Chov sohasida, qorin pastida yumshoq bo‘rtma paydo bo‘ldi: tik turganda, yo‘talganda yoki og‘ir narsa ko‘targanda kattalashadi, yotganda esa yo‘qoladi. Ko‘pchilik bunga yillab e’tibor bermay yuradi, chunki u deyarli og‘rimaydi. Ammo bu chov churrasi bo‘lishi mumkin — qorin devoridagi zaif joydan ichki a’zolarning bir qismi chiqib turadigan holat.
Chov churrasi — eng ko‘p uchraydigan churra turi va eng ko‘p bajariladigan jarrohlik operatsiyalaridan biri. Erkaklarning taxminan to‘rtdan biri umri davomida unga duch keladi, ayollarda esa u ancha kam. Churra o‘z-o‘zidan yo‘qolmaydi, dori yoki bandaj bilan bitmaydi, yagona ishonchli davo — operatsiya. Quyida chov churrasi nima, uning belgilari, qachon xavfli bo‘lishi va operatsiya turlarini sodda tilda tushuntiramiz.
Chov churrasi nima: sodda anatomiya
Qorin devorining pastki qismida, chov burmasidan biroz yuqorida, har ikki tomonda qiya yo‘nalgan tor yo‘lak — chov kanali bor. Erkaklarda undan urug‘ tizimchasi (moyakka boradigan tomirlar va urug‘ yo‘li), ayollarda esa bachadonning yumaloq boylami o‘tadi. Bu joy tabiiy ravishda qorin devorining eng zaif nuqtalaridan biri.
Qorin ichidagi bosim oshganda — yo‘tal, ich qotishida kuchanish, og‘ir yuk ko‘tarishda — zaif joy kengayib, qorin pardasidan iborat «xalta» tashqariga chiqadi. Bu xaltaga ichak qovuzlog‘i yoki charvi tushadi. Shu tarzda chov kanali churrasi hosil bo‘ladi. Uni umurtqalar orasidagi disk bo‘rtishi bilan adashtirmang: bu butunlay boshqa kasallik, u haqda umurtqa churrasi maqolasida yozganmiz.
Qiyshiq va to‘g‘ri churra
- Qiyshiq (indirekt) churra — chov kanali bo‘ylab, urug‘ tizimchasi yonidan o‘tadi. Ko‘pincha tug‘ma moyillik bilan bog‘liq: embrion davrida moyak tushganda qolgan qorin parda o‘sig‘i to‘liq yopilmagan bo‘ladi. Yosh erkaklarda va bolalarda ko‘p uchraydi, kattalashib yorg‘oqqa tushishi mumkin.
- To‘g‘ri (direkt) churra — chov kanalining orqa devori zaiflashganda to‘g‘ridan-to‘g‘ri oldinga bo‘rtadi. Ko‘pincha 40 yoshdan oshgan erkaklarda, og‘ir jismoniy mehnat, surunkali yo‘tal va yosh bilan to‘qimalar bo‘shashishi fonida paydo bo‘ladi.
Bu farq bemor uchun asosan nazariy: davolash usuli ikkalasida ham o‘xshash va aniq turini ko‘pincha jarroh operatsiya vaqtida ko‘radi.
Sabablari va xavf omillari
- erkak jinsi va oilada churra borligi;
- yosh — to‘qimalar bilan bog‘liq zaiflik yillar o‘tib oshadi;
- og‘ir yuk ko‘tarish bilan bog‘liq ish yoki sport;
- surunkali yo‘tal (chekish, o‘pka kasalliklari);
- surunkali ich qotishi va hojatda kuchanish — bu muammo bilan qanday kurashish haqida qabziyat maqolasida o‘qing;
- siydik chiqarishda kuchanish, masalan prostata adenomasida;
- ortiqcha vazn yoki aksincha keskin ozish, homiladorlik;
- chala tug‘ilish (bolalarda).
Chov churrasi belgilari
Asosiy belgi — chov sohasidagi bo‘rtma. Uning o‘ziga xos xususiyatlari:
- tik turganda, yo‘talganda, kuchanganda kattalashadi;
- yotganda kichrayadi yoki butunlay yo‘qoladi, qo‘l bilan ichkariga oson kiritiladi;
- chovda og‘irlik, tortishish, achishish hissi, ayniqsa kun oxirida yoki uzoq tik turgandan keyin;
- erkaklarda yorg‘oqning bir tomoni kattalashishi;
- ba’zan bo‘rtma deyarli ko‘rinmaydi, faqat yo‘talganda barmoq ostida «turtki» seziladi.
Chap tomonlama chov churrasi
Chap tomonlama chov churrasi o‘ng tomondagidan farq qilmaydi: belgilar, tashxis va davolash bir xil. O‘ng tomonda churra biroz ko‘proq uchraydi, chunki embrion davrida o‘ng moyak kechroq tushadi. Ba’zan churra ikki tomonlama bo‘ladi — bunda laparoskopik operatsiya ayniqsa qulay. Chap tomondagi bo‘rtma bilan birga kuchli og‘riq bo‘lsa, boshqa sabablarni ham istisno qilish kerak, buning uchun qorin og‘rig‘i sabablari haqidagi maqolamiz foydali. O‘ng tomonda pastki qorindagi og‘riq, isitma va ko‘ngil aynishi esa ko‘proq appenditsitga xos.
Bolalarda chov churrasi
Bolalarda deyarli har doim qiyshiq, tug‘ma churra uchraydi. U o‘g‘il bolalarda va chala tug‘ilgan chaqaloqlarda ko‘proq bo‘ladi. Ota-ona chaqaloq yig‘laganda yoki kuchanganda chovda yoki yorg‘oqda paydo bo‘ladigan, tinchlanganda yo‘qoladigan shishni ko‘radi. Kindik churrasidan farqli o‘laroq, chov churrasi bolalarda o‘z-o‘zidan yopilmaydi va qisilish xavfi ayniqsa birinchi yilda yuqori. Shuning uchun bolalarda chov churrasi tashxis qo‘yilgandan keyin imkon qadar tez, rejali tartibda operatsiya qilinadi. Bolalarda to‘r (setka) ishlatilmaydi: jarroh faqat churra xaltasini bog‘lab, olib tashlaydi.
Bolada moyak qobig‘idagi suyuqlik (gidrotsele) ham yorg‘oqni kattalashtiradi — uni churradan bolalar jarrohi va UTT farqlaydi.
Ayollarda chov va son churrasi
Ayollarda chov churrasi kam uchraydi, lekin ularda chov burmasidan pastroqda chiqadigan son (femoral) churrasi nisbatan ko‘proq bo‘ladi. Son churrasi kichik bo‘lsa ham tez-tez qisiladi. Shu sababli ayollarda chovdagi churra rejali operatsiya qilinadi, kutib kuzatish tavsiya etilmaydi, va ko‘pincha laparoskopik usul tanlanadi: u ikkala turdagi zaif joyni bir vaqtda ko‘rish va yopishga imkon beradi.
Tashxis
Ko‘p hollarda jarrohning ko‘rigi yetarli: bemor tik turgan va yotgan holatda tekshiriladi, yo‘talganda bo‘rtma va turtki baholanadi. Shubhali holatlarda, kichik yoki yashirin churrada, son churrasini aniqlashda ultratovush tekshiruvi (UTT) o‘tkaziladi. Kamdan-kam hollarda KT yoki MRT kerak bo‘ladi. Shifokor churrani limfa tugunlari kattalashishi, yog‘ o‘smasi (lipoma), gidrotsele, urug‘ tizimchasi venalarining kengayishi (varikotsele) kabi holatlardan farqlaydi.
Churra qisilishi — shoshilinch holat
Churraning eng xavfli asorati — qisilish: churra xaltasidagi ichak yoki charvi tor teshikda siqilib qoladi va qorin bo‘shlig‘iga qaytmaydi. Qon aylanishi to‘xtasa, bir necha soat ichida ichak nobud bo‘lishi mumkin. Quyidagi belgilarda zudlik bilan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling:
- churra to‘satdan og‘riqli, qattiq va taranglashgan bo‘lib qoldi;
- yotganda ham ichkariga kirmayapti;
- ustidagi teri qizardi yoki ko‘kardi;
- ko‘ngil aynishi, qusish, qorin dam bo‘lishi;
- yel va axlat chiqmay qoldi, harorat ko‘tarildi.
Bunday holatda churrani kuch bilan ichkariga itarmang, isitmang, og‘riq qoldiruvchi yoki surgi ichib kutmang — bu haqiqiy manzarani yashiradi va vaqtni yo‘qotadi. Qisilgan churra shoshilinch operatsiya qilinadi.
Bandaj churrani davolaydimi
Yo‘q. Bandaj churra teshigini yopmaydi, faqat bo‘rtmani vaqtincha ushlab turadi. Uzoq taqilganda u to‘qimalarni ezib, ularni yanada zaiflashtiradi, churra xaltasida bitishmalar paydo bo‘lishiga va keyingi operatsiyaning qiyinlashishiga sabab bo‘lishi mumkin. Eng muhimi — bandaj qisilishdan himoya qilmaydi. U faqat sog‘lig‘i sababli operatsiya vaqtincha yoki umuman mumkin bo‘lmagan bemorlarda, shifokor tavsiyasi bilan qo‘llanadi.
Chov churrasini davolash: operatsiya
Xalqaro jarrohlik tavsiyalariga ko‘ra, belgilar beradigan churra rejali operatsiya qilinadi. Belgilari juda kam bo‘lgan erkaklarda jarroh bilan kelishgan holda kuzatish mumkin, ammo bunday bemorlarning ko‘pchiligi yillar ichida baribir operatsiyaga keladi, chunki churra asta-sekin kattalashadi. Kattalarda zamonaviy chov churrasi operatsiyasi deyarli doim qorin devorini mustahkamlaydigan maxsus to‘r (setka) bilan bajariladi — bu qaytalanish xavfini sezilarli kamaytiradi.
Ochiq usul: Lixtenshteyn operatsiyasi
Chovda 5–7 sm li kesma orqali churra xaltasi ichkariga qaytariladi va kanalning orqa devoriga to‘r tikiladi. Operatsiya mahalliy, spinal yoki umumiy og‘riqsizlantirishda bajarilishi mumkin. Bu usul keng tarqalgan, samarali va ko‘pchilik jarrohlarga tanish; ayniqsa bir tomonlama birlamchi churrada va umumiy narkoz istalmagan bemorlarda qulay.
Laparoskopik usul: TAPP va TEP
Qorin devoridagi 3 ta kichik teshik orqali kamera va asboblar kiritiladi, to‘r esa zaif joyga ichkari tomondan qo‘yiladi. TAPP da jarroh qorin bo‘shlig‘i orqali, TEP da esa qorin pardasini ochmasdan, qorin devori qatlamlari orasidan ishlaydi. Umumiy narkoz talab etiladi. Afzalliklari: operatsiyadan keyingi og‘riq va surunkali chov og‘rig‘i kamroq, odatiy hayotga qaytish tezroq; ikki tomonlama churra, ochiq operatsiyadan keyin qaytalangan churra va ayollar uchun ayniqsa mos. Usulni jarroh bemorning ahvoli va o‘z tajribasiga qarab tanlaydi.
Operatsiya xavflari
Chov churrasi operatsiyasi xavfsiz hisoblanadi, lekin har qanday jarrohlik kabi uning ham asoratlari bor: yara sohasida suyuqlik yig‘ilishi (serom) yoki qon quyilishi, kamdan-kam hollarda infeksiya, siydik chiqarishning vaqtincha qiyinlashishi. Bir qism bemorlarda bir necha oy davom etadigan chov og‘rig‘i qoladi, og‘ir surunkali og‘riq esa kam uchraydi. Tajribali jarroh va to‘g‘ri tanlangan usul bu xavflarni kamaytiradi.
Operatsiyadan keyin tiklanish
- ko‘pchilik bemorlar shu kuni yoki ertasi kuni uyga ketadi, yurishni bir necha soatdan keyin boshlash mumkin;
- birinchi kunlarda o‘rtacha og‘riq tabletkalar bilan nazorat qilinadi, yara atrofida biroz shish va ko‘karish bo‘lishi normal;
- yengil kundalik ishlar va mashina haydash — og‘riq ruxsat bergan zahoti, odatda bir necha kundan keyin;
- o‘tirib ishlash — ko‘pincha 1–2 haftadan keyin, laparoskopiyadan keyin tezroq;
- og‘ir yuk ko‘tarish, og‘ir jismoniy mehnat va sport — asta-sekin, jarroh tavsiyasiga ko‘ra, ko‘pincha 3–6 hafta ichida;
- ich qotishi va kuchanishdan saqlaning: suv va kletchatkaga boy ovqat.
Operatsiyadan keyin yara qizarib, yiringlasa, harorat chiqsa, chovda kuchli kuchayib boruvchi og‘riq yoki katta shish paydo bo‘lsa, jarrohga murojaat qiling. To‘r bilan operatsiyadan keyin churra qaytalanishi kam uchraydi, ammo turmush tarzi — vazn, chekish, yo‘tal va qabziyatni nazorat qilish — natijani mustahkamlaydi.
Xulosa
Chov churrasi — qorin devoridagi zaif joydan ichak yoki charvining chiqishi. U chovdagi, kuchanganda kattalashib, yotganda yo‘qoladigan bo‘rtma bilan namoyon bo‘ladi. Tashxis ko‘rik va kerak bo‘lsa UTT bilan qo‘yiladi. Bolalarda va ayollarda churra kutib o‘tirilmay operatsiya qilinadi, kattalarda esa belgilar beradigan churra to‘r bilan — ochiq Lixtenshteyn yoki laparoskopik TAPP/TEP usulida — tuzatiladi. Bandaj davolamaydi. Og‘riqli, qattiq, ichkariga kirmaydigan churra — shoshilinch holat, 103 ni chaqiring.
Mavzuga yaqin maqolalar: kindik churrasi.
Ko‘p beriladigan savollar
Chov churrasi nima?
Bu chov kanali sohasidagi qorin devori zaif joyidan qorin pardasi xaltasi va uning ichida ichak yoki charvining chiqishi. Natijada chovda tik turganda va kuchanganda kattalashadigan bo‘rtma paydo bo‘ladi.
Chov churrasi belgilari qanday?
Chovdagi yumshoq bo‘rtma, yo‘talganda yoki yuk ko‘targanda kattalashishi va yotganda yo‘qolishi, chovda og‘irlik va tortishish, erkaklarda yorg‘oqning bir tomoni kattalashishi. To‘satdan og‘riq, qattiqlashish va qusish — qisilish belgisi.
Chov churrasini operatsiyasiz davolash mumkinmi?
Yo‘q. Dori, mashq va bandaj churra teshigini yopmaydi. Belgilari juda kam bo‘lgan erkaklarda vaqtincha kuzatish mumkin, lekin yagona radikal davo — operatsiya.
Chov churrasi operatsiyasidan keyin qachon ishga qaytish mumkin?
O‘tirib ishlash odatda 1–2 hafta ichida, laparoskopiyadan keyin ko‘pincha tezroq mumkin. Og‘ir yuk ko‘tarish va sport jarroh tavsiyasiga ko‘ra, asta-sekin, ko‘pincha 3–6 hafta ichida tiklanadi.
Bolalarda chov churrasi o‘z-o‘zidan o‘tadimi?
Yo‘q. Kindik churrasidan farqli ravishda chov churrasi bolalarda yopilmaydi va qisilish xavfi yuqori, shuning uchun tashxisdan keyin tez orada rejali operatsiya qilinadi.







