Bachadon miomasi (mioma, fibroma, leyomioma) — bachadon mushak qavatidan o‘sadigan xavfsiz (benign) o‘sma. U saraton emas va boshqa a’zolarga tarqalmaydi. Mioma ayollarda eng ko‘p uchraydigan o‘sma hisoblanadi: tadqiqotlarga ko‘ra 50 yoshgacha ayollarning yarmidan ko‘pida UZIda kamida bitta mioma tuguni topiladi.
Ko‘pchilik ayollarda mioma hech qanday belgi bermaydi va tasodifan, boshqa sabab bilan qilingan UZIda aniqlanadi. Bunday holatda ko‘pincha davolash shart emas — faqat kuzatib boriladi. Boshqalarda esa mioma ko‘p qon ketishi, kamqonlik, qorin pastida og‘irlik yoki homilador bo‘lishdagi qiyinchiliklarga sabab bo‘ladi. Quyida mioma nima, uning belgilari, turlari, tashxisi va zamonaviy davolash usullari haqida sodda tilda gaplashamiz.
Mioma nima va u qanday paydo bo‘ladi
Mioma bachadon devoridagi silliq mushak hujayralaridan hosil bo‘ladigan zich, yumaloq tugun. Uning o‘lchami bir necha millimetrdan (no‘xatdek) 10–15 santimetr va undan kattagacha bo‘lishi mumkin. Bitta yoki bir nechta tugun bo‘ladi; ko‘p tugunli holatni «ko‘p tugunli mioma» deyishadi.
Mioma o‘sishi ayol jinsiy gormonlari — estrogen va progesteronga bog‘liq. Shuning uchun u asosan 30–50 yosh oralig‘ida, ya’ni hayz ko‘rish yillarida paydo bo‘ladi va o‘sadi, menopauzadan keyin esa odatda kichrayadi. Hayz boshlanmagan qizlarda mioma deyarli uchramaydi.
Mioma sabablari va xavf omillari
Miomaning aniq sababi to‘liq ma’lum emas. Bitta mushak hujayrasidagi genetik o‘zgarish uning nazoratsiz bo‘linishiga olib keladi, gormonlar esa bu tugunning o‘sishini «oziqlantiradi». Quyidagi omillar mioma ehtimolini oshiradi:
- yosh — 30 dan 50 yoshgacha, ayniqsa menopauzaga yaqin yillarda;
- irsiyat — onasi yoki opa-singlisida mioma bo‘lgan ayollarda ko‘proq uchraydi;
- hayzning erta (10–11 yoshda) boshlanishi;
- ortiqcha vazn va semizlik — yog‘ to‘qimasi qo‘shimcha estrogen ishlab chiqaradi;
- tug‘maganlik yoki kam tug‘ish;
- yuqori qon bosimi, D vitamini yetishmovchiligi, qizil go‘shtni ko‘p va sabzavotni kam iste’mol qilish (bog‘liqlik kuzatilgan, lekin to‘liq isbotlanmagan).
Ko‘p tug‘ish va homiladorlik, aksincha, mioma xavfini biroz kamaytiradi. Abort, bachadon «sovqotishi» yoki jinsiy hayot miomani keltirib chiqarmaydi — bu keng tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalar.
Mioma turlari: tugun qayerda joylashgan
Miomaning belgilari va davolash usuli uning o‘lchamidan ko‘ra ko‘proq joylashuviga bog‘liq. Shifokorlar uchta asosiy turni ajratadi:
- Submukoz mioma — tugun bachadon ichki qavati (endometriy) ostida bo‘lib, bachadon bo‘shlig‘iga bo‘rtib chiqadi. Kichik bo‘lsa ham ko‘p qon ketishi va bepushtlikka sabab bo‘lishi mumkin;
- Intramural (interstitsial) mioma — tugun bachadon devorining ichida, mushak qavatida joylashadi. Eng ko‘p uchraydigan tur; katta bo‘lsa, bachadonni kattalashtiradi va hayzni ko‘paytiradi;
- Subseroz mioma — tugun bachadonning tashqi yuzasidan qorin bo‘shlig‘i tomonga o‘sadi. Odatda hayzga kam ta’sir qiladi, lekin katta bo‘lsa, siydik pufagi yoki ichakka bosim beradi. Ba’zan tugun ingichka «oyoqcha»da osilib turadi.
Xalqaro amaliyotda tugunlar yanada aniqroq tasvirlash uchun FIGO tasnifi bo‘yicha 0 dan 8 gacha raqamlanadi: 0–2 — bachadon bo‘shlig‘iga ta’sir qiluvchi submukoz tugunlar, 3–4 — devor ichidagilar, 5–7 — tashqi tomonga o‘sganlar, 8 — bachadon bo‘yni va boshqa joylardagi tugunlar. UZI xulosasida shunday raqamni ko‘rsangiz, shifokoringizdan uning ma’nosini so‘rang.
Mioma belgilari
Ayollarning taxminan to‘rtdan bir qismidagina mioma belgi beradi. Eng ko‘p uchraydigan belgilar:
- ko‘p va uzoq davom etadigan hayz — 7 kundan ortiq, prokladkani har 1–2 soatda almashtirish, katta qon laxtalari, tunda qon o‘tib ketishi;
- hayzlar orasida qon ketishi (ayniqsa submukoz miomada);
- hayz paytida kuchli og‘riq, qorin pastida doimiy og‘irlik va to‘lishish hissi;
- bosim belgilari — tez-tez siyish, siydik pufagini to‘liq bo‘shata olmaslik, qabziyat, bel og‘rig‘i;
- jinsiy aloqa paytida og‘riq;
- qorin hajmining kattalashishi — katta miomada ayol kiyim torayib qolganini sezadi;
- homilador bo‘la olmaslik yoki homila tushishi (ayrim hollarda).
Mioma va kamqonlik
Ko‘p hayz bilan har oy ko‘p qon yo‘qotilishi asta-sekin temir tanqisligi kamqonligiga olib keladi. Holsizlik, tez charchash, bosh aylanishi, hansirash, yurak tez urishi, teri oqarishi va soch to‘kilishi shuning belgisi bo‘lishi mumkin. Ko‘p hayz ko‘radigan har bir ayolga umumiy qon tahlili va ferritin tekshiruvi tavsiya etiladi. Natijalarni tushunish uchun gemoglobin normasi haqidagi maqolamizni o‘qing.
Kuchli og‘riq va ko‘p hayz faqat miomada emas, boshqa kasalliklarda ham bo‘ladi. Masalan, hayz paytidagi kuchli og‘riq ko‘pincha endometriozda kuzatiladi, bir tomonlama og‘riq va qorin pastidagi hosilalar esa tuxumdon kistasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shuning uchun tashxisni faqat shifokor ko‘rigi va UZI aniqlaydi.
Mioma qanday aniqlanadi
Ginekolog qin orqali ko‘rikda bachadon kattalashganini yoki notekis ekanini sezishi mumkin. Asosiy tekshiruv — kichik chanoq a’zolari UZIsi (qorin orqali va qin orqali). U tugunlar sonini, o‘lchamini va joylashuvini ko‘rsatadi. Qo‘shimcha ravishda quyidagilar qo‘llanadi:
- sonogisterografiya — bachadon bo‘shlig‘iga steril suyuqlik yuborib UZI qilish, submukoz tugunlarni yaxshiroq ko‘rsatadi;
- gisteroskopiya — ingichka optik asbob bilan bachadon ichini ko‘rish; ayni paytda kichik tugunni olib tashlash ham mumkin;
- MRT — juda katta yoki ko‘p tugunli miomada, operatsiya rejalashtirishdan oldin;
- qon tahlillari — gemoglobin, ferritin; homiladorlikni istisno qilish uchun test.
Bachadondan qon ketishi bo‘lsa, shifokor bachadon bo‘yni holatini ham tekshiradi va skrining surtmasini oladi. Bu bachadon bo‘ynidagi o‘zgarishlarni (masalan, bachadon bo‘yni eroziyasi deb ataladigan holatni) miomadan ajratishga yordam beradi.
Mioma qanday davolanadi
Davolash usuli ayolning belgilariga, yoshiga, tugunlar joylashuviga va kelajakda farzand ko‘rish rejasiga qarab tanlanadi. Mioma bor, degani operatsiya kerak degani emas.
Kuzatuv (faol kuzatish)
Belgisiz mioma odatda davolanmaydi. Shifokor yiliga taxminan bir marta (yoki ko‘rsatma bo‘yicha) ko‘rik va UZI tavsiya qiladi. Ko‘pchilik tugunlar sekin o‘sadi yoki umuman o‘zgarmaydi, menopauzadan keyin esa kichrayadi.
Dori bilan davolash
Dorilar asosan qon ketishi va og‘riqni kamaytirish uchun beriladi. Ularni faqat ginekolog tanlaydi; o‘zboshimchalik bilan gormonal dori ichish xavfli. Qo‘llanadigan dori guruhlari:
- og‘riq qoldiruvchi yallig‘lanishga qarshi dorilar (NYQV) — og‘riq va qon miqdorini biroz kamaytiradi;
- traneksam kislota — hayz kunlari qon ketishini kamaytiradi (gormon emas);
- gormonal vositalar — levonorgestrelli bachadon ichi spirali, kombinatsiyalangan kontratseptivlar, progestinlar; ular asosan qon ketishini nazorat qiladi, tugunni kichraytirmaydi;
- GnRG agonistlari va antagonistlari — miomani vaqtincha kichraytiradi va hayzni to‘xtatadi; ko‘pincha operatsiyadan oldin yoki menopauzaga yaqin ayollarda qisqa muddatga beriladi;
- temir preparatlari — kamqonlikni tuzatish uchun.
Muolajalar va operatsiyalar
- Miomektomiya — faqat tugunlarni olib tashlash, bachadon saqlanadi. Farzand ko‘rishni rejalashtirgan ayollar uchun asosiy usul. Submukoz tugunlar gisteroskopik usulda (kesmasiz), boshqalari laparoskopik yoki ochiq usulda olinadi. Yangi tugunlar keyinchalik yana paydo bo‘lishi mumkin;
- Bachadon arteriyalari embolizatsiyasi (BAE) — son arteriyasi orqali kateter kiritilib, miomani oziqlantiruvchi tomirlar yopiladi; tugun kichrayadi. Operatsiyasiz usul, bachadon saqlanadi;
- Gisterektomiya — bachadonni olib tashlash. Miomani to‘liq va qaytarilmas davolaydi, lekin farzand ko‘rish imkoniyati yo‘qoladi. Odatda farzand rejalashtirmagan, kuchli belgilari bor ayollarga taklif etiladi;
- ayrim markazlarda tugunni radiochastotali ablatsiya yoki MRT nazoratidagi fokuslangan ultratovush bilan qizdirib yo‘q qilish usullari ham bor.
Mioma va homiladorlik
Miomasi bor ayollarning ko‘pchiligi muammosiz homilador bo‘ladi va tug‘adi. Bepushtlikka asosan bachadon bo‘shlig‘ini o‘zgartiradigan submukoz tugunlar sabab bo‘ladi; ularni olib tashlash homiladorlik imkoniyatini oshiradi. Homiladorlik paytida mioma ba’zan birinchi trimestrda kattalashadi, kamdan-kam hollarda tugun oziqlanishi buzilib kuchli og‘riq beradi. Katta yoki tug‘ish yo‘lini to‘sadigan tugunlarda kesarcha kesish rejalashtirilishi mumkin. Shuning uchun miomasi bor ayol homiladorlikni oldindan ginekolog bilan rejalashtirgani ma’qul.
Menopauzadan keyin mioma
Menopauzada estrogen kamayadi va ko‘pchilik miomalar o‘zi kichrayadi, belgilar yo‘qoladi. Shu sababli menopauzaga yaqin, belgilari yengil ayollar ko‘pincha operatsiyasiz kutishni tanlaydi. Lekin menopauzadan keyin miomaning o‘sishi yoki yangi qon ketishi normal emas — bu holatda zudlik bilan ginekologga murojaat qilish kerak.
Mioma haqida afsonalar
- «Mioma saratonga aylanadi» — noto‘g‘ri. Oddiy mioma saratonga aylanmaydi. Bachadon sarkomasi — alohida, juda kam uchraydigan kasallik. Unga shubha tug‘diradigan belgilar: menopauzadan keyin tez o‘sish, qon ketishi, MRTdagi o‘ziga xos o‘zgarishlar;
- «Mioma bo‘lsa, albatta bachadonni olib tashlash kerak» — noto‘g‘ri. Ko‘pchilikka faqat kuzatuv yoki dori yetarli, bachadonni saqlovchi usullar ham bor;
- «Xalq tabobati miomani eritadi» — o‘t-o‘lan, damlamalar va «tozalash» kurslari tugunni yo‘qotishi isbotlanmagan; ular davolanishni kechiktirishi mumkin;
- «Miomasi bor ayol homilador bo‘lolmaydi» — noto‘g‘ri, ko‘pchilik bemalol farzand ko‘radi.
Xulosa
Bachadon miomasi — juda keng tarqalgan, xavfsiz o‘sma. Ko‘pincha u belgi bermaydi va faqat kuzatuvni talab qiladi. Ko‘p hayz, kamqonlik, bosim belgilari yoki homiladorlik bilan bog‘liq muammolar bo‘lsa, zamonaviy dori va muolajalar yordam beradi, ularning ko‘pchiligi bachadonni saqlab qoladi. Mioma saratonga aylanmaydi, lekin menopauzadan keyingi o‘sish va qon ketishi tekshirilishi shart. Muntazam ginekolog ko‘rigi va UZI — eng ishonchli yo‘l.
Mavzuga yaqin maqolalar: klimaks (menopauza).
Mavzuga yaqin maqolalar: homiladorlik davri: haftalari va oylari, homiladorlik kalkulyatori.
Maqolada tilga olingan dorilar: Eskapel tabletka, Utrojestan kapsula.
Ko‘p beriladigan savollar
Mioma nima?
Mioma — bachadon mushak qavatidan o‘sadigan xavfsiz o‘sma (tugun). U saraton emas, tarqalmaydi va ko‘pincha hech qanday belgi bermaydi. 50 yoshgacha ayollarning yarmidan ko‘pida uchraydi.
Mioma belgilari qanday?
Eng ko‘p uchraydigan belgilar — ko‘p va uzoq hayz, qon laxtalari, kamqonlik tufayli holsizlik, qorin pastida og‘irlik, tez-tez siyish, qabziyat va bel og‘rig‘i. Ko‘p ayollarda esa belgi umuman bo‘lmaydi.
Mioma xavflimi?
Mioma o‘zi hayot uchun xavfli emas va saratonga aylanmaydi. Uning asoratlari — kamqonlik, og‘riq, qo‘shni a’zolarga bosim va ayrim hollarda homiladorlik muammolari — davolanishni talab qiladi.
Mioma operatsiyasiz davolanadimi?
Ha, ko‘p hollarda. Belgisiz miomada kuzatuv yetarli, belgilar bo‘lsa, dorilar yoki bachadon arteriyalari embolizatsiyasi kabi operatsiyasiz usullar qo‘llanadi. Usulni ginekolog tanlaydi.
Mioma menopauzadan keyin yo‘qoladimi?
Ko‘pincha mioma menopauzadan keyin kichrayadi va belgilar o‘tib ketadi. Agar menopauzadan keyin tugun kattalashsa yoki qon ketsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qiling.







