Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Gaymorit (sinusit): belgilari, sabablari, davolash usullari va qachon operatsiya kerak

Gaymorit nima, virusli va bakterial sinusit farqi, gaymorit belgilari, antibiotik qachon kerak, burunni tuzli suv bilan yuvish, sprey va tomchilar, prokol va operatsiya haqida haqiqat, surunkali va tish sababli gaymorit, bolalarda sinusit va xavfli belgilar.

Xasan BoliyevX
Xasan BoliyevYangilangan: 17-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
6
Divanda o‘tirgan ayol ko‘zlarini yumib, burun ko‘prigini ushlab turibdi — gaymoritda yuz va burun atrofidagi og‘irlik

Davomini o'qing

Ko‘z shifokori keksa erkakka sinov ko‘zoynagi ramkasini taqib, ko‘rishini tekshirmoqda
Kasalliklar

Katarakta: nima, belgilari, sabablari va operatsiyasi

5-noyabr·9 daq
Kulrang kurtkadagi keksa erkak tashqarida karton qutilarni ko‘tarib ketmoqda
Kasalliklar

Chov churrasi: belgilari, xavfli holatlar va operatsiya turlari

10-noyabr·9 daq
Keksa erkak zamonaviy klinikada tibbiyot xodimi bilan maslahatlashmoqda
Kasalliklar

Belbog‘simon temiratki (herpes zoster): belgilari, sabablari va davolash

8-noyabr·9 daq
Qishki qo‘lqop kiygan qo‘llar sovuq havoda termos va issiq ichimlik krujkasini ushlab turibdi
Kasalliklar

Reyno sindromi: sovuqda barmoqlar oqarishi, sabablari va davolash

4-noyabr·8 daq
Klinikada fizioterapevt stulda o‘tirgan erkakka bel uchun mashqni ko‘rsatmoqda
Kasalliklar

Ishias (siyatik nerv og‘rig‘i): belgilari, sabablari va davolash

8-noyabr·9 daq
Interstitsial o‘pka kasalligi bo‘yicha shifokor bilan maslahatlashuv
Kasalliklar

Interstitsial o‘pka kasalligi: belgilari, sabablari va davolash

2-yanvar, 2023·8 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Gaymorit nima va u qanday paydo bo‘ladi
  2. Gaymorit sabablari
  3. Gaymorit belgilari
  4. Virusli yoki bakterial: antibiotik qachon kerak
  5. Gaymoritni qanday aniqlashadi
  6. Gaymorit davolash usullari
  7. Prokol (punksiya) va gaymorit operatsiyasi
  8. Surunkali gaymorit
  9. Tish sababli (odontogen) gaymorit
  10. Bolalarda gaymorit
  11. Xavfli belgilar: qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  12. Gaymoritning oldini olish
  13. Xulosa
  14. Ko‘p beriladigan savollar

Gaymorit — yuqori jag‘ (gaymor) bo‘shlig‘ining yallig‘lanishi. Bu bo‘shliqlar yonoq suyagi ichida, burunning ikki yonida joylashgan va burun bo‘shlig‘i bilan tor teshikcha orqali tutashadi. Tibbiyotda bunday holat umumiyroq qilib sinusit yoki rinosinusit deyiladi, chunki yallig‘lanish odatda faqat bitta bo‘shliqda emas, burun va boshqa sinuslarda ham birga kechadi.

Xalq orasida «gaymorit» so‘zi qo‘rqinchli eshitiladi: ko‘pchilik uni albatta antibiotik, prokol yoki operatsiya talab qiladigan kasallik deb o‘ylaydi. Aslida o‘tkir sinusitlarning katta qismi oddiy shamollashdan keyin paydo bo‘ladigan virusli yallig‘lanish bo‘lib, 7–10 kun ichida o‘z-o‘zidan yengillashadi. Quyida gaymorit belgilari, qachon bakterial infeksiyadan shubha qilish kerakligi, zamonaviy davolash usullari va xavfli belgilar haqida batafsil gaplashamiz.

Gaymorit nima va u qanday paydo bo‘ladi

Sog‘lom sinuslar ichi havo bilan to‘la, devorlari shilliq qavat bilan qoplangan. Shilliq qavat ishlab chiqargan suyuqlik mayda kipriksimon hujayralar yordamida doimiy ravishda burunga oqib chiqadi. Shamollash, allergiya yoki boshqa sabab bilan burun shilliq qavati shishsa, sinusning chiqish teshigi torayadi, suyuqlik ichkarida turib qoladi va bosim, og‘riq, yallig‘lanish boshlanadi.

Davomiyligiga ko‘ra ikki asosiy turga bo‘linadi:

  • o‘tkir sinusit — belgilar 12 haftadan kamroq davom etadi, ko‘pincha 1–2 haftada o‘tadi;
  • surunkali sinusit — belgilar 12 hafta va undan uzoq saqlanadi; ba’zan burunda poliplar bilan kechadi.

Gaymorit sabablari

O‘tkir sinusitning eng ko‘p uchraydigan sababi — viruslar (shamollash, gripp). Xalqaro tavsiyalarga ko‘ra, virusli shamollashlarning faqat juda kichik qismi (taxminan 0,5–2 foiz) bakterial sinusitga aylanadi. Boshqa sabablar va xavf omillari:

  • allergiya va allergik rinit — burun doimiy shishib turadi, sinuslar yomon shamollatiladi;
  • burun to‘sig‘ining qiyshayishi, burun poliplari, bolalarda kattalashgan adenoidlar;
  • yuqori jag‘ tishlari kasalliklari va stomatologik muolajalar (pastda alohida yozilgan);
  • chekish va passiv chekish, chang va kimyoviy bug‘lar;
  • immunitet pasayishi, qandli diabet, mukovistsidoz kabi kasalliklar;
  • suvga sho‘ng‘ish, samolyotda bosim o‘zgarishi.

Gaymorit belgilari

Kattalarda o‘tkir sinusit odatda shamollashdan bir necha kun o‘tib quyidagi belgilar bilan namoyon bo‘ladi:

  • burun bitishi va burundan quyuq, sarg‘ish yoki yashil ajralma;
  • ajralmaning tomoqning orqa devoridan oqib tushishi, ayniqsa ertalab yo‘tal;
  • yonoq, ko‘z osti, peshona yoki tishlar sohasida og‘irlik, bosim, og‘riq;
  • oldinga engashganda yuzdagi og‘riqning kuchayishi;
  • hid bilishning pasayishi;
  • bosh og‘rig‘i, holsizlik, ba’zan isitma.

Ajralmaning yashil rangda bo‘lishi o‘zi bakterial infeksiyani bildirmaydi — virusli yallig‘lanishda ham shunday bo‘ladi. Peshona va yuzdagi og‘irlik bosh og‘rig‘ining boshqa turlari bilan adashtiriladi: aslida «sinus og‘rig‘i» deb hisoblangan ko‘p holatlar migren yoki zo‘riqish bosh og‘rig‘i bo‘lib chiqadi. Bu haqda bosh og‘rig‘i turlari, sabablari va davolash maqolasida batafsil yozilgan.

Virusli yoki bakterial: antibiotik qachon kerak

Bu eng muhim savol, chunki gaymoritni har doim antibiotik bilan davolash noto‘g‘ri. Virusli sinusitda antibiotik yordam bermaydi, lekin ich ketishi, allergiya va antibiotiklarga chidamlilik xavfini oshiradi. Xalqaro tavsiyalarga ko‘ra bakterial sinusitdan quyidagi hollarda shubha qilinadi:

  • belgilar 10 kundan ortiq saqlanib, yaxshilanish kuzatilmasa;
  • kasallik boshidan og‘ir kechsa: 39 °C atrofida va undan yuqori isitma, kuchli yuz og‘rig‘i va yiringli ajralma 3–4 kun davomida;
  • «ikki bosqichli yomonlashuv»: shamollash yengillashib, keyin 5–6-kunlar atrofida yana isitma, burun bitishi va yuz og‘rig‘i kuchaysa.

Bunday hollarda ham antibiotik kerakmi yoki yo‘qmi, qaysi dori va qancha muddatga — buni faqat shifokor hal qiladi. Uyda qolgan antibiotikni o‘zboshimchalik bilan ichish yoki kursni yarim yo‘lda to‘xtatish mumkin emas.

Gaymoritni qanday aniqlashadi

O‘tkir sinusit tashxisi asosan shikoyatlar va ko‘rik asosida qo‘yiladi. LOR shifokor burun bo‘shlig‘ini ko‘radi, kerak bo‘lsa endoskop bilan tekshiradi. Oddiy o‘tkir sinusitda rentgen yoki kompyuter tomografiya (KT) muntazam talab qilinmaydi — rentgendagi «qorayish» oddiy shamollashda ham ko‘rinishi mumkin. KT asoratlarga shubha bo‘lganda, surunkali sinusitda va operatsiya rejalashtirilganda buyuriladi.

Gaymorit davolash usullari

Burunni tuzli suv bilan yuvish

Fiziologik eritma yoki dorixonadagi tayyor dengiz suvi spreylari, maxsus yuvish idishlari bilan burunni yuvish shilimshiqni suyultiradi va chiqishini osonlashtiradi. Bu xavfsiz va samarali usul, kattalarda ham, bolalarda ham qo‘llanadi. Uyda tayyorlansa, faqat qaynatib sovutilgan yoki distillangan suv ishlatilishi kerak.

Burun ichiga gormonli spreylar

Burun ichiga sepiladigan kortikosteroid spreylar shilliq qavat shishini kamaytiradi va o‘tkir, ayniqsa surunkali sinusitda tavsiya etiladi. Ular tabletka shaklidagi gormonlardan farqli ravishda deyarli butun organizmga ta’sir qilmaydi. Qaysi spreyni va qancha muddat ishlatishni shifokor belgilaydi yoki dori yo‘riqnomasiga qat’iy amal qilish kerak.

Tomir toraytiruvchi tomchilar — faqat bir necha kun

Burunni tez «ochadigan» tomchi va spreylar nafas olishni yengillashtiradi, lekin ularni 3–5 kundan ortiq ishlatish mumkin emas. Uzoq ishlatilsa, «rikoshet» effekt yuzaga keladi: tomchisiz burun yana ham ko‘proq bitadi va odam dorining o‘ziga qaram bo‘lib qoladi (dori sababli rinit). Kichik bolalarga bunday tomchilar faqat shifokor ruxsati bilan beriladi.

Og‘riq va isitmani yengillashtirish

Paratsetamol yoki ibuprofen yuz og‘rig‘i, bosh og‘rig‘i va isitmani kamaytiradi — yo‘riqnomadagi yoshga mos miqdorda. Ko‘p suyuqlik ichish, dam olish, xonadagi havoni namlash, boshni biroz baland qo‘yib uxlash ham yordam beradi. Iliq kompress yuzdagi og‘irlikni yengillashtirishi mumkin. Bug‘ ustida nafas olish ba’zilarga yoqadi, lekin uning samarasi isbotlanmagan va bolalarda kuyish xavfi bor.

Nimalar qilmaslik kerak

  • burunga piyoz, sarimsoq, kerosin yoki boshqa «xalq» suyuqliklarini tomizish — shilliq qavatni kuydiradi;
  • yuqori isitma va kuchli og‘riqda yuzni issiq tuz yoki tuxum bilan qizdirish;
  • antibiotikni o‘zboshimchalik bilan boshlash yoki yarim yo‘lda to‘xtatish;
  • allergiyasiz holatda antigistamin dorilarni «gaymoritga qarshi» deb ichish — ular yordam bermaydi.

Prokol (punksiya) va gaymorit operatsiyasi

Avvallari gaymor bo‘shlig‘ini igna bilan teshib yuvish (prokol) juda keng qo‘llangan. Bugungi xalqaro amaliyotda oddiy o‘tkir gaymoritda prokol kamdan-kam kerak bo‘ladi, chunki ko‘pchilik bemorlar konservativ davolash bilan tuzaladi. Punksiya asosan davolashga qaramay ahvol yaxshilanmaganda, bo‘shliqdan ekma olish zarur bo‘lganda yoki asoratlarga shubha qilinganda o‘ylab ko‘riladi. Uni rad etish yoki talab qilish o‘rniga, shifokordan aynan sizning holatingizda nima uchun kerakligini so‘rang.

Gaymorit operatsiyasi deganda bugun ko‘pincha funksional endoskopik sinus jarrohligi tushuniladi: yuzda kesik qilinmaydi, burun orqali endoskop bilan sinusning tabiiy chiqish yo‘li kengaytiriladi, poliplar yoki to‘siqlar olib tashlanadi. Bu operatsiya asosan surunkali sinusitda, dorilar bilan uzoq davolash yordam bermaganda, burun to‘sig‘i qiyshayishi va poliplar bo‘lganda, shuningdek asoratlarda bajariladi.

Surunkali gaymorit

Agar burun bitishi, ajralma, yuzdagi og‘irlik yoki hid sezishning pasayishi 12 haftadan ortiq davom etsa, surunkali sinusit haqida o‘ylash kerak. Bu ko‘proq yallig‘lanishli kasallik bo‘lib, bitta «yaxshi antibiotik» bilan tuzalmaydi. Asosiy davolash — muntazam tuzli yuvish va uzoq muddatli burun ichi gormonli spreylari, allergiya va astmani nazorat qilish, chekishni tashlash. Poliplar bilan kechadigan og‘ir holatlarda endoskopik operatsiya yoki maxsus zamonaviy dorilar ko‘rib chiqiladi.

Tish sababli (odontogen) gaymorit

Yuqori jag‘dagi katta oziq tishlarning ildizlari gaymor bo‘shlig‘iga juda yaqin turadi. Shuning uchun chirigan tish, ildiz yallig‘lanishi, tish olinganidan keyingi teshik yoki implant ba’zan gaymoritga sabab bo‘ladi. Bunday gaymorit ko‘pincha bir tomonlama, ajralma yoqimsiz hidli, odatiy davolashga yaxshi javob bermaydi. Bu holda faqat LOR emas, stomatolog ham ko‘rishi kerak: tish muammosi bartaraf etilmaguncha gaymorit qaytalanaveradi.

Bolalarda gaymorit

Yangi tug‘ilgan chaqaloqda gaymor bo‘shliqlari juda kichik bo‘ladi va yosh bilan kattalashadi, peshona sinuslari esa maktab yoshida rivojlanadi. Shuning uchun kichik bolalarda «gaymorit» tashxisi kattalardagidek ko‘p qo‘yilmaydi; ularda ko‘pincha burun-halqum va adenoid yallig‘lanishi bo‘ladi. Bolalarda bakterial sinusitga shubha qilish uchun ham asosiy belgi — 10 kundan ortiq yaxshilanmaydigan burun oqishi va kunduzgi yo‘tal, yuqori isitma bilan og‘ir boshlanish yoki ikki bosqichli yomonlashuv.

Bolalarda burunni yuvish, ko‘p suyuqlik va isitma tushiruvchi vositalar asosiy yordamdir. Antibiotik va tomir toraytiruvchi tomchilar faqat pediatr yoki LOR shifokor tavsiyasi bilan. Bolada ko‘z atrofi shishsa yoki qizarsa, darhol shifokorga ko‘rsatish kerak.

Xavfli belgilar: qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak

Sinusit kamdan-kam hollarda ko‘z, suyak yoki miya pardalariga o‘tishi mumkin. Quyidagi belgilardan birortasi bo‘lsa, kutib turmang — 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki shoshilinch yordamga boring:

  • ko‘z atrofi yoki qovoqlarning shishishi, qizarishi, ko‘zning bo‘rtib chiqishi;
  • ikki ko‘rish, ko‘rishning pasayishi, ko‘z harakatida og‘riq;
  • juda kuchli, kuchayib borayotgan bosh og‘rig‘i, ensa mushaklarining qotishi;
  • chalkashlik, uyquchanlik, hushning o‘zgarishi, tutqanoq;
  • yuqori isitma (39 °C va undan yuqori) tushmasa, titroq bo‘lsa;
  • peshona yoki yuzda shish, yumshoq bo‘rtma paydo bo‘lsa.

Shoshilinch bo‘lmasa ham, quyidagi hollarda rejali tarzda LOR shifokorga murojaat qiling: belgilar 10 kundan ortiq davom etsa, yil davomida bir necha marta qaytalansa, bir tomonlama hidli ajralma bo‘lsa, burundan qon aralash ajralma kelsa yoki 12 haftadan ortiq burun bitib yursa.

Gaymoritning oldini olish

  • qo‘lni muntazam yuvish va har yili gripp emlashi — shamollashni kamaytiradi;
  • allergik rinitni davolash va nazorat qilish;
  • chekishni tashlash, bolalarni tutundan asrash;
  • tish salomatligiga e’tibor, yuqori tishlarni o‘z vaqtida davolash;
  • shamollashda burunni tuzli suv bilan yuvish va tomir toraytiruvchi tomchilarni suiiste’mol qilmaslik.

Xulosa

Gaymorit — sinuslarning yallig‘lanishi bo‘lib, ko‘pincha virus sabab bo‘ladi va 7–10 kunda yengillashadi. Asosiy davolash — burunni tuzli suv bilan yuvish, og‘riq qoldiruvchilar, kerak bo‘lsa burun ichi gormonli spreylari va tomir toraytiruvchi tomchilarni faqat bir necha kun ishlatish. Antibiotik belgilar 10 kundan uzoq cho‘zilganda, og‘ir kechganda yoki ikki bosqichli yomonlashuvda shifokor qaroriga ko‘ra beriladi. Prokol bugun kamdan-kam kerak bo‘ladi, surunkali holatlarda esa endoskopik operatsiya yordam beradi. Ko‘z atrofi shishi, ko‘rish buzilishi, kuchli bosh og‘rig‘i va chalkashlik — darhol 103.

Qish mavsumi uchun foydali: burun bitishi.

Maqolada tilga olingan dorilar: Ibuprofen sham, Paratsetamol tabletka.

Mavzuga oid dorilar haqida: Amoksiklav tabletka, Rinoksil sprey. Dorini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.

Ko‘p beriladigan savollar

Gaymorit nima?

Gaymorit — burunning ikki yonidagi yuqori jag‘ bo‘shlig‘ining yallig‘lanishi. U ko‘pincha shamollashdan keyin boshlanadi va burun bitishi, quyuq ajralma, yonoq va ko‘z osti sohasida og‘irlik bilan kechadi. Tibbiyotda umumiy nomi — sinusit.

Gaymorit belgilari qanday?

Asosiy belgilar: burun bitishi, sarg‘ish yoki yashil ajralma, yuzda bosim va og‘riq (engashganda kuchayadi), hid bilishning pasayishi, bosh og‘rig‘i, ba’zan isitma va tish og‘rig‘iga o‘xshash og‘riq. Ko‘z atrofi shishi yoki ko‘rish o‘zgarishi — shoshilinch belgi.

Gaymoritni qanday davolash kerak?

Ko‘p hollarda uyda: burunni tuzli suv bilan yuvish, ko‘p suyuqlik, dam olish, og‘riq va isitmaga qarshi vositalar. Burun ichi gormonli spreyi va antibiotik kerakligini shifokor hal qiladi. Tomir toraytiruvchi tomchilar 3–5 kundan oshmasligi kerak.

Gaymorit davolash usullari qaysilar?

Konservativ usullar (tuzli yuvish, burun ichi spreylari, og‘riq qoldiruvchilar, ko‘rsatma bo‘lsa antibiotik), kamdan-kam hollarda punksiya, surunkali sinusitda esa endoskopik operatsiya. Tish sababli gaymoritda tishni davolash shart.

Gaymorit operatsiyasi qachon kerak bo‘ladi?

Operatsiya oddiy o‘tkir gaymoritda deyarli kerak bo‘lmaydi. U surunkali sinusitda dorilar yordam bermaganda, burunda poliplar yoki tuzilish nuqsonlari bo‘lganda va asoratlarda ko‘rib chiqiladi. Bugun asosan burun orqali, yuzda kesiksiz endoskopik usulda bajariladi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Xasan BoliyevX
MUALLIF

Xasan Boliyev

Toshkent davlat tibbiyot universiteti, Fundamental tibbiyot yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. Kasalliklar va alomatlar mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni muntazam o‘qib, xatolarni tahririyatga bildiradi.

Ushbu sahifada

1/14
  1. Gaymorit nima va u qanday paydo bo‘ladi
  2. Gaymorit sabablari
  3. Gaymorit belgilari
  4. Virusli yoki bakterial: antibiotik qachon kerak
  5. Gaymoritni qanday aniqlashadi
  6. Gaymorit davolash usullari
  7. Prokol (punksiya) va gaymorit operatsiyasi
  8. Surunkali gaymorit
  9. Tish sababli (odontogen) gaymorit
  10. Bolalarda gaymorit
  11. Xavfli belgilar: qachon darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qilish kerak
  12. Gaymoritning oldini olish
  13. Xulosa
  14. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi