Tug‘ruq bosqichlari haqida oldindan bilish bo‘lajak onaga xotirjamlik beradi. Tug‘ish sanasi yaqinlashgan sari «Tug‘ruq boshlanganini qanday bilaman?», «Qachon tug‘ruqxonaga borish kerak?», «Jarayon qancha davom etadi?» degan savollar ko‘payadi. Noma’lumlik qo‘rquvni kuchaytiradi, bilim esa uni kamaytiradi.
Tibbiyotda tug‘ruq odatda uch asosiy bosqichga bo‘linadi: bachadon bo‘ynining ochilishi, chaqaloqning tug‘ilishi va yo‘ldoshning ajralishi. Har bir ayolning tug‘ruqi o‘ziga xos kechadi, ammo umumiy jarayonni tushunish sizga va yaqinlaringizga tayyor bo‘lishga yordam beradi.
Tug‘ruq yaqinlashganini qanday bilish mumkin?
Tug‘ruqdan bir necha kun yoki hafta oldin organizm tayyorgarlik ko‘ra boshlaydi. Bunday belgilar kuzatilishi mumkin:
- qorinning pastga tushishi — chaqaloq tos bo‘shlig‘iga tushadi, nafas olish yengillashadi, lekin siyish tez-tez bo‘ladi;
- soxta (mashq) qisqarishlar — notekis, odatda og‘riqsiz yoki kam og‘riqli, dam olganda yoki holatni o‘zgartirganda o‘tib ketadigan qorin tarangligi;
- shilliq tiqinning ajralishi — qindan quyuq, ba’zan qon aralash shilliq ajralishi;
- belda tortuvchi og‘riq, ichning bo‘shashishi, «uyni tartibga keltirish» istagi.
Tug‘ruq boshlanganining asosiy belgilari
- Haqiqiy to‘lg‘oqlar — muntazam, vaqt o‘tishi bilan kuchayib, tez-tez takrorlanadigan va dam olganda o‘tmaydigan qisqarishlar. Og‘riq ko‘pincha beldan boshlanib, qoringa tarqaladi.
- Qog‘anoq suvining ketishi — qindan to‘satdan ko‘p miqdorda yoki doimiy oz-ozdan tiniq suyuqlik oqishi. Suv ketgan bo‘lsa, to‘lg‘oq bo‘lmasa ham shifokorga xabar bering.
Soxta va haqiqiy qisqarishlarni ajratish uchun ularning vaqtini yozib boring: haqiqiy to‘lg‘oqlar muntazam bo‘lib, oraliq qisqaradi va kuchi ortib boradi.
Birinchi bosqich: bachadon bo‘ynining ochilishi
Bu tug‘ruqning eng uzoq davom etadigan bosqichi. To‘lg‘oqlar ta’sirida bachadon bo‘yni yupqalashadi va asta-sekin ochiladi. Birinchi tug‘ruqda bu bosqich odatda keyingi tug‘ruqlarga qaraganda uzoqroq davom etadi.
Dastlabki (latent) faza
To‘lg‘oqlar hali nisbatan kuchsiz va oraliqlari uzoq. Bu davrda ko‘pchilik ayollar uyda bo‘lishi mumkin, agar shifokor boshqacha tavsiya qilmagan bo‘lsa. Foydali harakatlar:
- yurish, holatni o‘zgartirish, fitbolda o‘tirish;
- iliq dush qabul qilish (agar qog‘anoq suvi ketmagan bo‘lsa va shifokor ruxsat bergan bo‘lsa);
- suyuqlik ichish va yengil ovqat yeyish, agar shifokor cheklamagan bo‘lsa;
- imkon bo‘lsa, to‘lg‘oqlar orasida dam olish;
- to‘lg‘oqlar vaqtini kuzatib borish.
Faol faza
To‘lg‘oqlar kuchayib, muntazam va tez-tez takrorlana boshlaydi, bachadon bo‘yni tezroq ochiladi. Bu vaqtda tug‘ruqxonada bo‘lish kerak. Tibbiyot xodimlari to‘lg‘oqlarni, chaqaloq yurak urishini va bachadon bo‘yni ochilishini muntazam kuzatadi. Nafas mashqlari, holatni o‘zgartirish, belni uqalash va hamrohning qo‘llab-quvvatlashi og‘riqni yengillashtiradi. Kerak bo‘lsa, og‘riqsizlantirish usullari, jumladan epidural og‘riqsizlantirish haqida shifokor bilan gaplashing.
O‘tish davri
Birinchi bosqichning oxiri — eng og‘ir qism. To‘lg‘oqlar juda kuchli va bir-biriga yaqin bo‘ladi. Ayol titrash, ko‘ngil aynishi, holsizlik yoki «endi chiday olmayman» degan his sezishi mumkin. Bu normal holat va tug‘ruq oxiriga yaqinlashganini bildiradi.
Ikkinchi bosqich: chaqaloqning tug‘ilishi
Bachadon bo‘yni to‘liq ochilgach, kuchanish davri boshlanadi. Ayol to‘g‘ri ichakka kuchli bosim va kuchanish istagini sezadi. Akusher yoki doya qachon va qanday kuchanish kerakligini aytib boradi — ko‘rsatmalarga amal qilish muhim, chunki to‘g‘ri kuchanish chaqaloqning tug‘ilishini osonlashtiradi va to‘qimalar yirtilishi xavfini kamaytiradi.
Bu bosqich birinchi tug‘ruqda odatda uzoqroq, keyingi tug‘ruqlarda qisqaroq bo‘ladi. Ba’zan chaqaloq va onaning holatiga qarab, tibbiyot xodimlari oraliq kesish yoki maxsus asboblardan foydalanishga qaror qilishi mumkin. Chaqaloq tug‘ilgach, imkon bo‘lsa, uni darhol onaning ko‘kragiga qo‘yishadi — «teri teriga» aloqa chaqaloqning issiqligini saqlaydi va emizishni boshlashga yordam beradi.
Uchinchi bosqich: yo‘ldoshning ajralishi
Chaqaloq tug‘ilgandan keyin bachadon qisqarishda davom etadi va yo‘ldosh (platsenta) bachadon devoridan ajralib chiqadi. Bu odatda tug‘ruqning eng qisqa bosqichi. Qon ketishini kamaytirish uchun tibbiyot xodimlari ko‘pincha bachadonni qisqartiruvchi dori yuboradi. Yo‘ldosh to‘liq chiqqanini tekshirishadi, kerak bo‘lsa, yirtilgan joylarga chok qo‘yishadi.
Tug‘ruqdan keyingi dastlabki soatlar
Ba’zan buni «to‘rtinchi bosqich» ham deyishadi. Bu vaqtda tibbiyot xodimlari onaning qon bosimi, yurak urishi, bachadon qisqarishi va qon ketish miqdorini diqqat bilan kuzatadi. Chaqaloqni ko‘krakka qo‘yish bachadonning qisqarishiga yordam beradi. Titrash, holsizlik va ochlik hissi bo‘lishi tabiiy.
Hamrohning roli va kesar kesish haqida
Tug‘ruqda yaqin insonning — turmush o‘rtog‘i, ona yoki opa-singilning yonida bo‘lishi ko‘plab ayollarga xotirjamlik beradi. Hamroh to‘lg‘oqlar vaqtini kuzatishi, suv berishi, belni uqalashi, nafas olishni eslatishi va eng muhimi, ruhiy qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Tug‘ruqxonada hamroh bilan tug‘ish tartibini oldindan aniqlab oling.
Ba’zan ona yoki chaqaloq holati sababli tug‘ruq tabiiy yo‘l bilan emas, kesar kesish operatsiyasi orqali amalga oshiriladi. Bu oldindan rejalashtirilgan yoki tug‘ruq jarayonida shoshilinch qaror bo‘lishi mumkin. Bunday qaror ona va chaqaloq xavfsizligi uchun qabul qilinadi, shuning uchun shifokorlar tavsiyasiga ishoning va savollaringizni ochiq bering.
Tug‘ruqqa qanday tayyorlanish kerak?
- homiladorlikni kuzatayotgan shifokor bilan tug‘ruq rejasini oldindan muhokama qiling;
- bo‘lajak onalar maktabi mashg‘ulotlariga qatnashing — nafas olish va holat usullarini o‘rganing;
- tug‘ruqxona sumkasini oldindan tayyorlab qo‘ying: hujjatlar, almashuv kartasi, shaxsiy gigiyena vositalari, ona va chaqaloq uchun kiyimlar;
- tug‘ruqxonaga qanday borishingizni va kim hamroh bo‘lishini oldindan rejalashtiring;
- og‘riqsizlantirish imkoniyatlari haqida oldindan ma’lumot oling.
Xulosa
Tug‘ruq bosqichlari — bachadon bo‘ynining ochilishi, chaqaloqning tug‘ilishi va yo‘ldoshning ajralishi — har bir ayolda o‘ziga xos davomiylik va his-tuyg‘ular bilan kechadi. Tug‘ruq belgilarini bilish, oldindan tayyorgarlik ko‘rish va tibbiyot xodimlari bilan ochiq muloqot qilish qo‘rquvni kamaytiradi va tug‘ruqni xavfsizroq qiladi. Har qanday xavotirli belgida shifokorga murojaat qilishdan tortinmang.
Ko‘p beriladigan savollar
Soxta to‘lg‘oqni haqiqiysidan qanday ajratish mumkin?
Soxta qisqarishlar notekis bo‘ladi, kuchaymaydi va dam olganda yoki holatni o‘zgartirganda o‘tib ketadi. Haqiqiy to‘lg‘oqlar esa muntazam, tobora kuchli va tez-tez bo‘ladi. Ularning vaqtini yozib borish farqlashga yordam beradi.
Qog‘anoq suvi ketsa, darhol tug‘ruqxonaga borish kerakmi?
Ha, qog‘anoq suvi ketgan bo‘lsa, to‘lg‘oq bo‘lmasa ham shifokorga xabar berib, tug‘ruqxonaga borish kerak. Ayniqsa suv yashil yoki jigarrang bo‘lsa, kechiktirmang.
Birinchi tug‘ruq qancha davom etadi?
Davomiylik har bir ayolda har xil. Birinchi tug‘ruq odatda keyingi tug‘ruqlarga qaraganda uzoqroq davom etadi, eng uzoq qismi esa bachadon bo‘ynining ochilish bosqichi.
Tug‘ruq paytida ovqat yeyish mumkinmi?
Dastlabki fazada ko‘pincha yengil ovqat va suyuqlik mumkin. Faol tug‘ruqda va og‘riqsizlantirish rejalashtirilgan bo‘lsa, shifokor cheklovlar qo‘yishi mumkin. Tibbiyot xodimlarining ko‘rsatmasiga amal qiling.







