki erektsiya bilan bog‘liq qiyinchiliklar bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha ular og‘riq va xavotir bilan bog‘liq bo‘lib, davolash bilan yaxshilanadi. Prostatit bepushtlikka kamdan-kam olib keladi. Bakterial prostatitda davolanish tugaguncha prezervativdan foydalanish tavsiya etiladi. Bu mavzuni urolog bilan ochiq muhokama qilishdan uyalmang.
Prostatitning oldini olish
- siydik yo‘llari infeksiyasi belgilarida o‘z vaqtida davolaning;
- himoyalanmagan tasodifiy jinsiy aloqadan saqlaning;
- yetarlicha suyuqlik iching, siyishni uzoq ushlab turmang;
- uzoq o‘tirishni kamaytiring va faol harakat qiling;
- ich qotishining oldini oling.
Xulosa
Prostatit — prostata bezining yallig‘lanishi yoki surunkali tos og‘rig‘i bilan kechadigan holat. O‘tkir bakterial prostatit isitma va siyishda og‘riq bilan to‘satdan boshlanadi va shoshilinch antibiotik davolashni talab qiladi. Eng ko‘p uchraydigan surunkali shakl esa ko‘pincha infeksiyasiz kechadi va dori, fizioterapiya hamda turmush tarzi o‘zgarishlarini birgalikda qo‘llash bilan davolanadi. Prostatit saratonga aylanmaydi, ammo shunga o‘xshash belgilarda urolog ko‘rigi zarur.
Mavzuga yaqin maqolalar: xlamidioz.
Mavzuga yaqin maqolalar: prostata adenomasi.
Mavzuga yaqin maqolalar: PSA tahlili.
Mavzuga yaqin maqolalar: uretrit.
Ko‘p beriladigan savollar
Prostatit saratonga aylanadimi?
Yo‘q. Prostatit prostata saratoniga olib kelmaydi. Ammo yallig‘lanish PSA darajasini vaqtincha oshirishi mumkin, shuning uchun bunday natijani urolog davolashdan keyin qayta tekshiradi.
Prostatit butunlay davolanadimi?
O‘tkir bakterial prostatit to‘g‘ri davolansa, odatda to‘liq tuzaladi. Surunkali prostatit uzoqroq davom etadi, ammo kompleks davolash bilan ko‘pchilik erkaklarda belgilar sezilarli kamayadi va hayot sifati tiklanadi.
Prostatit jinsiy yo‘l bilan yuqadimi?
Prostatitning o‘zi yuqumli kasallik emas. Ammo uni ba’zan jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiyalar chaqiradi, shuning uchun bunday holatda jinsiy sherik ham tekshirilishi va davolanishi kerak.
Prostatitda qaysi shifokorga borish kerak?
Urologga. Yuqori harorat va siya olmaslik bo‘lsa, kutmasdan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling yoki 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling.
Prostatitda velosiped haydash mumkinmi?
Surunkali tos og‘rig‘i sindromida uzoq vaqt velosiped o‘rindig‘ida o‘tirish og‘riqni kuchaytirishi mumkin. Bunday hollarda sayr vaqtini qisqartirish, yumshoq yoki o‘rtasi ochiq o‘rindiq ishlatish va tanaffus qilish tavsiya etiladi.







