Tanosil kasalliklari — asosan jinsiy aloqa orqali yuqadigan infeksiyalar guruhi. Ularni bakteriyalar, viruslar, zamburug‘lar va parazitlar keltirib chiqaradi. Ko‘pchilik bu kasalliklarni uyat deb hisoblab, shifokorga murojaatni kechiktiradi, ammo aynan kechikish asoratlarga — bepushtlik, surunkali og‘riq va boshqa jiddiy muammolarga olib keladi.
Eng muhim jihat shundaki, ko‘plab tanosil kasalliklari uzoq vaqt hech qanday belgi bermaydi. Odam o‘zini sog‘lom his qilsa ham, infeksiyani juftiga yuqtirishi mumkin. Shuning uchun ularning turlari, belgilari va himoyalanish yo‘llarini bilish har bir kattalar uchun foydali.
Tanosil kasalliklari qanday yuqadi
Infeksiyalar asosan himoyalanmagan jinsiy aloqa — vaginal, anal yoki oral aloqa orqali yuqadi. Ayrimlari boshqa yo‘llar bilan ham o‘tishi mumkin:
- qon orqali — steril bo‘lmagan igna, shprits, tatuirovka yoki manikyur asboblari orqali (OIV, gepatit B va C, zaxm);
- onadan bolaga — homiladorlik, tug‘ruq yoki emizish vaqtida;
- teri va shilliq qavatning bevosita tegishi orqali (gerpes, papillomavirus).
Odatiy maishiy aloqa — qo‘l berib ko‘rishish, umumiy idish-tovoq, hovuz yoki hojatxona orqali bu infeksiyalar deyarli yuqmaydi.
Asosiy turlari
Bakterial infeksiyalar
- Xlamidioz — eng ko‘p uchraydigan infeksiyalardan biri, ko‘pincha belgisiz kechadi. Davolanmasa, ayollarda bachadon naylari yallig‘lanishi va bepushtlikka olib kelishi mumkin.
- So‘zak (gonoreya) — siydik chiqarishda og‘riq, yiringli ajralmalar bilan kechadi, ayollarda belgilari kam bo‘lishi mumkin.
- Zaxm (sifilis) — avval og‘riqsiz yara, keyin toshma va boshqa belgilar bilan namoyon bo‘ladi. Davolanmasa, yurak, asab tizimi va boshqa a’zolarni shikastlaydi.
- Mikoplazma va boshqa bakteriyalar — siydik yo‘li va jinsiy a’zolar yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi.
Virusli infeksiyalar
- Jinsiy gerpes — jinsiy a’zolarda og‘riqli pufakchalar va yaralar, kasallik vaqti-vaqti bilan qaytalanadi.
- Inson papillomavirusi (IPV) — jinsiy so‘galchalar hosil qiladi, ayrim turlari bachadon bo‘yni saratoni bilan bog‘liq.
- OIV — immun tizimini zaiflashtiradi, uzoq yillar belgisiz kechishi mumkin.
- Gepatit B va C — jigarni shikastlaydi, jinsiy yo‘l va qon orqali yuqadi.
Parazitar va zamburug‘li infeksiyalar
- Trixomoniaz — ko‘pikli, yoqimsiz hidli ajralma, qichishish bilan kechadi.
- Qov bitlari — qov sohasida kuchli qichishish.
Kandidoz va bakterial vaginoz ko‘pincha jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasallik hisoblanmaydi, lekin belgilari o‘xshash bo‘lgani uchun ular ham tekshiruvda farqlanadi.
Qanday belgilar xavotirli
Belgilar infeksiya turiga va jinsga qarab farq qiladi. Quyidagilar ko‘proq uchraydi:
- jinsiy a’zolardan g‘ayrioddiy ajralma — rangi, hidi yoki miqdori o‘zgargan;
- siydik chiqarishda og‘riq yoki achishish;
- jinsiy a’zolar, orqa chiqaruv teshigi yoki og‘izda yara, pufakcha, so‘galcha;
- qichishish, qizarish, shish;
- jinsiy aloqa vaqtida og‘riq;
- ayollarda hayz oralig‘ida yoki jinsiy aloqadan keyin qon ketishi, qorin pastida og‘riq;
- erkaklarda moyaklarda og‘riq yoki shish;
- chov sohasida limfa tugunlarining kattalashishi;
- badanda tushunarsiz toshma, isitma, holsizlik.
Esda tuting: belgilar yo‘qligi infeksiya yo‘qligini anglatmaydi.
Tashxis: qanday tekshiruvlar o‘tkaziladi
Tanosil kasalliklarini faqat tashqi ko‘rinishga qarab aniqlab bo‘lmaydi. Shifokor — ginekolog, urolog yoki dermatovenerolog — suhbat va ko‘rikdan so‘ng quyidagilarni buyurishi mumkin:
- jinsiy a’zolar ajralmasidan surtma olish;
- PZR (polimeraza zanjir reaksiyasi) usulida infeksiyalarni aniqlash;
- siydik tahlili;
- OIV, zaxm, gepatit B va C uchun qon tahlili;
- ayollarda bachadon bo‘yni skriningi.
Tekshiruv natijalari maxfiy saqlanadi. OIV bo‘yicha tekshiruvni hududiy OITSga qarshi kurash markazlarida anonim tarzda ham topshirish mumkin.
Davolash
Bakterial va parazitar infeksiyalar (xlamidioz, so‘zak, zaxm, trixomoniaz) antibiotiklar yoki parazitga qarshi dorilar bilan to‘liq davolanadi. Virusli infeksiyalarni esa ko‘pincha butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi, ammo zamonaviy dorilar ularni nazorat ostida ushlab turadi: gerpesning qaytalanishini kamaytiradi, OIV bilan yashovchi odamlarga uzoq va sifatli hayot kechirish imkonini beradi.
Davolashning muhim qoidalari:
- Dorini faqat shifokor buyuradi — internet yoki tanishlar maslahati bilan antibiotik ichish infeksiyani «yashirib», surunkali shaklga o‘tkazishi va dorilarga chidamlilikni oshirishi mumkin.
- Davo kursini belgilar yo‘qolsa ham oxirigacha davom ettiring.
- Jinsiy juftingiz ham tekshirilishi va zarur bo‘lsa davolanishi kerak, aks holda infeksiya qayta yuqadi.
- Davolanish tugaguncha va nazorat tahlili natijasi kelguncha jinsiy aloqadan saqlaning.
- Shifokor ko‘rsatgan muddatda nazorat tekshiruvidan o‘ting.
Davolanmasa nima bo‘ladi
Tanosil kasalliklarini e’tiborsiz qoldirish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin:
- ayollarda kichik chanoq a’zolari yallig‘lanishi, bachadondan tashqari homiladorlik va bepushtlik;
- erkaklarda prostata va moyak ortig‘i yallig‘lanishi, bepushtlik;
- homiladorlikda — chala tug‘ilish va bolaga infeksiya yuqishi;
- OIV yuqtirish xavfining oshishi;
- ayrim papillomavirus turlarida saraton rivojlanish xavfi.
Keng tarqalgan noto‘g‘ri tasavvurlar
- «Belgi bo‘lmasa, kasallik ham yo‘q». Yuqorida aytilganidek, ko‘plab infeksiyalar yashirin kechadi va faqat tahlil orqali aniqlanadi.
- «Bir marta davolangan odam qayta kasallanmaydi». Bakterial infeksiyalardan keyin mustahkam immunitet qolmaydi, himoyasiz aloqada ular qayta-qayta yuqishi mumkin.
- «Jinsiy aloqadan keyin yuvinish himoya qiladi». Yuvinish, chayish yoki antiseptiklar infeksiya yuqishining oldini olmaydi, aksincha shilliq qavatni qitiqlab, xavfni oshirishi mumkin.
- «Tanosil kasalliklari faqat tartibsiz hayot kechiruvchilarda bo‘ladi». Infeksiya bitta jinsiy aloqa orqali ham yuqishi mumkin, shu jumladan oilaviy munosabatlarda. Bu ayb emas, balki davolanishi kerak bo‘lgan kasallik.
- «Antibiotik ichsam, hammasi o‘tib ketadi». Har bir infeksiya uchun o‘z dorisi kerak, viruslarga esa antibiotiklar umuman ta’sir qilmaydi.
Profilaktika: o‘zingizni qanday himoya qilish mumkin
- Prezervativdan to‘g‘ri va har safar foydalanish — ko‘plab infeksiyalar xavfini sezilarli kamaytiradi, lekin teri orqali yuqadigan gerpes va IPVdan to‘liq himoya qilmaydi.
- Bitta sodiq juft bilan munosabat va jinsiy juftlar sonini kamaytirish.
- Emlash — gepatit B va inson papillomavirusiga qarshi vaksinalar mavjud.
- Muntazam tekshiruv — yangi jinsiy juft bilan munosabat boshlashdan oldin yoki xavfli aloqadan keyin.
- Faqat steril asboblar — inyeksiya, tatuirovka, pirsing va manikyurda.
- Homiladorlikni rejalashtirishda tekshiruv — bolaga infeksiya yuqishining oldini oladi.
Xulosa
Tanosil kasalliklari — keng tarqalgan, ammo oldini olish va davolash mumkin bo‘lgan muammo. Uyalish yoki o‘zboshimchalik bilan davolanish o‘rniga o‘z vaqtida tekshiruvdan o‘tish, shifokor buyurgan davoni oxirigacha bajarish va juftni ham davolash sog‘liqni saqlab qolishning eng to‘g‘ri yo‘lidir.
Mavzuga yaqin maqolalar: xlamidioz.
Mavzuga yaqin maqolalar: gonoreya (so‘zak).
Ko‘p beriladigan savollar
Tanosil kasalliklari belgisiz kechishi mumkinmi?
Ha, xlamidioz, so‘zak, OIV va boshqa ko‘plab infeksiyalar uzoq vaqt hech qanday belgi bermasligi mumkin. Shuning uchun xavfli aloqadan keyin belgilar bo‘lmasa ham tekshiruvdan o‘tish tavsiya etiladi.
Prezervativ barcha infeksiyalardan himoya qiladimi?
Prezervativni to‘g‘ri va har safar ishlatish ko‘plab infeksiyalar xavfini sezilarli kamaytiradi. Ammo gerpes va papillomavirus kabi teri orqali yuqadigan infeksiyalardan to‘liq himoya kafolatlamaydi.
Tanosil kasalligini uyda o‘zim davolasam bo‘ladimi?
Yo‘q, o‘zboshimchalik bilan antibiotik ichish infeksiyani surunkali shaklga o‘tkazishi va asoratlarga olib kelishi mumkin. To‘g‘ri davo faqat tekshiruv natijasiga ko‘ra shifokor tomonidan buyuriladi.
Juftimni ham davolash shartmi?
Ha, jinsiy juft ham tekshirilishi va zarur bo‘lsa davolanishi kerak. Aks holda siz tuzalganingizdan keyin infeksiya qayta yuqishi mumkin.







