Labda gerpes — gerpes simplex virusi keltirib chiqaradigan, lab va og‘iz atrofida qichishish, achishish va mayda pufakchalar bilan namoyon bo‘ladigan yuqumli kasallik. Virus ko‘pincha tanada uyqu holatida qoladi va stress, shamollash, charchoq yoki quyosh ta’sirida faollashishi mumkin. Ko‘pchilik uchun bu holat xavfli emas, ammo noqulaylik tug‘diradi va boshqalarga yuqishi mumkin.
Kasallik belgilarini bilib olish va to‘g‘ri parvarish qilish asoratlarni kamaytiradi. Quyida kasallikning sabablari, belgilari, tashxisi, davolash usullari va qachon shifokorga murojaat qilish kerakligi haqida amaliy ma’lumot beramiz. Bu ma’lumot faqat umumiy tanishish uchun bo‘lib, aniq tashxis va davolanishni shifokor belgilaydi.
Labda gerpes nima?
Labda gerpes — gerpes simplex virusining birinchi turi (HSV-1) sabab bo‘ladigan tez-tez uchraydigan holat. Kamroq hollarda ikkinchi tur (HSV-2) ham lab atrofida toshma keltirib chiqarishi mumkin. Virus teri va shilliq qavat orqali kirib, nerv tugunlarida saqlanib qoladi. Shu sababli kasallik bir marta yuqqandan keyin vaqti-vaqti bilan qaytalanishi mumkin.
Gerpesni oddiy lab yorilishi yoki allergik toshma bilan aralashtirmaslik kerak. Pufakchalar to‘plami, qichishish va achishish ko‘pincha gerpesga xos belgilar hisoblanadi. Aniq farqlash uchun shifokor ko‘rigi muhim.
Sabablari va yuqish yo‘llari
Birinchi infeksiya odatda virus bilan zararlangan kishi bilan yaqin aloqa paytida yuqadi. Virus tupurik, pufakcha ichidagi suyuqlik va yara yuzasidagi suyuqlik orqali tarqaladi. Pufakchalar paydo bo‘lishidan oldin ham, ular bitgandan keyin ham yuqish ehtimoli ma’lum darajada saqlanadi.
- Zararlangan kishi bilan o‘pish yoki yuzma-yuz yaqin aloqa qilish;
- Umumiy idish, sochiq, lab bo‘yog‘i yoki tish cho‘tkasidan foydalanish;
- Pufakchalarni qo‘l bilan siqish va keyin ko‘z, burun yoki terining boshqa joylariga tegish;
- Og‘iz orqali jinsiy aloqa paytida virusning yuqishi.
Qaytalanishga stress, shamollash, isitma, charchoq, uyqusizlik, quyoshda uzoq qolish, immunitetning pasayishi va hayz davri kabi omillar turtki bo‘lishi mumkin. Bu omillar virusni butunlay yo‘q qilmaydi, lekin uning faollashishiga sharoit yaratadi.
Labda gerpes belgilari
Belgilar odatda bosqichma-bosqich rivojlanadi. Ba’zi odamlarda faqat yengil qichishish seziladi, boshqalarda esa aniq pufakchalar va og‘riq kuzatiladi.
- Labda qichishish, achishish, tortishish yoki qizarish;
- Mayda, suvga o‘xshash pufakchalar to‘plamining paydo bo‘lishi;
- Pufakchalar yorilgach, yara yuzasining qobiq bilan qoplanishi;
- Og‘riq, sezuvchanlik, ba’zida bosh og‘riq, holsizlik yoki tana haroratining ko‘tarilishi;
- Yara bitgach, ko‘p hollarda chandiq qoldirmasligi.
Pufakchalarni yormang, siqmang va qobig‘ini ko‘chirmang. Bu virusning tarqalishini oshiradi va yara bitishini kechiktirishi mumkin.
Kasallikning bosqichlari
- Dastlabki bosqich: labda qichishish, achishish yoki qizarish paydo bo‘ladi.
- Pufakchalar bosqichi: kichik suvli pufakchalar to‘plami shakllanadi.
- Yara va qobiq bosqichi: pufakchalar yorilib, yara qobiq bilan qoplanadi.
- Bitish bosqichi: qobiq tushadi, teri asta-sekin tiklanadi.
Tashxis qanday qo‘yiladi
Ko‘p hollarda shifokor kasallikni ko‘rik va bemorning shikoyatlari asosida aniqlaydi. Oilaviy poliklinikadagi umumiy amaliyot shifokori yoki dermatolog labdagi toshmani baholaydi. Agar tashxis noaniq bo‘lsa, kasallik tez-tez qaytalansa yoki og‘ir kechsa, laboratoriya tekshiruvlari tayinlanishi mumkin.
Bunday tekshiruvlar virusni aniqlashga yordam beradi va boshqa sabablarga ko‘ra paydo bo‘lgan toshmalardan farqlash imkonini beradi. O‘z-o‘zini davolash uchun kuchli dorilarni mustaqil tanlash tavsiya etilmaydi.
Labda gerpesni davolash
Gerpes simplex virusini butunlay yo‘q qiladigan dori hozircha mavjud emas. Davolashning asosiy maqsadi — noqulaylikni kamaytirish, yara tezroq bitishiga yordam berish va asoratlarning oldini olish. Antiviral preparatlar, masalan, atsiklovir yoki valatsiklovir, faqat shifokor tavsiyasiga ko‘ra qo‘llanadi. Ularni qanchalik erta boshlash kerakligini shifokor belgilaydi.
Og‘riq va isitma bo‘lsa, shifokor yoki farmatsevt tavsiya qilgan og‘riq qoldiruvchi vositalardan foydalanish mumkin. Dori dozasini mustaqil oshirish yoki kamaytirish kerak emas. Homiladorlik, emizish, bolalar va surunkali kasalliklarda davolash alohida ehtiyotkorlikni talab qiladi.
Uy sharoitida nima qilish mumkin
- Qo‘llarni sovun va suv bilan tez-tez yuvish;
- Pufakchalarga tegmaslik, ularni siqmaslik va yormaslik;
- Sochiq, idish, lab bo‘yog‘i kabi shaxsiy buyumlarni alohida saqlash;
- Zararlangan joyga toza mato orqali sovuq kompress qo‘yish;
- Ko‘p suyuqlik ichish, yetarlicha dam olish va balansli ovqatlanish;
- Quyoshli havoda labni himoya qilish;
- Pufakchalar borida o‘pish va yaqin aloqadan voz kechish.
Ba’zi odamlar aloe vera jeli yoki namlantiruvchi lab balzamidan foydalanadi. Bunday vositalar noqulaylikni yengillashtirishi mumkin, ammo ular kasallikni davolaydi deb hisoblamaslik kerak. Yangi vositalarni qo‘llashdan oldin teri shifokori bilan maslahatlashish yaxshiroq.
Profilaktika
Gerpesning yuqishini va qaytalanishini kamaytirish uchun oddiy gigiena qoidalariga rioya qilish muhim.
- Qo‘llarni tez-tez yuvish, ayniqsa labga tegishdan oldin va keyin;
- Shaxsiy gigiena buyumlarini boshqalar bilan o‘rtoqlashmaslik;
- Pufakchalar borida yaqin aloqani cheklash;
- Stressni boshqarish, uyqu rejimini saqlash va immunitetni qo‘llab-quvvatlash;
- Quyoshda labni himoya qiluvchi vositalardan foydalanish;
- Tez-tez qaytalanishda shifokorga murojaat qilish.
Xulosa
Labda gerpes ko‘pchilik uchun vaqtincha noqulaylik keltiradigan, ammo to‘g‘ri parvarish bilan boshqariladigan holat. Qichishish yoki pufakchalar paydo bo‘lishi bilan gigienaga rioya qilish, pufakchalarni siqmaslik va zarur bo‘lsa shifokorga murojaat qilish muhim. Tez-tez qaytalanish, kuchli og‘riq yoki isitma bo‘lsa, kechiktirmasdan oilaviy poliklinikaga boring.
Mavzuga yaqin maqolalar: yuz nervi nevriti.
Mavzuga yaqin maqolalar: belbog‘simon temiratki.
Mavzuga yaqin maqolalar: Labda uchuq (gerpes).
Maqolada tilga olingan dorilar: Atsiklovir malham.
Ko‘p beriladigan savollar
Labda gerpes qanday yuqadi?
Virus tupurik, pufakcha suyuqligi va yaqin aloqa orqali yuqadi. Umumiy idish, sochiq yoki lab bo‘yog‘idan foydalanish xavfni oshiradi. Pufakchalar borida o‘pish va yaqin aloqadan voz kechish kerak.
Labda gerpes qancha vaqtda bitadi?
Ko‘p hollarda qichishishdan qobiq hosil bo‘lishigacha bir necha kun o‘tadi. To‘liq bitish ham bir necha kungacha cho‘zilishi mumkin. Uzoq davom etsa yoki tez-tez qaytalansa shifokorga murojaat qiling.
Labda gerpesni uy sharoitida davolash mumkinmi?
Yengil holatlarda gigiena, sovuq kompress va dam olish yordam beradi. Antiviral dorilarni faqat shifokor tavsiyasiga ko‘ra qo‘llang. Pufakchalarni siqish yoki yormaslik kerak.
Labda gerpes bolaga yuqadimi?
Ha, virus yaqin aloqa orqali yuqadi. Bolada belgilar paydo bo‘lsa, shifokorga ko‘rsating va umumiy idishlardan foydalanmang. Yangi tug‘ilgan chaqaloqqa gerpes yuqishi alohida xavfli, shoshilinch yordam kerak.
Qanday hollarda shifokorga borish kerak?
Kuchli og‘riq, isitma, yiring, ko‘z atrofida toshma yoki tez-tez qaytalanishda shifokorga murojaat qiling. Immunitet zaif bo‘lsa ham shifokor maslahati zarur. Shoshilinch holatda 103 ga murojaat qiling.







