Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Talassemiya: irsiy kamqonlik belgilari, tashxisi va davolash

Talassemiya nima, qanday irsiylanadi, qanday belgilar bilan namoyon bo‘ladi, qanday aniqlanadi va davolanadi. Nikohdan oldingi tekshiruv haqida maslahatlar.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 24-oktabr, 2026
Tahririyat tekshirgan7 daqiqada o'qiladi
8
Gematolog laboratoriyada talassemiya uchun qon tahlilini tekshirmoqda

Davomini o'qing

Laboratoriya xodimi siydik yo‘llari infeksiyasini aniqlash uchun siydik namunasini tekshirmoqda
Kasalliklar

Siydik yo‘llari infeksiyasi: belgilari, tashxisi va davolash

15-may, 2023·7 daq
Shifokor stol ustida planshetda bosh miya tasvirlarini ko‘rib chiqmoqda, yonida hujjatlar
Kasalliklar

Tarqoq skleroz: nima, birinchi belgilari, tashxis va davolash

10-noyabr·10 daq
Oziq-ovqat allergiyasi belgilari bo‘lgan bola terisidagi toshmani ko‘rsatmoqda
Kasalliklar

Oziq-ovqat allergiyasi belgilari: sabablari, tashxisi va davolash

1-yanvar, 2023·7 daq
Shifokor bemorning bo‘yin sohasidagi limfa tugunlarini tekshirmoqda
Kasalliklar

Limfoma belgilari va davolash: turlari, tashxis va prognoz

11-may, 2023·6 daq
Charchagan ayol noutbuk yonida boshini qo‘llariga qo‘yib stolda dam olmoqda — kamqonlikda holsizlik
Kasalliklar

Kamqonlik (anemiya): belgilari, turlari, darajalari va davolash

1-noyabr·10 daq
Kardiolog kattalar bemorining yuragini stetoskop bilan tekshirmoqda
Kasalliklar

Kattalarda tug‘ma yurak kasalligi: belgilari, tashxis va davolash

30-aprel, 2023·6 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Talassemiya nima va qanday irsiylanadi
  2. Talassemiya belgilari
  3. Talassemiya qanday aniqlanadi
  4. Talassemiya va temir tanqisligi: farqi nimada
  5. Talassemiya qanday davolanadi
  6. Talassemiya bilan yashash: oilalar uchun maslahatlar
  7. Oldini olish: nikohdan oldingi tekshiruv
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Talassemiya — qizil qon tanachalaridagi gemoglobin oqsilining hosil bo‘lishi buzilishi bilan kechadigan irsiy qon kasalligi. Gemoglobin o‘pkadan to‘qimalarga kislorod tashiydi, u yetarli yoki to‘g‘ri hosil bo‘lmasa, organizm kamqonlikdan aziyat chekadi. Kasallik ota-onadan bolaga genlar orqali o‘tadi va yuqumli emas.

Talassemiya O‘rta yer dengizi, Yaqin Sharq, Markaziy va Janubiy Osiyo mintaqalarida nisbatan ko‘p uchraydi, shuning uchun O‘zbekistondagi oilalar uchun ham dolzarb mavzu. Har yili 8-may kuni nishonlanadigan Jahon talassemiya kuni jamiyat e’tiborini aynan shu kasallikka, uning oldini olish va bemorlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratadi. Ushbu maqolada talassemiya haqida bilish zarur bo‘lgan asosiy ma’lumotlarni jamladik.

Talassemiya nima va qanday irsiylanadi

Gemoglobin molekulasi alfa va beta deb ataluvchi oqsil zanjirlaridan iborat. Ularni hosil qiluvchi genlardagi o‘zgarishlarga qarab talassemiya ikki asosiy turga bo‘linadi:

  • Alfa-talassemiya — alfa zanjirlar yetarli hosil bo‘lmaydi;
  • Beta-talassemiya — beta zanjirlar kam hosil bo‘ladi yoki umuman hosil bo‘lmaydi.

Og‘irlik darajasiga ko‘ra ham farqlanadi:

  • Tashuvchanlik (kichik talassemiya) — odamda bitta o‘zgargan gen bo‘ladi. Ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi yoki faqat yengil kamqonlik bo‘ladi. Ko‘p odamlar o‘zining tashuvchi ekanini bilmaydi.
  • Oraliq shakl — kamqonlik o‘rtacha darajada, ba’zan qon quyish talab qilinadi.
  • Katta talassemiya — eng og‘ir shakl, bola hayotining birinchi yilidayoq namoyon bo‘ladi va muntazam qon quyishni talab qiladi.

Agar ota ham, ona ham tashuvchi bo‘lsa, har bir homiladorlikda bolaning sog‘lom bo‘lishi, tashuvchi bo‘lishi yoki og‘ir talassemiya bilan tug‘ilishi ehtimoli mavjud. Shuning uchun tashuvchanlikni oldindan bilish oilani rejalashtirishda juda muhim. Qarindoshlar o‘rtasidagi nikohlarda bunday irsiy kasalliklar xavfi ortadi.

Talassemiya belgilari

Belgilar kasallik shakliga bog‘liq. Og‘ir talassemiyada bolada quyidagilar kuzatilishi mumkin:

  • terining oqarishi, ba’zan sarg‘ayishi;
  • tez charchash, holsizlik, injiqlik;
  • ishtahaning pasayishi, bo‘y va vazn bo‘yicha tengdoshlaridan orqada qolish;
  • qorinning kattalashishi — taloq va jigar kattalashadi;
  • yuz suyaklari va bosh suyagi shaklining o‘zgarishi;
  • tez-tez infeksiyalar bilan og‘rish.

Tashuvchilarda esa ko‘pincha belgi bo‘lmaydi yoki yengil holsizlik bo‘ladi. Ularning qon tahlilida kichik o‘lchamli eritrotsitlar aniqlanadi va bu ba’zan temir tanqisligi kamqonligi bilan adashtiriladi.

Talassemiya qanday aniqlanadi

Tashxis qo‘yish uchun quyidagi tekshiruvlar o‘tkaziladi:

  1. Umumiy qon tahlili — gemoglobin, eritrotsitlar soni va o‘lchami baholanadi.
  2. Temir almashinuvi ko‘rsatkichlari (ferritin va boshqalar) — temir tanqisligi kamqonligini farqlash uchun.
  3. Gemoglobin elektroforezi yoki shunga o‘xshash tekshiruvlar — gemoglobinning turlarini aniqlaydi.
  4. Genetik tahlil — aniq gen o‘zgarishini topadi, oilani rejalashtirishda va homiladorlik davrida tashxis qo‘yishda yordam beradi.

Muhim jihat: agar kamqonlik temir preparatlari bilan davolanganda ham yaxshilanmasa, talassemiya tashuvchanligini tekshirish kerak. Talassemiyada temirni nazoratsiz qabul qilish zararli bo‘lishi mumkin, chunki organizmda temir ortiqcha to‘planadi.

Talassemiya va temir tanqisligi: farqi nimada

Ikkala holatda ham qon tahlilida gemoglobin pasaygan va eritrotsitlar mayda bo‘lishi mumkin, shuning uchun ularni adashtirish oson. Ammo sabablari butunlay boshqa. Temir tanqisligida organizmda gemoglobin uchun «xomashyo» yetishmaydi — bu ko‘pincha kam ovqatlanish, qon yo‘qotish yoki homiladorlik bilan bog‘liq va temir preparatlari bilan tuzaladi. Talassemiyada esa temir yetarli, hatto ortiqcha bo‘lishi mumkin, muammo gemoglobin hosil qiluvchi genlarda. Shuning uchun bunday bemorga temir berish foyda keltirmaydi, aksincha zarar qilishi mumkin. Ba’zan bir odamda ikkala holat birga uchraydi — buni faqat tahlillar orqali aniqlash mumkin.

Homiladorlik va talassemiya

Talassemiya tashuvchisi bo‘lgan ayollarda homiladorlik davrida kamqonlik biroz kuchayishi mumkin. Bunday ayollar ginekolog va zarur bo‘lsa gematolog nazoratida bo‘lishi, temir va boshqa preparatlarni faqat shifokor ko‘rsatmasi bilan qabul qilishi kerak. Ikkala ota-ona tashuvchi bo‘lsa, homiladorlikning dastlabki davrida homilani tekshirish imkoniyatlari haqida shifokor bilan oldindan gaplashish tavsiya etiladi.

Talassemiya qanday davolanadi

Davolash kasallik shakliga qarab gematolog tomonidan belgilanadi.

Qon quyish

Og‘ir shaklda bemorlarga muntazam ravishda eritrotsitlar massasi quyiladi. Bu organizmni kislorod bilan ta’minlaydi, bolaning normal o‘sishi va rivojlanishiga yordam beradi.

Ortiqcha temirni chiqarish

Ko‘p marta qon quyish natijasida organizmda temir to‘planadi va yurak, jigar, endokrin bezlarga zarar yetkazadi. Shuning uchun temirni bog‘lab chiqaruvchi maxsus dorilar (xelatorlar) qo‘llaniladi. Ularning turi va dozasini faqat shifokor tanlaydi.

Boshqa usullar

  • ilik ko‘chirib o‘tkazish — ayrim bemorlarda kasallikni butunlay davolash imkonini beradi, ammo mos donor talab qilinadi;
  • taloq juda kattalashganda uni olib tashlash operatsiyasi;
  • folat kislotasi va boshqa yordamchi vositalar — shifokor tavsiyasiga ko‘ra;
  • emlashlar va infeksiyalarning oldini olish.

Tashuvchilar odatda davolanishga muhtoj emas, lekin ular o‘z holatidan xabardor bo‘lishi va shifokorni ogohlantirishi kerak.

Talassemiya bilan yashash: oilalar uchun maslahatlar

  • Gematolog nazoratida bo‘ling, qon quyish va tekshiruv jadvaliga qat’iy amal qiling.
  • Temirga juda boy mahsulotlar va temir qo‘shilgan vitaminlar haqida shifokor bilan maslahatlashing.
  • Bolaning emlash taqvimini o‘z vaqtida bajaring, gigiyenaga rioya qiling.
  • Muvozanatli ovqatlanish, yetarli dam olish va bolaning kuchiga mos jismoniy faollik muhim.
  • Bolaning ruhiy holatiga e’tibor bering: surunkali kasallik bilan yashash bola va ota-onaga ruhiy yuk bo‘lishi mumkin. Bemorlar va ota-onalar jamiyatlari, psixolog yordami foydali.
  • Bolani maktab va jamiyat hayotidan chetlashtirmang — to‘g‘ri davolanish bilan ko‘plab bemorlar o‘qiydi, ishlaydi va oila quradi.

Oldini olish: nikohdan oldingi tekshiruv

Talassemiyani oldindan bartaraf etishning eng samarali yo‘li — tashuvchanlikni aniqlash. Turmush qurishdan oldin yoki homiladorlikni rejalashtirishda umumiy qon tahlili va zarur bo‘lsa maxsus tekshiruvlarni topshirish tavsiya etiladi. Agar ikkala bo‘lajak turmush o‘rtoq ham tashuvchi bo‘lsa, genetik maslahat olish kerak: shifokor xavfni tushuntiradi va homiladorlik davrida qanday tekshiruvlar mumkinligini aytadi. Oilada talassemiya bilan og‘rigan odam bo‘lsa, yaqin qarindoshlar ham tekshirilishi foydali.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Quyidagi hollarda oilaviy poliklinikaga yoki gematologga murojaat qiling:

  • bolangiz rangpar, holsiz, o‘sishda orqada qolmoqda yoki qorni kattalashgan;
  • sizda doimiy kamqonlik bor va u temir preparatlari bilan yaxshilanmayapti;
  • oilangizda talassemiya holatlari bo‘lgan va siz turmush qurish yoki farzand ko‘rishni rejalashtiryapsiz;
  • talassemiya bilan og‘rigan bemorda isitma, kuchli holsizlik, nafas qisishi, siydik rangining qorayishi paydo bo‘ldi.

Agar bemorda hushdan ketish, kuchli nafas qisishi yoki ko‘krakda og‘riq bo‘lsa, darhol tez yordam (103) chaqiring.

Xulosa

Talassemiya — umrbod davom etuvchi irsiy kasallik, ammo zamonaviy davolash usullari va muntazam shifokor nazorati bilan bemorlar faol hayot kechira oladi. Eng muhimi — xabardorlik: tashuvchanlikni oddiy qon tahlili orqali aniqlash, nikohdan oldin tekshiruvdan o‘tish va genetik maslahat olish kelajak avlodni og‘ir shakldan himoya qilishga yordam beradi.

Ko‘p beriladigan savollar

Talassemiya yuqumli kasallikmi?

Yo‘q, talassemiya yuqumli emas. U faqat ota-onadan bolaga genlar orqali o‘tadi, havo, qo‘l berib ko‘rishish yoki birga ovqatlanish orqali yuqmaydi.

Talassemiya tashuvchisi kasal hisoblanadimi?

Tashuvchilar odatda sog‘lom yashaydi, ularda belgi bo‘lmaydi yoki yengil kamqonlik kuzatiladi. Ammo ikki tashuvchining farzandida og‘ir talassemiya rivojlanishi mumkin, shuning uchun tashuvchanlikni bilish muhim.

Talassemiyada temir ichish mumkinmi?

Talassemiyada temirni o‘zboshimchalik bilan qabul qilish tavsiya etilmaydi, chunki organizmda temir ortiqcha to‘planishi mumkin. Temir preparatlari faqat tahlillar asosida va shifokor ko‘rsatmasi bilan beriladi.

Talassemiya butunlay davolanadimi?

Ayrim bemorlarda mos donordan ilik ko‘chirib o‘tkazish kasallikni davolash imkonini beradi. Ko‘pchilik bemorlar esa muntazam qon quyish va temirni chiqaruvchi dorilar yordamida kasallikni nazorat ostida ushlab turadi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Talassemiya nima va qanday irsiylanadi
  2. Talassemiya belgilari
  3. Talassemiya qanday aniqlanadi
  4. Talassemiya va temir tanqisligi: farqi nimada
  5. Talassemiya qanday davolanadi
  6. Talassemiya bilan yashash: oilalar uchun maslahatlar
  7. Oldini olish: nikohdan oldingi tekshiruv
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi