Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Pnevmoniya (zotiljam): belgilari, sabablari va davolash

Pnevmoniya (zotiljam) nima, uning belgilari va sabablari. Kattalarda va bolalarda xavfli belgilar, tashxis, qachon antibiotik kerak, qachon shifoxonaga yotish kerak va oldini olish.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 17-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
3
Shifokor stetoskop bilan bemorning o‘pkasini eshitmoqda — pnevmoniya (zotiljam) tashxisi

Davomini o'qing

Kulrang kurtkadagi keksa erkak tashqarida karton qutilarni ko‘tarib ketmoqda
Kasalliklar

Chov churrasi: belgilari, xavfli holatlar va operatsiya turlari

10-noyabr·9 daq
Oq ko‘ylakli yosh ayol divanda o‘tirib, ikki qo‘li bilan chakkalarini ushlab turibdi
Kasalliklar

Nevralgiya nima: belgilari, turlari va davolash

11-noyabr·9 daq
Grippga chalingan ayol yotoqda iliq choy ichib dam olmoqda
Kasalliklar

Grippni davolash: uyda tezroq tuzalish uchun 10 ta usul

31-dekabr, 2022·7 daq
Shifokor bemorga astma turlari va davolashini tushuntirmoqda
Kasalliklar

Astma turlari: belgilari, sabablari va davolash usullari

1-yanvar, 2023·7 daq
Tibbiy xalat kiygan mutaxassis klinikada bemorning terisidagi xol va o‘simtalarni ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Papilloma virusi (HPV): sabablari, belgilari, yuqishi va davolash

9-noyabr·10 daq
Tibbiy niqob taqqan ayol qo‘llarini antiseptik bilan tozalamoqda
Kasalliklar

Koronavirus belgilari va profilaktikasi: muhim ma’lumotlar

8-may, 2023·6 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Pnevmoniya nima (zotiljam)
  2. Pnevmoniya sabablari
  3. Pnevmoniya belgilari
  4. Qachon darhol shifokorga yoki 103 ga murojaat qilish kerak
  5. Pnevmoniya qanday aniqlanadi
  6. Pnevmoniya qanday davolanadi
  7. Bolalarda pnevmoniyani davolash
  8. Homiladorlikda pnevmoniya
  9. Pnevmoniyaning asoratlari
  10. Pnevmoniyaning oldini olish
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Pnevmoniya (xalq orasida zotiljam) — o‘pka to‘qimasining infeksion yallig‘lanishi. Bunda o‘pkadagi mayda havo pufakchalari (alveolalar) suyuqlik yoki yiring bilan to‘lib, nafas olish qiyinlashadi. Pnevmoniya belgilari — yo‘tal, isitma, hansirash va ko‘krakdagi og‘riq. Kasallik yengil kechishi ham, hayot uchun xavfli bo‘lishi ham mumkin, ayniqsa yosh bolalar, keksalar va surunkali kasalligi bor odamlar uchun.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, pnevmoniya dunyoda 5 yoshgacha bolalar o‘limining eng ko‘p uchraydigan infeksion sabablaridan biri. Shu bilan birga, o‘z vaqtida tashxis qo‘yilsa va to‘g‘ri davolansa, ko‘pchilik bemorlar to‘liq sog‘ayadi. Quyida pnevmoniya nima ekanini, uning sabablari, belgilari, tashxisi, davolash va oldini olish yo‘llarini ko‘rib chiqamiz.

Shuningdek o‘qing: Buyrak shamollashi belgilari: qachon shifokorga borish kerak; Grippni davolash: uyda tezroq tuzalish uchun 10 ta usul; Grippni uyda davolash: belgilari, parvarish va profilaktika.

Pnevmoniya nima (zotiljam)

Odatda nafas yo‘llari mikroblardan yaxshi himoyalangan. Ammo virus yoki bakteriya o‘pkaning chuqur qismlariga yetib borsa va immun tizimi uni to‘xtata olmasa, alveolalarda yallig‘lanish boshlanadi. Yallig‘lanish o‘pkaning bir bo‘lagini (bo‘lakli pnevmoniya), kichik sohalarini yoki ikkala o‘pkani qamrab olishi mumkin.

Shifokorlar pnevmoniyani qayerda yuqqaniga qarab ajratadi: shifoxonadan tashqari pnevmoniya — eng ko‘p uchraydigan turi, uy sharoitida yuqadi; shifoxona ichidagi pnevmoniya — shifoxonaga yotqizilgandan 48 soat va undan keyin rivojlanadi va ko‘pincha dorilarga chidamliroq mikroblar chaqiradi.

Pnevmoniya sabablari

  • Bakteriyalar — kattalarda eng ko‘p uchraydigan bakterial qo‘zg‘atuvchi pnevmokokk (Streptococcus pneumoniae). Shuningdek gemofil tayoqcha, stafilokokk va boshqalar;
  • Viruslar — gripp, respirator-sinsitial virus (RSV), koronavirus (COVID-19), adenovirus va boshqalar; yosh bolalarda virusli pnevmoniya ayniqsa ko‘p;
  • «Atipik» qo‘zg‘atuvchilar — mikoplazma va xlamidofila; ko‘pincha maktab yoshidagi bolalar va yoshlarda, nisbatan yengil, ammo uzoq yo‘tal bilan kechadi;
  • Zamburug‘lar — asosan immuniteti keskin pasaygan odamlarda;
  • Aspiratsiya — ovqat, qusuq yoki so‘lakning nafas yo‘llariga tushishi (masalan, insultdan keyin yutish buzilganda yoki hushsiz holatda).

Xavf omillari

  • 2 yoshgacha bolalar va 65 yoshdan katta odamlar;
  • chekish va spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish;
  • surunkali o‘pka kasalliklari (astma, surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi), yurak yetishmovchiligi, qandli diabet, buyrak va jigar kasalliklari;
  • immunitetning pasayishi: OIV, kimyoterapiya, gormon dorilarni uzoq qabul qilish;
  • yaqinda o‘tkazilgan gripp yoki boshqa virusli infeksiya;
  • chaqaloqlarda — chala tug‘ilish, kam vazn, to‘yib ovqatlanmaslik, emizilmaslik.

Sovqotishning o‘zi pnevmoniya chaqirmaydi: kasallikni mikroblar keltirib chiqaradi. Ammo qishda virusli infeksiyalar ko‘payadi va ularning asorati sifatida pnevmoniya ham ko‘proq uchraydi.

Pnevmoniya belgilari

Kattalarda pnevmoniyaga xos belgilar:

  • yo‘tal — quruq yoki balg‘am bilan; balg‘am sarg‘ish, yashil yoki zang rangida bo‘lishi mumkin;
  • isitma (ko‘pincha 38 °C dan yuqori), qaltirash, terlash;
  • hansirash, nafasning tezlashishi — ayniqsa harakat qilganda;
  • chuqur nafas olganda yoki yo‘talganda kuchayadigan ko‘krak og‘rig‘i (plevra og‘rig‘i);
  • kuchli holsizlik, ishtaha yo‘qolishi, bosh og‘rig‘i, mushaklarda og‘riq.

Keksalarda pnevmoniya ko‘pincha «g‘ayrioddiy» kechadi: isitma bo‘lmasligi yoki past bo‘lishi mumkin, birinchi belgi esa to‘satdan paydo bo‘lgan chalkashlik, kuchli holsizlik, yiqilish yoki ovqatdan bosh tortish bo‘ladi. Shuning uchun keksa odamning ahvoli keskin yomonlashsa, pnevmoniyani ham o‘ylash kerak.

Bolalarda pnevmoniya belgilari

Bolalarda eng muhim belgi — tez nafas olish. JSST tinch holatdagi (bola uxlab yoki tinch yotganda) nafas sonini quyidagicha baholashni tavsiya etadi; bundan ko‘p bo‘lsa, nafas tezlashgan hisoblanadi:

  • 2 oylikkacha — daqiqasiga 60 va undan ko‘p;
  • 2 oylikdan 12 oylikkacha — daqiqasiga 50 va undan ko‘p;
  • 1 yoshdan 5 yoshgacha — daqiqasiga 40 va undan ko‘p.

Nafasni sanash uchun bola kiyimini ko‘tarib, ko‘krak yoki qorin ko‘tarilishini to‘liq 1 daqiqa davomida sanang. Boshqa belgilar: yo‘tal, isitma, injiqlik, emishdan yoki ovqatdan bosh tortish, qusish, burun qanotlarining kerilishi, nafas olganda xirillash yoki ingrash.

Qachon darhol shifokorga yoki 103 ga murojaat qilish kerak

Kattalarda:

  • kuchli hansirash, tinch holatda ham havo yetishmasligi;
  • lab yoki barmoq uchlarining ko‘karishi;
  • chalkashlik, kuchli uyquchanlik;
  • harorat 39 °C dan yuqori bo‘lib, dori bilan tushmasligi;
  • qon aralash balg‘am;
  • pulsoksimetr ko‘rsatkichi (SpO2) 94% dan past, ayniqsa 92% dan past bo‘lishi.

Bolalarda JSSTning xavf belgilari — darhol tibbiy yordam talab qiladi:

  • nafas olganda ko‘krak qafasining pastki qismi ichkariga tortilishi;
  • bola ichmayapti yoki emmayapti;
  • ichgan-yegan hamma narsasini qusyapti;
  • tutqanoq (talvasa);
  • bola g‘ayrioddiy darajada holsiz, uyqusirab yotibdi yoki uyg‘otish qiyin;
  • tinch holatda xirillagan yoki ingragan nafas, lablarning ko‘karishi.

Pnevmoniya qanday aniqlanadi

  • Shifokor ko‘rigi — o‘pkani stetoskop bilan eshitish (xirillashlar, nafasning susayishi), nafas soni, puls va qon bosimini o‘lchash;
  • Pulsoksimetriya — barmoqqa qo‘yiladigan kichik asbob bilan qondagi kislorod darajasini (SpO2) o‘lchash; past ko‘rsatkich kasallik og‘irligini bildiradi;
  • Ko‘krak qafasi rentgenogrammasi — tashxisni tasdiqlash va yallig‘lanish hajmini aniqlash uchun asosiy tekshiruv;
  • Qon tahlillari — umumiy qon tahlili, C-reaktiv oqsil va boshqalar; og‘ir holatlarda qon gazlari va qon ekmasi;
  • Balg‘am tahlili va virus testlari (gripp, COVID-19) — qo‘zg‘atuvchini aniqlash uchun, ayniqsa shifoxonada.

Pnevmoniya qanday davolanadi

Davolash qo‘zg‘atuvchiga, kasallik og‘irligiga, yoshga va hamroh kasalliklarga bog‘liq. Shuning uchun pnevmoniyani albatta shifokor nazoratida davolash kerak.

Pnevmoniya dorilari

  • Antibiotiklar — bakterial pnevmoniyaning asosiy davosi. Dori turi va kurs davomiyligini shifokor tanlaydi. Antibiotikni ahvol yaxshilangandan keyin ham buyurilgan muddatgacha ichish shart;
  • Virusga qarshi dorilar — gripp pnevmoniyasida yoki COVID-19 da shifokor ko‘rsatmasi bilan;
  • Isitma tushiruvchi va og‘riq qoldiruvchi dorilar — paratsetamol yoki ibuprofen, yoshga mos dozada;
  • Kislorod — qondagi kislorod darajasi past bo‘lsa, shifoxonada beriladi.

Faqat virus chaqirgan pnevmoniyada antibiotik foyda bermaydi, ammo virusli va bakterial pnevmoniyani faqat ko‘rinishiga qarab farqlash qiyin — shu sababli antibiotik buyurish yoki buyurmaslikni shifokor hal qiladi. Uyda qolgan antibiotiklarni o‘zboshimchalik bilan ichish xavfli: noto‘g‘ri dori yoki to‘liq bo‘lmagan kurs kasallikni og‘irlashtiradi va mikroblarning chidamliligini oshiradi.

Yo‘talni bosuvchi dorilar odatda tavsiya etilmaydi: yo‘tal o‘pkani balg‘amdan tozalaydi. Ularni faqat shifokor maslahati bilan qo‘llang.

Qachon shifoxonaga yotqiziladi

Yengil pnevmoniyani ko‘pincha uyda davolash mumkin. Shifoxonaga yotqizish to‘g‘risidagi qarorni shifokor bir nechta ko‘rsatkichlarga qarab qabul qiladi:

  • qondagi kislorod darajasining pasayishi (SpO2 taxminan 92–94% dan past);
  • chalkashlik yoki hushning o‘zgarishi;
  • nafasning keskin tezlashishi;
  • qon bosimining pasayishi;
  • 65 yoshdan katta yosh, og‘ir hamroh kasalliklar;
  • tabletkalarni ichib bo‘lmaydigan holatlar (qusish) yoki uyda parvarish qiladigan odam yo‘qligi;
  • bolalarda — JSSTning xavf belgilari, 6 oylikkacha yosh, suvsizlanish.

Uyda davolanishda nimalarga e’tibor berish kerak

  • ko‘proq dam oling, jismoniy zo‘riqishdan saqlaning;
  • ko‘p suyuqlik iching — iliq choy, suv, sho‘rva;
  • chekmang va tutunli xonada bo‘lmang;
  • xonani muntazam shamollating;
  • harorat, nafas va umumiy ahvolni kuzatib boring; imkon bo‘lsa, pulsoksimetr bilan SpO2 ni o‘lchang;
  • antibiotik boshlangandan 48–72 soat o‘tib ham yaxshilanish bo‘lmasa yoki ahvol yomonlashsa, shifokorga qayta murojaat qiling.

Tuzalish qancha davom etadi

To‘g‘ri davolanganda isitma odatda 2–3 kunda tushadi. Ammo yo‘tal va holsizlik bir necha hafta saqlanishi mumkin: ko‘pchilik odamlar o‘zini taxminan 4–6 haftada to‘liq tiklangandek his qiladi, keksalarda bu muddat uzoqroq bo‘ladi. 6 haftadan ortiq yo‘tal davom etsa, ayniqsa chekuvchilarda va 50 yoshdan kattalarda, shifokor nazorat rentgenogrammasini buyurishi mumkin.

Bolalarda pnevmoniyani davolash

Bolada pnevmoniyaga shubha bo‘lsa, uni albatta pediatrga ko‘rsating. Bolalarda bakterial pnevmoniyada odatda antibiotik buyuriladi; dori va dozani shifokor bolaning yoshi va vazniga qarab tanlaydi. Yosh bolalardagi ko‘plab virusli pnevmoniyalarda esa (masalan, RSV) asosiy davo — suyuqlik, isitmani tushirish va zarur bo‘lsa kislorod.

Bolani emizishni yoki ovqatlantirishni to‘xtatmang, unga oz-ozdan, tez-tez ichimlik bering. Burunni tuzli eritma bilan tozalash ovqatlanish va nafas olishni yengillashtiradi. Bolaga kattalar uchun mo‘ljallangan yo‘tal dorilari va aspirin bermang.

Homiladorlikda pnevmoniya

Homiladorlikda immunitet o‘zgaradi, kattalashgan bachadon esa diafragmani yuqoriga suradi — shuning uchun pnevmoniya og‘irroq kechishi mumkin. Homilador ayolda yo‘tal, isitma va hansirash bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak. Homiladorlikda xavfsiz bo‘lgan antibiotiklar mavjud, ularni shifokor tanlaydi; ayrim antibiotiklar homilaga zarar yetkazishi mumkin, shuning uchun o‘zboshimchalik bilan dori ichmang. Homiladorlikda gripp va COVID-19 ga qarshi emlash pnevmoniya xavfini kamaytiradi.

Pnevmoniyaning asoratlari

  • nafas yetishmovchiligi;
  • plevrit — o‘pka pardasida suyuqlik to‘planishi, ba’zan yiringlashi (empiyema);
  • o‘pka abssessi;
  • sepsis — infeksiyaning qonga tarqalishi;
  • surunkali yurak va o‘pka kasalliklarining og‘irlashishi.

Pnevmoniyaning oldini olish

  • Pnevmokokkka qarshi emlash — bolalar milliy emlash kalendari bo‘yicha; 65 yoshdan katta odamlar va surunkali kasalligi borlarga ham tavsiya etiladi;
  • Har yili grippga qarshi emlash, ayniqsa keksalar, homiladorlar va surunkali kasalligi borlar uchun;
  • chekishni tashlash;
  • qo‘llarni muntazam yuvish, yo‘talganda og‘izni yopish;
  • chaqaloqlarni 6 oylikkacha faqat ko‘krak suti bilan boqish, bolalarning to‘yib ovqatlanishi;
  • qandli diabet, yurak va o‘pka kasalliklarini nazoratda ushlash.

Xulosa

Pnevmoniya (zotiljam) — o‘pkaning bakteriya, virus yoki boshqa mikroblar chaqiradigan yallig‘lanishi. Uning asosiy belgilari yo‘tal, isitma, hansirash va ko‘krak og‘rig‘i, bolalarda esa tez nafas olish. Tashxis ko‘rik, pulsoksimetriya va rentgen bilan qo‘yiladi, davolashni esa shifokor tanlaydi. Nafas qisishi, lablarning ko‘karishi, chalkashlik va bolalardagi xavf belgilari — kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar. Emlash va chekishdan voz kechish pnevmoniya xavfini sezilarli kamaytiradi.

Yo‘tal uzoq davom etsa, sabablari va davolash haqida: yo‘tal.

Mavzuga yaqin maqolalar: bronxit: belgilari va uyda davolash.

Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen sham, Paratsetamol tabletka.

Mavzuga oid dorilar haqida: Amoksiklav tabletka. Dorini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.

Ko‘p beriladigan savollar

Pnevmoniya yuqumlimi?

Pnevmoniyaning o‘zi emas, uni chaqiradigan mikroblar — viruslar va bakteriyalar yo‘tal va aksirish orqali yuqishi mumkin. Ammo yuqtirgan odamlarning hammasida ham pnevmoniya rivojlanmaydi: ko‘pchilikda faqat oddiy shamollash bo‘ladi.

Pnevmoniya va bronxitning farqi nima?

Bronxitda bronxlar — havo o‘tkazuvchi naylar yallig‘lanadi, pnevmoniyada esa o‘pka to‘qimasining o‘zi. Pnevmoniya odatda og‘irroq kechadi: yuqori isitma, hansirash va kislorod pasayishi ko‘proq uchraydi. Ularni aniq farqlash uchun shifokor ko‘rigi va ko‘pincha rentgen kerak.

Isitmasiz pnevmoniya bo‘ladimi?

Ha, ayniqsa keksalarda, immuniteti pasaygan odamlarda va «atipik» pnevmoniyada. Bunday hollarda holsizlik, hansirash yoki chalkashlik asosiy belgilar bo‘lishi mumkin.

Pnevmoniyani uyda davolash mumkinmi?

Yengil pnevmoniyani shifokor ko‘rigidan va davolash rejasi tuzilgandan keyin uyda davolash mumkin. Ammo uy sharoitidagi xalq vositalari antibiotik va shifokor nazorati o‘rnini bosmaydi.

Pnevmoniyadan keyin qachon ishga yoki maktabga qaytish mumkin?

Odatda isitma tushib, ahvol yaxshilangach — bu ko‘pincha 1–2 haftani oladi. Ammo holsizlik uzoqroq saqlanishi mumkin, shuning uchun jismoniy yuklamani asta-sekin oshiring va shifokor tavsiyasiga amal qiling.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. Pnevmoniya nima (zotiljam)
  2. Pnevmoniya sabablari
  3. Pnevmoniya belgilari
  4. Qachon darhol shifokorga yoki 103 ga murojaat qilish kerak
  5. Pnevmoniya qanday aniqlanadi
  6. Pnevmoniya qanday davolanadi
  7. Bolalarda pnevmoniyani davolash
  8. Homiladorlikda pnevmoniya
  9. Pnevmoniyaning asoratlari
  10. Pnevmoniyaning oldini olish
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi