Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Paraproktit: belgilari, sabablari va davolash

Paraproktit nima, o‘tkir paraproktit qanday boshlanadi va nima uchun uni faqat jarrohlik yo‘li bilan davolash mumkin. Orqa chiqaruv teshigi atrofidagi zirqiratuvchi og‘riq, shish va isitma, abssess turlari, to‘g‘ri ichak oqmasi (svishi), operatsiyadan keyingi parvarish, gemorroy va anal yoriqdan farqi hamda uyda nima qilish mumkin emasligi.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 17-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan9 daqiqada o'qiladi
1
Shifokor ofisida keksa erkak bilan suhbatlashayotgan stetoskopli shifokor ayol

Davomini o'qing

Ayol shifokor bilan HPV va vaginal mikroflora haqida suhbat
Kasalliklar

HPV davolashda mikrobioma: yangi yondashuvlar

27-aprel, 2023·8 daq
Qorin og‘rig‘i bilan ovqatdan keyin bezovtalik his qilayotgan odam
Kasalliklar

Ta’sirlangan ichak sindromi: belgilari, sabablari, tashxis va davolash

24-aprel, 2023·9 daq
Tajribali shifokor kabinetda bemor bilan suhbatlashmoqda
Kasalliklar

Jigar sirrozi: belgilari, bosqichlari, sabablari va davolash

3-noyabr·10 daq
Shifokor bemorning qo‘lidagi toshmani diqqat bilan ko‘zdan kechirmoqda
Kasalliklar

Maymunchechak kasalligi: belgilari, yuqish yo‘llari va himoya

29-aprel, 2023·7 daq
Qishki kurtka va shapkadagi bola qorli o‘rmonda sovqotgan qo‘llarini puflab isitmoqda
Kasalliklar

Sovuq urishi: darajalari, belgilari, birinchi yordam va davolash

4-noyabr·9 daq
Dermatolog ayol planshetda bemorga teri tekshiruvi natijalarini tushuntirmoqda
Kasalliklar

Vitiligo: nima, sabablari, turlari va davolash usullari

4-noyabr·10 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Paraproktit nima
  2. Paraproktit sabablari
  3. Paraproktit turlari
  4. O‘tkir paraproktit belgilari
  5. Qachon shoshilinch murojaat qilish kerak
  6. Paraproktitni davolash
  7. Surunkali paraproktit va oqma
  8. Paraproktitda nimalar mumkin emas
  9. Profilaktika
  10. Tashxis qanday qo‘yiladi
  11. Asoratlari
  12. Xulosa
  13. Ko‘p beriladigan savollar

Orqa chiqaruv teshigi atrofida bir necha kun ichida kuchayib borayotgan zirqiratuvchi og‘riq, o‘tirish qiyinlashgani, harorat ko‘tarilgani — bunday holatni ko‘pchilik «gemorroy zo‘rayibdi» deb o‘ylab, uyda kutib o‘tiradi. Aslida bu paraproktit — to‘g‘ri ichak atrofidagi kletchatkaning yiringli yallig‘lanishi bo‘lishi mumkin va u shoshilinch jarrohlik yordamini talab qiladi.

Quyida paraproktit nima, u nima sababdan paydo bo‘ladi, qanday belgilar beradi, nega faqat dori bilan davolab bo‘lmaydi, oqma (svish) qanday hosil bo‘ladi va operatsiyadan keyin o‘zini qanday tutish kerakligini sodda tilda tushuntiramiz.

Paraproktit nima

Paraproktit — to‘g‘ri ichak va orqa chiqaruv kanali atrofidagi yog‘ kletchatkasi hujayralarining yiringli yallig‘lanishi. Oddiy so‘z bilan aytganda, orqa chiqaruv teshigi yonida yiringli bo‘shliq — abssess hosil bo‘ladi. Kasallik o‘tkir shaklda boshlanadi; agar to‘g‘ri davolanmasa yoki abssess o‘z-o‘zidan ochilib ketsa, u surunkali shaklga, ya’ni to‘g‘ri ichak oqmasiga aylanishi mumkin.

Paraproktit har qanday yoshda uchraydi, lekin ko‘proq 20–60 yoshdagi odamlarda, erkaklarda ayollarga qaraganda tez-tez kuzatiladi. Bu uyalib yashiriladigan kasallik emas: vaqtida murojaat qilsangiz, davolash odatda samarali bo‘ladi.

Paraproktit sabablari

Orqa chiqaruv kanalining ichki devorida kichik bezlar — anal bezlar joylashgan. Ularning yo‘llari to‘silib qolsa, bezda infeksiya rivojlanadi va yiring atrofdagi to‘qimalarga tarqaladi. Bu — paraproktitning eng ko‘p uchraydigan sababi. Ichak mikroflorasining o‘zi (kolibakteriya, anaerob bakteriyalar) infeksiyani qo‘zg‘atadi, shuning uchun «iflos» yoki «sovuq o‘tkazib yuborgan» degan tushunchalar bu yerda asosiy sabab emas.

Xavf omillari quyidagilar:

  • qandli diabet va qondagi shakarning yuqori bo‘lishi;
  • immunitetning pasayishi: OIV, kimyoterapiya, uzoq muddat kortikosteroid qabul qilish;
  • surunkali qabziyat yoki, aksincha, tez-tez ich ketishi;
  • orqa chiqaruv teshigi sohasidagi jarohatlar, yoriqlar, gemorroy asoratlari;
  • ichakning yallig‘lanish kasalliklari, masalan, Kron kasalligi;
  • to‘g‘ri ichak sohasidagi avvalgi operatsiyalar va infeksiyalar.

Qandli diabetda abssess og‘irroq kechadi, shuning uchun qondagi qand miqdori nazorat qilinishi kerak. Ichak kasalliklari haqida batafsil Kron kasalligi va yarali kolit maqolasida yozilgan: bunday bemorlarda orqa chiqaruv sohasidagi abssess va oqmalar ko‘pincha takrorlanadi.

Paraproktit turlari

Abssess qayerda joylashganiga qarab paraproktitning bir necha turi farqlanadi. Bu jarrohga operatsiya hajmini rejalashtirishda yordam beradi:

  • teri osti paraproktiti — eng ko‘p uchraydi, teriga yaqin joylashadi, shish va qizarish ko‘rinib turadi;
  • ishiq-to‘g‘ri ichak paraproktiti — chuqurroq, dumg‘aza sohasida joylashadi, ko‘rinadigan o‘zgarishlar kam bo‘lishi mumkin;
  • shilliq osti paraproktiti — ichak devori ostida, shilliq qavat tagida;
  • tos-to‘g‘ri ichak paraproktiti — eng chuqur va og‘ir shakl, ko‘pincha umumiy holat keskin yomonlashadi, og‘riq bilan birga isitma va holsizlik kuchli bo‘ladi.

O‘tkir paraproktit belgilari

Kasallik odatda bir necha soat yoki kun ichida kuchayadi. Asosiy belgilar:

  • orqa chiqaruv teshigi yoki oraliq sohasida zirqiratuvchi, urib turadigan og‘riq, u tunda, o‘tirganda, yo‘talganda va ich kelganda kuchayadi;
  • shu sohada shish, qizarish, teri qizishi, tegilganda keskin og‘riq;
  • tana haroratining 38 °C va undan yuqori ko‘tarilishi, titroq, holsizlik, ishtahaning yo‘qolishi;
  • defekatsiya va siydik chiqarishda qiyinchilik (chuqur shakllarda);
  • abssess ochilganda — yiring yoki qonli suyuqlik oqishi va og‘riqning vaqtincha kamayishi.

Chuqur joylashgan abssessda teri o‘zgarishlari deyarli ko‘rinmasligi mumkin: bemorni faqat haroratli holat, qorinning pastki qismi va dumg‘aza sohasidagi og‘riq bezovta qiladi. Shuning uchun «tashqi tomondan hech narsa yo‘q» degan fikr kasallikni inkor etmaydi.

Gemorroy va anal yoriqdan farqi

Gemorroyda asosiy shikoyat — ich kelganda qon, tugunlarning tushishi, qichishish bo‘ladi; harorat ko‘tarilmaydi, og‘riq odatda sust. Anal yoriqda og‘riq ichak harakatidan keyin keskin, o‘tkir, qirib o‘tgandek bo‘ladi va birozdan so‘ng pasayadi. Paraproktitda esa og‘riq doimiy, kuchayib boruvchi, zirqiratuvchi, ko‘pincha isitma va shish bilan birga keladi. Agar yuqoridagi kasalliklarni bilsangiz-u, lekin og‘riq tobora kuchayayotgan bo‘lsa — vrachga borishni kechiktirmang.

Qachon shoshilinch murojaat qilish kerak

Paraproktit shoshilinch jarrohlik holati. Quyidagilar bo‘lsa, kutib o‘tirmasdan shifokorga yoki jarrohlik shifoxonasiga boring:

  • orqa chiqaruv sohasida kuchayib boruvchi og‘riq va shish;
  • isitma, titroq, umumiy holsizlik;
  • o‘tirishning iloji yo‘qligi, siydik yoki axlatni ushlab turish qiyinligi.

Quyidagi alomatlar bo‘lsa, 103 raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki zudlik bilan shifoxonaga boring: oraliq, jinsiy a’zolar yoki sonlar terisining tez ko‘karishi va qorayishi, teri ostida «xirillagan» (qarsillagan) tuyg‘u, kuchli og‘riq bilan birga yuqori harorat, hushdan ketish yoki chalkashlik. Bu Furnye gangrenasi — oraliq sohasidagi hayot uchun xavfli nekrotik infeksiya, u soatlar ichida tarqalishi mumkin. Qandli diabet va immuniteti past odamlarda xavf yuqori.

Paraproktitni davolash

O‘tkir paraproktitni davolashning asosiy usuli — jarrohlik. Abssess ochilib, yiring chiqarib tashlanishi (drenajlanishi) kerak. Antibiotiklar, kompresslar, malhamlar va og‘riq qoldiruvchilar yiring to‘planib qolgan bo‘shliqni davolay olmaydi: ular faqat belgilarni vaqtincha susaytirishi va kasallikni chuqurlashtirishi mumkin. Antibiotiklar jarrohlikka qo‘shimcha ravishda, masalan, qandli diabet, immunitet pastligi yoki keng tarqalgan yallig‘lanishda tayinlanadi.

Operatsiya odatda og‘riqsizlantirish ostida o‘tkaziladi. Jarroh abssessni kesib ochadi, yiringni chiqaradi, bo‘shliqni tozalaydi va kerak bo‘lsa yiring chiqqan kirish nuqtasini (anal bez yo‘lini) aniqlab, uni bartaraf etadi. Jarrohlikni kechiktirish qancha uzoq bo‘lsa, abssess shuncha chuqur tarqaladi va keyinchalik oqma hosil bo‘lish xavfi ortadi.

Operatsiyadan keyin bemor odatda shifoxonada bir necha kun kuzatiladi; asoratsiz kichik abssesslarda ambulator kuzatuv ham mumkin. Qaysi variant mosligini jarroh bemorning umumiy holati, abssess chuqurligi va qo‘shma kasalliklarga qarab hal qiladi. Ayniqsa, yosh bolalarda va keksalarda davolash shifoxona sharoitida olib boriladi.

Operatsiyadan keyin parvarish

  • yarani shifokor tavsiyasiga ko‘ra kuniga bir necha marta iliq suvda yuvish yoki iliq o‘tirib vannalar qilish, so‘ng toza bog‘lam qo‘yish;
  • ichak harakati yumshoq bo‘lishi uchun kunlik ovqatda kletchatka (sabzavot, mevalar, to‘liq donli mahsulotlar) va yetarli suyuqlik;
  • qabziyatni oldini olish, kuchanmaslik; qabziyat haqida alohida maqolada yozilgan;
  • og‘riq qoldiruvchi va boshqa dorilarni faqat shifokor aytganidek qabul qilish;
  • bog‘lamlarga ko‘rsatilgan muddatlarda kelish va tiklanish davrida nazorat ko‘rigidan o‘tish.

Yara ichidan sekin bitadi, bu normal. Tiklanish abssess hajmiga qarab bir necha haftadan bir necha oygacha davom etadi. Harorat qayta ko‘tarilsa, qizarish va yiring ko‘paysa, shifokorga murojaat qiling.

Surunkali paraproktit va oqma

O‘tkir paraproktitdan keyin ayrim bemorlarda to‘g‘ri ichak oqmasi (svish) shakllanadi. Bu orqa chiqaruv kanali ichidan teriga olib chiquvchi tor kanal: undan vaqti-vaqti bilan yiring, qonli yoki shilimshiq suyuqlik oqadi, teri atrofida kichik teshik (tashqi ochilish) ko‘rinadi, oraliqda namlik va qichishish bezovta qiladi. Surunkali shaklda yallig‘lanish vaqti-vaqti bilan qo‘zib, yangi abssess paydo bo‘lishi mumkin.

Oqma o‘z-o‘zidan bitmaydi va xalq usullari bilan davolanmaydi. Uni faqat operatsiya yo‘li bilan bartaraf etiladi. Jarroh oqma kanalining qanday o‘tishini (sfinkter mushaklariga nisbatan) aniqlaydi: sodda oqmalarda kanal ochiladi yoki kesib olinadi, murakkab oqmalarda esa sfinkter funksiyasini saqlaydigan maxsus usullar (lig‘atura, lambo bilan yopish va boshqalar) qo‘llanadi. Maqsad — kasallikni yo‘qotish va ichakni ushlab turish qobiliyatini saqlab qolish.

Tashxis uchun shifokor ko‘rik o‘tkazadi, zarur bo‘lsa, kichik tos a’zolari MRT, ichki ultratovush tekshiruvi yoki kolonoskopiya buyuradi. Murakkab va takrorlanuvchi oqmalarda Kron kasalligini istisno qilish muhim.

Paraproktitda nimalar mumkin emas

Paraproktit tashxisi yoki gumoni bor bo‘lsa, quyidagilar xavfli:

  • abssessni o‘zingiz igna, pichoq yoki boshqa narsa bilan teshish yoki siqib yiring chiqarishga urinish — infeksiya chuqur tarqaladi, qon ketadi;
  • bu soha uchun issiq kompresslar, isitish yostiqchasi, issiq vannalar — yiringli jarayonni tezlashtiradi;
  • faqat antibiotik ichib, vrachga bormasdan kutish — alomatlar vaqtincha pasayadi, lekin abssess qoladi va chuqurlashadi;
  • og‘riq qoldiruvchilar bilan haroratni «bosib» yurish;
  • xalq tabobatidagi surtmalar, oqma teshigiga turli moddalarni qo‘yish;
  • qabziyat bilan kuchanish va uzoq vaqt hojatxonada o‘tirish.

Profilaktika

Paraproktitni to‘liq oldini olishning kafolatli usuli yo‘q, lekin xavfni kamaytirish mumkin: ichak faoliyatini me’yorda saqlash, kletchatkali ovqat yeyish, yetarli suv ichish, qandli diabetni nazorat qilish, orqa chiqaruv sohasidagi yoriq va gemorroyni o‘z vaqtida davolash, shaxsiy gigiyenaga rioya qilish. Surunkali ichak kasalligi bo‘lsa, gastroenterolog nazoratida bo‘ling.

Tashxis qanday qo‘yiladi

Ko‘pincha tashxis ko‘rik va so‘rab-surishtirish asosida qo‘yiladi: shifokor og‘riqning qachon boshlangani, harorat, qandli diabet va ichak kasalliklari bor-yo‘qligini so‘raydi, orqa chiqaruv sohasini ko‘zdan kechiradi va zarur bo‘lsa, barmoq bilan tekshiradi. Qon tahlilida yallig‘lanish belgilari (leykotsitlar, SOE, S-reaktiv oqsil) ko‘tarilgan bo‘ladi; qandli diabetdan shubha bo‘lsa, qondagi glyukoza ham tekshiriladi.

Chuqur abssessda ko‘rik og‘riqli bo‘lishi mumkin, shuning uchun ba’zan tekshiruv og‘riqsizlantirish ostida o‘tkaziladi. Abssess joylashuvi va oqma yo‘lini aniq ko‘rish uchun ichki ultratovush yoki MRT qo‘llanadi.

Asoratlari

Kechikkan yoki noto‘g‘ri davolangan paraproktitda quyidagi asoratlar paydo bo‘lishi mumkin: yiringning tos va qorin bo‘shlig‘i to‘qimalariga tarqalishi, qon zaharlanishi (sepsis), takroriy abssesslar, to‘g‘ri ichak oqmasi, kam hollarda sfinkter mushaklarining shikastlanishi va axlatni ushlay olmaslik. Aynan shu sababli abssessni erta ochish eng yaxshi natija beradi.

Xulosa

Paraproktit — orqa chiqaruv teshigi atrofidagi yiringli yallig‘lanish bo‘lib, uning asosiy davosi jarrohlik yo‘li bilan abssessni ochishdir. Kuchayib boruvchi urib turadigan og‘riq, shish va isitma bo‘lsa, gemorroy deb o‘ylab kutmang. Antibiotik yolg‘iz yetarli emas, uyda abssessni ochish mumkin emas. Diabetli va immuniteti past odamlar, shuningdek tez tarqaluvchi qorayish va qattiq holsizlik bo‘lganda darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling. Vaqtida murojaat qilish oqma va og‘ir asoratlarning oldini oladi.

Ko‘p beriladigan savollar

Paraproktit nima va u qanday boshlanadi?

Bu to‘g‘ri ichak atrofidagi kletchatkaning yiringli yallig‘lanishi. Odatda anal bezning infeksiyalanishidan boshlanadi: orqa chiqaruv teshigi yonida og‘riq, shish va qizarish paydo bo‘ladi, harorat ko‘tariladi va og‘riq har kuni kuchayadi.

O‘tkir paraproktitni uyda davolash mumkinmi?

Yo‘q. Uyda bo‘lishi mumkin bo‘lgan iliq o‘tirib vannalar faqat operatsiyadan keyingi parvarishning qismi. Yiringli bo‘shliqni shifokor jarrohlik yo‘li bilan ochishi shart; dori, malham yoki kompress bilan abssessni yo‘qotib bo‘lmaydi.

Paraproktit va gemorroy qanday farqlanadi?

Gemorroyda ko‘pincha ich kelganda qon va tugunlar bo‘ladi, harorat ko‘tarilmaydi. Paraproktitda doimiy kuchayuvchi zirqiratuvchi og‘riq, shish va isitma kuzatiladi. Aniq tashxisni proktolog yoki jarroh ko‘rik orqali qo‘yadi.

To‘g‘ri ichak oqmasi nima va uni davolash kerakmi?

Oqma — orqa chiqaruv kanalidan teriga olib chiquvchi surunkali kanal, undan yiring yoki suyuqlik oqadi. U o‘z-o‘zidan bitmaydi, takroriy abssesslarga olib keladi va operatsiya orqali bartaraf etiladi.

Operatsiyadan keyin qancha vaqt tiklanadi?

Oddiy abssessda yara bir necha hafta ichida bitadi, murakkab oqmada bir necha oygacha vaqt ketishi mumkin. Tiklanishni tezlashtirish uchun o‘tirib vannalar, bog‘lamlar, kletchatkali ovqat va shifokor ko‘rigiga rioya qilish zarur.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/13
  1. Paraproktit nima
  2. Paraproktit sabablari
  3. Paraproktit turlari
  4. O‘tkir paraproktit belgilari
  5. Qachon shoshilinch murojaat qilish kerak
  6. Paraproktitni davolash
  7. Surunkali paraproktit va oqma
  8. Paraproktitda nimalar mumkin emas
  9. Profilaktika
  10. Tashxis qanday qo‘yiladi
  11. Asoratlari
  12. Xulosa
  13. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi