Varikotsele — moyak xaltasidagi venalarning kengayishi. Uni ko‘pincha oyoqdagi varikoz venalarga o‘xshatishadi. Bu holat erkaklar va o‘smir yigitlarda tez-tez uchraydi va ko‘pincha hech qanday bezovtalik bermaydi, shuning uchun tasodifan, masalan harbiy ko‘rik yoki bepushtlik sababli tekshiruv paytida aniqlanadi.
Ko‘p hollarda varikotsele xavfli emas va har doim ham davolashni talab qilmaydi. Biroq ba’zan u og‘riq, moyakning kichrayishi yoki spermatozoidlar sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada varikotsele nima ekanini, uning belgilari, tashxis usullari va qaysi hollarda davolash kerakligini tushuntiramiz.
Varikotsele nima
Moyakdan qonni olib ketadigan venalar urug‘ tizimchasi ichida chirmashib joylashgan to‘r hosil qiladi. Odatda venalardagi klapanlar qonning faqat yuqoriga — yurak tomon oqishini ta’minlaydi. Klapanlar yaxshi ishlamaganda qon pastga qaytadi, venalarda turib qoladi va ular asta-sekin kengayadi. Natijada moyak xaltasida kengaygan, buralgan venalar to‘plami hosil bo‘ladi.
Nima uchun ko‘pincha chap tomonda
Varikotsele ko‘pincha chap tomonda bo‘ladi. Buning sababi chap moyak venasining anatomik xususiyatlarida: u uzunroq va boshqa yirik venaga to‘g‘ri burchak ostida quyiladi, bu esa undagi bosimni oshiradi. Ikki tomonlama varikotsele ham uchraydi. Faqat o‘ng tomonda to‘satdan paydo bo‘lgan varikotsele esa kamroq uchraydi va boshqa sabablarni istisno qilish uchun albatta tekshiruv talab qiladi.
Sabablari va xavf omillari
- venalardagi klapanlarning tug‘ma zaifligi yoki yetishmasligi;
- chap moyak venasining anatomik joylashuvi;
- balog‘at davrida moyaklarga qon oqimining ortishi — shuning uchun varikotsele ko‘pincha o‘smirlik davrida paydo bo‘ladi;
- kamdan-kam hollarda qorin bo‘shlig‘idagi hosila yoki boshqa sabab tufayli venaning bosilishi.
Varikotsele og‘ir jismoniy mehnat yoki sport tufayli paydo bo‘ladi degan tasavvur keng tarqalgan, ammo asosiy sabab venalar tuzilishidadir. Uzoq tik turish va zo‘riqish esa mavjud belgilarni kuchaytirishi mumkin.
Varikotsele belgilari
Ko‘pchilik erkaklarda varikotsele hech qanday shikoyat bermaydi. Belgilar bo‘lsa, ular quyidagilar bo‘lishi mumkin:
- moyak xaltasida og‘irlik yoki to‘mtoq, tortuvchi og‘riq;
- og‘riqning uzoq tik turganda, issiqda yoki jismoniy zo‘riqishdan keyin kuchayishi va yotganda kamayishi;
- moyak xaltasida terining ostida «qurtlar to‘plami»ga o‘xshash yumshoq, buralgan venalarning sezilishi yoki ko‘rinishi;
- bir tomondagi moyakning boshqasidan kichikroq bo‘lishi;
- ba’zan farzand ko‘rishdagi qiyinchiliklar.
Varikotsele darajalari
Shifokorlar varikotseleni ko‘pincha uch darajaga ajratadi: kichik varikotsele faqat bemor kuchanganda paypaslab aniqlanadi; o‘rtacha varikotsele tik turganda kuchanmasdan ham paypaslanadi; katta varikotsele esa ko‘z bilan ham ko‘rinib turadi.
Varikotsele va farzand ko‘rish
Moyaklar normal ishlashi uchun ular tana haroratidan biroz salqinroq bo‘lishi kerak. Venalarda qon turib qolishi moyak haroratini oshirishi va to‘qimalarda oksidlovchi stressni kuchaytirishi mumkin, deb hisoblanadi. Bu spermatozoidlar soni, harakatchanligi va shakliga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Shunga qaramay, varikotselesi bor ko‘plab erkaklar hech qanday muammosiz farzand ko‘radi. Varikotsele bepushtlikning mumkin bo‘lgan sabablaridan biri, lekin har doim ham uning yagona sababi emas. Juftlikda farzand bo‘lmasa, ikkala turmush o‘rtog‘i ham tekshirilishi kerak.
Tashxis qanday qo‘yiladi
- Ko‘rik. Urolog bemorni tik turgan va yotgan holatda ko‘zdan kechiradi, moyak xaltasini paypaslaydi. Bemordan nafasni ushlab kuchanish so‘raladi — bunda kengaygan venalar yaxshiroq seziladi.
- Ultratovush tekshiruvi va doppler. Venalar kengligini, qon teskari oqishini va moyaklar o‘lchamini aniqlaydi.
- Spermogramma. Farzand ko‘rish rejalashtirilsa yoki bepushtlik gumon qilinsa, spermatozoidlar soni va sifati tekshiriladi.
- Qo‘shimcha tekshiruvlar. O‘ng tomonlama yoki to‘satdan paydo bo‘lgan, yotganda kamaymaydigan varikotselede qorin bo‘shlig‘ini tekshirish buyurilishi mumkin.
Varikotseleni davolash
Kuzatuv
Agar varikotsele kichik bo‘lsa, og‘riq bermasa, moyaklar o‘lchami bir xil va spermogramma normal bo‘lsa, ko‘pincha faqat muntazam kuzatuv tavsiya etiladi. O‘smirlarda shifokor moyaklar o‘sishini vaqti-vaqti bilan nazorat qiladi.
Davolash qachon tavsiya etiladi
- doimiy yoki kuchli og‘riq bo‘lsa;
- o‘smirda varikotsele tomonidagi moyak o‘sishdan orqada qolsa;
- juftlik farzand ko‘ra olmasa va erkakda spermogramma o‘zgarishlari aniqlansa;
- varikotsele katta bo‘lib, sezilarli noqulaylik tug‘dirsa.
Davolash usullari
Varikotseleni dori bilan yo‘qotib bo‘lmaydi. Davolash kengaygan venalar orqali qon oqimini to‘xtatib, qonni sog‘lom venalarga yo‘naltirishga qaratilgan:
- Ochiq mikroxirurgik operatsiya — chov sohasidagi kichik kesma orqali mikroskop ostida o‘tkaziladi; qaytalanish va asoratlar xavfi past hisoblanadi.
- Laparoskopik operatsiya — qorin devoridagi kichik teshiklar orqali bajariladi.
- Embolizatsiya — rentgen nazorati ostida vena ichiga kiritilgan nozik naycha orqali kengaygan vena berkitiladi; kesma talab qilinmaydi.
Usulni urolog bemorning yoshi, varikotsele turi va klinika imkoniyatlariga qarab tanlaydi. Har bir usulning o‘z afzalliklari va xavflari bor, ularni shifokor bilan batafsil muhokama qiling.
Operatsiyadan keyin
Odatda bemor tez orada uyga qaytadi. Bir necha kun yengil og‘riq va shish bo‘lishi mumkin. Shifokor og‘riq qoldiruvchi vosita (masalan, paratsetamol yoki ibuprofen) va qancha vaqt og‘ir jismoniy yukdan, sportdan va jinsiy hayotdan saqlanish kerakligini aytadi. Spermatozoidlar yangilanishi uchun bir necha oy kerak bo‘lgani sababli spermogramma natijasi odatda operatsiyadan bir necha oy o‘tgach baholanadi.
Uyda nima qilish mumkin
- qo‘llab-quvvatlovchi, zich ichki kiyim yoki sport bandaji kiyish;
- uzoq tik turishdan saqlanish, vaqti-vaqti bilan yotib dam olish;
- og‘ir yuk ko‘tarishda ehtiyot bo‘lish;
- ich qotishining oldini olish — kuchanish venalardagi bosimni oshiradi;
- sauna va issiq vannani cheklash, ayniqsa farzand rejalashtirilsa;
- chekmaslik va sog‘lom vaznni saqlash.
Bu choralar varikotseleni davolamaydi, lekin noqulaylikni kamaytirishi mumkin.
Xulosa
Varikotsele — moyak xaltasidagi venalarning kengayishi, ko‘pincha chap tomonda uchraydi va ko‘p hollarda xavfsiz. U og‘riq, moyak kichrayishi yoki farzand ko‘rishda qiyinchilik tug‘dirganda davolanadi. Zamonaviy usullar samarali va xavfsiz. O‘zgarishlarni sezsangiz, uyalmasdan urologga murojaat qiling — o‘z vaqtida tekshiruv to‘g‘ri qaror qabul qilishga yordam beradi.
Ko‘p beriladigan savollar
Varikotsele o‘z-o‘zidan o‘tib ketadimi?
Odatda yo‘q, kengaygan venalar o‘z-o‘zidan qisqarmaydi. Ammo ko‘p hollarda u hech qanday muammo tug‘dirmaydi va faqat kuzatuvni talab qiladi.
Varikotsele bepushtlikka olib keladimi?
Varikotsele spermatozoidlar sifatini pasaytirishi mumkin, lekin varikotselesi bor ko‘plab erkaklar farzand ko‘radi. Farzand bo‘lmasa, ikkala turmush o‘rtog‘i ham tekshirilishi kerak.
Varikotseleni operatsiyasiz davolash mumkinmi?
Dori bilan varikotsele yo‘qolmaydi. Kichik va belgisiz varikotselede kuzatuv yetarli bo‘lishi mumkin. Davolash kerak bo‘lsa, operatsiya yoki embolizatsiya qo‘llanadi.
Varikotsele bilan sport qilsa bo‘ladimi?
Ko‘pincha mumkin, ayniqsa qo‘llab-quvvatlovchi ichki kiyim bilan. Agar mashqdan keyin og‘riq kuchaysa, yuk turini urolog bilan muhokama qiling.






