Qo‘l yuvish — infeksiyalarning oldini olishning eng oddiy, arzon va samarali usullaridan biri. Qo‘llarimiz orqali kun davomida eshik tutqichlari, telefon, pul, idish-tovoq va boshqa odamlardan ko‘plab mikroblar yuqadi. Ular ko‘zimiz, burnimiz va og‘zimizga tushib, shamollash, gripp, ichak infeksiyalari va boshqa kasalliklarga sabab bo‘ladi. Kasalxona va poliklinikalarda esa qo‘l gigiyenasi bemorlarning hayoti uchun alohida ahamiyatga ega.
Shifoxonada davolanayotgan odamlar ko‘pincha zaiflashgan bo‘ladi: ularda operatsiya yaralari, kateterlar, tomir ichiga qo‘yilgan nayzalar bor, immuniteti pasaygan. Tibbiyot xodimlari, tashrif buyuruvchilar yoki bemorning o‘zi qo‘lni yuvmasa, mikroblar osongina yuqib, og‘ir asoratlarga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada qo‘lni qanday to‘g‘ri yuvish, qachon yuvish kerakligi va bemor sifatida o‘zingizni qanday himoya qilish mumkinligi haqida gaplashamiz.
Nima uchun qo‘l yuvish shunchalik muhim
Kasalxonada orttirilgan infeksiyalar — davolanish jarayonida paydo bo‘ladigan infeksiyalar — butun dunyoda jiddiy muammo hisoblanadi. Ularning ko‘pchiligi tibbiyot xodimlari, bemorlar va ularning yaqinlari qo‘li orqali tarqaladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti qo‘l gigiyenasini bunday infeksiyalarning oldini olishdagi eng muhim chora deb biladi.
Uyda va jamoat joylarida ham qo‘l yuvish:
- ichak infeksiyalari va zaharlanishlar xavfini kamaytiradi;
- gripp, shamollash va boshqa respirator kasalliklarning tarqalishini cheklaydi;
- antibiotiklarga ehtiyojni kamaytirib, antibiotiklarga chidamli bakteriyalar tarqalishini sekinlashtiradi;
- bolalar, keksalar va surunkali kasallarni himoya qiladi.
Qo‘lni qachon yuvish kerak
- ovqat tayyorlashdan oldin, tayyorlash davomida va keyin;
- ovqatlanishdan oldin;
- hojatxonadan keyin va bolaning tagligini almashtirgandan keyin;
- burun qoqqan, yo‘talgan yoki aksirgandan keyin;
- bemorga qarashdan oldin va keyin;
- yara bog‘lashdan, linza taqishdan yoki dori qabul qilishdan oldin;
- hayvonlarni silagandan yoki ularning ovqatini bergandan keyin;
- chiqindilarni tashlagandan keyin;
- tashqaridan, jamoat transportidan qaytganda.
Qo‘lni to‘g‘ri yuvish bosqichlari
Ko‘pchilik qo‘lini shoshilib, faqat kaftini chayib yuvadi. Bunday yuvish yetarli emas. To‘g‘ri usul quyidagicha:
- qo‘llarni iliq yoki oqar suv bilan ho‘llang;
- yetarlicha sovun oling;
- kaftlarni bir-biriga ishqalang;
- bir qo‘l kafti bilan ikkinchi qo‘lning orqa tomonini ishqalang, so‘ng almashtiring;
- barmoqlarni bir-biriga kiritib, barmoq oralarini yuving;
- bosh barmoqlarni alohida aylantirib ishqalang;
- barmoq uchlari va tirnoq ostlarini kaftga ishqalab tozalang;
- bilaklarni ham unutmang;
- butun jarayon kamida yigirma soniya davom etsin;
- qo‘llarni oqar suvda yaxshilab chayqang;
- toza sochiq yoki bir martalik qog‘oz sochiq bilan quriting, jamoat joylarida jo‘mrakni qog‘oz sochiq bilan yoping.
Sovun yoki antiseptik
Oddiy sovun va suv ko‘pchilik holatlar uchun yetarli — «antibakterial» sovun oddiy sovundan afzal ekani isbotlanmagan. Suv va sovun bo‘lmaganda spirtli antiseptikdan foydalanish mumkin: uni qo‘l to‘liq namlanadigan miqdorda olib, qurib qolguncha ishqalang. Biroq qo‘l ko‘zga ko‘rinadigan darajada iflos bo‘lsa, shuningdek ich ketishi bilan kechadigan ayrim infeksiyalarda antiseptik yetarli emas — sovun bilan yuvish shart.
Qo‘l yuvish bilan bog‘liq keng tarqalgan xatolar
- Juda qisqa yuvish. Bir-ikki soniya chayish mikroblarning katta qismini qoldiradi.
- Faqat kaftni yuvish. Bosh barmoq, barmoq uchlari va tirnoq ostlari ko‘pincha e’tibordan chetda qoladi.
- Umumiy sochiqdan foydalanish. Ho‘l, ko‘pchilik ishlatadigan sochiqda mikroblar tez ko‘payadi — uni tez-tez almashtiring.
- Qo‘lni quritmaslik. Ho‘l qo‘l quruq qo‘lga qaraganda mikroblarni osonroq yuqtiradi.
- Uzuk va soatni yechmaslik. Ularning ostida kir va mikroblar qoladi, ayniqsa bemorga qarashda.
- Uzun yoki sun’iy tirnoqlar. Ular ostini tozalash qiyin, shuning uchun tibbiyot xodimlariga ham tavsiya etilmaydi.
Kasalxonada bemor o‘zini qanday himoya qilishi mumkin
Bemorlar ko‘pincha shifokor yoki hamshiradan qo‘l yuvganini so‘rashga tortinadi. Aslida bu — sizning haqingiz va xavfsizligingizning bir qismi. Ko‘plab shifoxonalarda bemorlarni aynan shunday faol bo‘lishga undaydilar.
- Muloyimlik bilan so‘rang. «Kechirasiz, meni ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin qo‘lingizni yuvdingizmi yoki antiseptik surtdingizmi?» — bunday savol odobli va o‘rinli.
- Qo‘lqopga e’tibor bering. Qo‘lqop qo‘l yuvishning o‘rnini bosmaydi — uni kiyishdan oldin va yechgandan keyin ham qo‘l tozalanishi kerak.
- Tashrif buyuruvchilarni ogohlantiring. Yaqinlaringizdan palataga kirishda va chiqishda qo‘llarini yuvishni so‘rang. Shamollagan odamlar tashrifni keyinga qoldirgani ma’qul.
- O‘zingiz ham qo‘lingizni yuving. Ovqatdan oldin, hojatxonadan keyin va yaralar yoki kateterga tegishdan oldin.
- Yaralar va nayzalarga tegmang. Bog‘lam, kateter yoki tomirdagi nayzani keraksiz ushlamang.
- Infeksiya belgilarini xabar qiling. Yara atrofida qizarish, og‘riq, yiring yoki isitma paydo bo‘lsa, darhol tibbiyot xodimiga ayting.
Uyda bemorga qarayotganlar uchun
Uyda yotgan bemor, keksa ota-ona yoki operatsiyadan keyin tiklanayotgan yaqiningizga qaraganda qo‘l gigiyenasi ham xuddi kasalxonadagidek muhim. Har bir muolajadan — ovqatlantirish, yarani bog‘lash, tagligini almashtirish, dori berishdan oldin va keyin qo‘llaringizni yuving. Bemorning sochig‘i, idishi va shaxsiy buyumlarini alohida saqlang, tez-tez tegiladigan yuzalarni — eshik tutqichlari, chiroq tugmalari, telefon va pultlarni — muntazam tozalang.
Bolalarni qo‘l yuvishga o‘rgatish
Bolalar o‘yin paytida ko‘p narsaga tegadi va qo‘lini og‘ziga tez-tez soladi, shuning uchun ularni yoshligidan qo‘l yuvishga o‘rgatish muhim. Buning uchun:
- o‘zingiz namuna bo‘ling — bolalar kattalarni takrorlaydi;
- yuvish vaqtini qisqa qo‘shiq bilan o‘lchang;
- bola yeta oladigan balandlikda kursi va sovun qo‘ying;
- yoqimli hidli, yumshoq sovun tanlang;
- maqtov bilan rag‘batlantiring.
Qo‘l terisini asrash
Tez-tez qo‘l yuvish ba’zan terining quruqlashishi va yorilishiga olib keladi. Yorilgan teri esa mikroblar uchun «darvoza» bo‘lishi mumkin. Terini himoya qilish uchun juda issiq suvdan qoching, yumshoq sovun ishlating, qo‘lni yaxshilab quriting va muntazam namlantiruvchi krem surting. Kuchli ta’sirlanish yoki ekzema bo‘lsa, dermatolog bilan maslahatlashing.
Xulosa
Qo‘l yuvish — oddiy, ammo hayotni saqlay oladigan odat. Qo‘llarni kerakli paytlarda, sovun bilan, barcha yuzalarini ishqalab kamida yigirma soniya yuvish ko‘plab infeksiyalarning oldini oladi. Kasalxonada esa tibbiyot xodimlari va tashrif buyuruvchilardan qo‘l gigiyenasiga rioya qilishni muloyimlik bilan so‘rashdan tortinmang — bu sizning xavfsizligingiz uchun muhim.
Ko‘p beriladigan savollar
Qo‘lni qancha vaqt yuvish kerak?
Qo‘llarni sovun bilan kamida yigirma soniya ishqalash tavsiya etiladi. Bunda kaft, qo‘lning orqa tomoni, barmoq oralari, bosh barmoqlar va tirnoq ostlarini yuvishni unutmang.
Antibakterial sovun oddiy sovundan yaxshiroqmi?
Kundalik hayotda antibakterial sovun oddiy sovundan afzal ekani isbotlanmagan. Eng muhimi — sovunning turi emas, qo‘lni to‘g‘ri va yetarlicha uzoq yuvish.
Antiseptik qo‘l yuvishning o‘rnini bosadimi?
Suv va sovun bo‘lmaganda spirtli antiseptik yaxshi muqobil. Lekin qo‘l ko‘rinadigan darajada iflos bo‘lsa yoki ayrim ichak infeksiyalarida sovun bilan yuvish shart.
Shifokordan qo‘l yuvganini so‘rash odobsizlikmi?
Yo‘q, bu sizning xavfsizligingiz uchun o‘rinli va odobli savol. Ko‘plab shifoxonalar bemorlarni aynan shunday faol bo‘lishga undaydi. Savolni muloyimlik bilan bering.







