Qazg‘oq — bosh terisidan mayda oq yoki sarg‘ish teri qipiqlarining ko‘p miqdorda ko‘chishi. U sochda va yelkadagi kiyimda ko‘rinib turadi, ko‘pincha qichishish bilan birga keladi va odamga ruhiy noqulaylik tug‘diradi. Qazg‘oq sabablari turlicha bo‘lishi mumkin: oddiy quruq teridan tortib seboreyali dermatit yoki psoriaz kabi teri kasalliklarigacha. Sababni to‘g‘ri aniqlash davolashni ancha osonlashtiradi.
Qazg‘oq yuqumli emas va gigiyena yomonligining belgisi ham emas, garchi kam yuvinish uni kuchaytirishi mumkin. Ko‘p hollarda u maxsus shampunlar va to‘g‘ri parvarish bilan yaxshi nazorat qilinadi. Quyida qazg‘oq nega paydo bo‘lishi, uning turlari, davolash usullari va qachon dermatologga borish kerakligi haqida batafsil gaplashamiz.
Qazg‘oq nima
Bosh terisi hujayralari doimiy ravishda yangilanib turadi: eski hujayralar ko‘chib tushadi, ular o‘rniga yangilari paydo bo‘ladi. Odatda bu jarayon sezilmaydi, chunki ko‘chgan hujayralar juda mayda. Qazg‘oqda esa yangilanish tezlashadi va hujayralar bir-biriga yopishib, ko‘zga ko‘rinadigan qipiqlar hosil qiladi.
Qazg‘oqning asosiy sabablari
Seboreyali dermatit
Bu qazg‘oqning eng ko‘p uchraydigan sababi. Seboreyali dermatitda teri yog‘ bezlari faol joylarda — bosh terisi, qosh, burun yonlari, quloq orqasi, ko‘krak — qizarish, yog‘li sarg‘ish qipiqlar va qichishish paydo bo‘ladi. Uning rivojlanishida teri yuzasida yashovchi Malassezia turkumidagi achitqisimon zamburug‘lar muhim rol o‘ynaydi. Bu zamburug‘lar ko‘pchilik odamlarning terisida bor, lekin ba’zilarda ularga nisbatan teri ta’sirlanish bilan javob beradi.
Quruq bosh terisi
Qishda, isitish tizimlari ishlaganda, juda issiq suvda tez-tez yuvinganda bosh terisi quruqlashadi. Bunda qipiqlar mayda, quruq va oq bo‘ladi, teri qizarmaydi. Ko‘pincha qo‘l va oyoqlarda ham quruqlik kuzatiladi.
Soch vositalariga ta’sirlanish
Ayrim shampun, bo‘yoq, lak va gellar tarkibidagi moddalar kontakt dermatitga sabab bo‘lishi mumkin. Bunda yangi vositadan keyin qichishish, qizarish va qipiqlanish paydo bo‘ladi.
Boshni kam yoki noto‘g‘ri yuvish
Sochni juda kam yuvish teri yog‘i va o‘lik hujayralar to‘planishiga olib keladi. Shampunni yaxshi chayqamaslik ham qipiqlanishni kuchaytiradi.
Boshqa teri kasalliklari
- Psoriaz — qalin, kumushsimon qipiqlar bilan qoplangan, chegarasi aniq qizil dog‘lar; ko‘pincha tirsak, tizza va tirnoqlarda ham o‘zgarishlar bo‘ladi.
- Ekzema (atopik dermatit) — quruqlik, kuchli qichishish va qizarish.
- Bosh terisining zamburug‘li infeksiyasi — ayniqsa bolalarda; soch sinishi, dog‘li to‘kilish va qipiqlanish bilan kechadi.
Qazg‘oqni kuchaytiruvchi omillar
- stress va charchoq;
- sovuq va quruq havo;
- o‘smirlik davridagi gormonal o‘zgarishlar;
- immunitetning pasayishi;
- Parkinson kasalligi kabi ba’zi nevrologik kasalliklar — ularda seboreyali dermatit ko‘proq uchraydi.
Qazg‘oq belgilari
- sochda va yelkalarda oq yoki sarg‘ish qipiqlar;
- bosh terisining qichishishi;
- ba’zan bosh terisining qizarishi va yog‘lanishi;
- qosh, burun yonlari yoki quloq orqasida ham qipiqlanish.
Tashxis qanday qo‘yiladi
Ko‘p hollarda dermatolog bosh terisini ko‘zdan kechirish va suhbat asosida qazg‘oq sababini aniqlaydi: qipiqlarning ko‘rinishi, qizarish borligi, qichishish darajasi va boshqa joylardagi o‘zgarishlarga e’tibor beradi. Zamburug‘li infeksiyaga shubha bo‘lsa, qipiq yoki sochdan namuna olib, mikroskop ostida tekshirish mumkin. Kamdan-kam hollarda, tashxis noaniq bo‘lsa, teri to‘qimasidan kichik bo‘lak olinib tekshiriladi. To‘g‘ri tashxis keraksiz vositalarga pul va vaqt sarflashning oldini oladi.
Qazg‘oqni davolash
Davolovchi shampunlar
Asosiy davolash — tarkibida faol moddalar bo‘lgan maxsus shampunlar. Ular dorixonalarda sotiladi va turli mexanizmlar orqali ta’sir qiladi:
- ketokonazol va siklopiroks — zamburug‘larga qarshi ta’sir qiladi;
- sink pirition — zamburug‘ va bakteriyalarga qarshi;
- selen sulfidi — hujayralar yangilanishini sekinlashtiradi va zamburug‘larga ta’sir qiladi;
- salitsil kislotasi — qipiqlarni yumshatib, ko‘chishini osonlashtiradi;
- ko‘mir smolasi — hujayralar yangilanishini sekinlashtiradi, psoriazda ham qo‘llaniladi.
Shampunni ho‘l sochga surtib, ko‘pirtiring va chayishdan oldin bir necha daqiqa bosh terisida qoldiring — shunda faol modda yaxshiroq ta’sir qiladi. Qo‘llash chastotasi va davomiyligi vosita yo‘riqnomasiga yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra belgilanadi. Ba’zan bitta shampun samarasini yo‘qotsa, boshqa faol moddali shampun bilan almashtirib turish foydali bo‘ladi.
Shifokor buyuradigan davolash
Agar shampunlar yetarli yordam bermasa, dermatolog bosh terisi uchun losyonlar, kortikosteroidli yoki zamburug‘ga qarshi malhamlarni qisqa muddatga buyurishi mumkin. Psoriaz yoki zamburug‘li infeksiyada esa alohida davolash kerak bo‘ladi, ba’zan ichish uchun dorilar ham buyuriladi.
Uyda parvarish qilish
- sochni muntazam yuving — yog‘li bosh terisida tez-tez yuvish foydali;
- juda issiq suvdan qoching, iliq suv ishlating;
- shampunni yaxshilab chayqang;
- bosh terisini tirnoq bilan qashlamang — bu terini shikastlab, ta’sirlanishni kuchaytiradi;
- yog‘li soch vositalari, lak va gellarni kamaytiring;
- quruq bosh terisida yumshoq, namlantiruvchi shampun tanlang;
- taroq va bosh kiyimlarni toza tuting;
- stressni kamaytirish va yetarli uxlashga harakat qiling;
- muvozanatli ovqatlaning.
Xalq usullari — limon sharbati, sirka yoki turli moylar — ba’zan qisqa muddatli yengillik bersa-da, ularning samarasi isbotlanmagan va ular terini ta’sirlashi mumkin. Ayniqsa bosh terisida yara yoki tirnalgan joylar bo‘lsa, bunday vositalardan foydalanmang.
Bolalarda qazg‘oq
Chaqaloqlarda boshda sarg‘ish, yog‘li po‘stloqlar ko‘p uchraydi — bu chaqaloqlarning seboreyali dermatiti bo‘lib, odatda zararsiz va vaqt o‘tib o‘tib ketadi. Po‘stloqlarni yumshoq cho‘tka bilan ehtiyotkorlik bilan tarab olish mumkin. Kattaroq bolalarda qipiqlanish bilan birga soch to‘kilishi, dog‘lar paydo bo‘lsa, bu zamburug‘li infeksiya belgisi bo‘lishi mumkin va pediatr yoki dermatologga ko‘rsatish kerak. Bolalarga kattalar uchun mo‘ljallangan davolovchi shampunlarni shifokor tavsiyasisiz ishlatmang.
Profilaktika
Qazg‘oq ko‘pincha qaytalanib turadi, shuning uchun davolashdan keyin ham uni nazorat qilish muhim. Belgilar o‘tib ketgach, davolovchi shampunni kamroq — profilaktika maqsadida ishlatish mumkin. Sochni toza tutish, bosh terisini quruqlashtiruvchi agressiv vositalardan qochish, qishda havoni namlash va stressni boshqarish qayta paydo bo‘lishning oldini olishga yordam beradi.
Xulosa
Qazg‘oq sabablari orasida eng ko‘p uchraydigani — seboreyali dermatit, shuningdek quruq teri, soch vositalariga ta’sirlanish va boshqa teri kasalliklari. Ko‘p hollarda faol moddali davolovchi shampunlar va to‘g‘ri parvarish yetarli bo‘ladi. Agar qazg‘oq davolashga javob bermasa yoki bosh terisida qizarish, og‘riq va soch to‘kilishi kabi belgilar bo‘lsa, dermatologga murojaat qilishni kechiktirmang.
Ko‘p beriladigan savollar
Qazg‘oq yuqumlimi?
Yo‘q, oddiy qazg‘oq yuqumli emas va boshqa odamlarga o‘tmaydi. Biroq bolalarda soch to‘kilishi bilan kechadigan bosh terisining zamburug‘li infeksiyasi yuqishi mumkin, shuning uchun bunday holatda shifokorga ko‘rsatish kerak.
Qazg‘oqda sochni qanchalik tez-tez yuvish kerak?
Yog‘li bosh terisida sochni tez-tez, hatto har kuni yuvish foydali bo‘lishi mumkin. Davolovchi shampunni qo‘llash chastotasini esa vosita yo‘riqnomasiga yoki shifokor tavsiyasiga ko‘ra belgilang.
Qazg‘oq soch to‘kilishiga sabab bo‘ladimi?
Oddiy qazg‘oq odatda soch to‘kilishiga olib kelmaydi, lekin kuchli qichishish va qashlash sochni shikastlashi mumkin. Agar qipiqlanish bilan birga soch dog‘-dog‘ bo‘lib to‘kilsa, dermatologga murojaat qiling.
Qazg‘oqni butunlay davolash mumkinmi?
Qazg‘oq ko‘pincha qaytalanib turadi, lekin uni yaxshi nazorat qilish mumkin. Belgilar o‘tgandan keyin davolovchi shampunni profilaktika uchun vaqti-vaqti bilan ishlatish qayta paydo bo‘lishini kamaytiradi.







