Ko‘pchiligimiz kunning katta qismini ishda — kompyuter oldida, stolda yoki rul ortida o‘tkazamiz. Shuning uchun ish joyida yurak salomatligi haqida qayg‘urish uy sharoitidagi sog‘lom odatlar kabi muhim. Uzoq vaqt qimirlamay o‘tirish, shoshilinch va yog‘li tushlik, doimiy stress va tanaffuslarda chekish yurak va qon tomirlarga sezilmasdan yuk tushiradi.
Yaxshi xabar shundaki, yurakni asrash uchun qimmat sport zali yoki murabbiy shart emas. Ish kuniga kiritilgan kichik o‘zgarishlar ham qon bosimi, xolesterin, vazn va kayfiyatga ijobiy ta’sir qiladi. Quyida ofis va boshqa ish joylarida qo‘llash mumkin bo‘lgan amaliy usullarni jamladik.
Nega uzoq o‘tirish yurak uchun zararli
Odam uzoq vaqt harakatsiz o‘tirganda oyoq mushaklari deyarli ishlamaydi, qon aylanishi sekinlashadi, organizm yog‘ va qandni sekinroq sarflaydi. Vaqt o‘tishi bilan bu quyidagilarga olib kelishi mumkin:
- vazn ortishi, ayniqsa qorin atrofida yog‘ to‘planishi;
- qon bosimining ko‘tarilishi;
- qondagi xolesterin va qand miqdorining oshishi;
- oyoqlarda shish va qon dimlanishi;
- bel, bo‘yin va yelka og‘riqlari.
Hatto ishdan keyin sport bilan shug‘ullansangiz ham, kun bo‘yi uzluksiz o‘tirish o‘z zararini beradi. Shuning uchun asosiy qoida oddiy: uzoq o‘tirishni tez-tez bo‘lib turing.
Ish kunida ko‘proq harakatlanish usullari
- Har soatda turing. Har soatda bir necha daqiqa o‘rningizdan turib, yurib keling. Telefonga eslatma qo‘yish yordam beradi.
- Zinadan foydalaning. Liftdan ko‘ra zina yurak uchun yaxshi mashq. Agar baland qavatda ishlasangiz, bir necha qavatni piyoda chiqing.
- Telefonda turib gaplashing. Qo‘ng‘iroqlar paytida xonada yurish odat qiling.
- Hamkasbingiz oldiga o‘zingiz boring. Kichik savollar uchun xabar yozish o‘rniga qo‘shni xonaga yurib boring.
- Yurib uchrashuv o‘tkazing. Ikki-uch kishilik muhokamalarni bino atrofida sayr qilib o‘tkazish mumkin.
- Uzoqroqqa qo‘ying. Mashinani kirish eshigidan uzoqroqqa qo‘ying yoki avtobusdan bir bekat oldin tushing.
- Tushlikdan keyin sayr. Tushlik tanaffusining bir qismini toza havoda yurishga ajrating.
- Suv idishini kichikroq tanlang. Uni to‘ldirish uchun tez-tez turishga to‘g‘ri keladi.
- Printer va axlat qutisini uzoqroqqa qo‘ying. Bu ham qo‘shimcha qadamlar beradi.
- Turib ishlash imkoniyati. Imkon bo‘lsa, ba’zi ishlarni baland stolda turib bajaring, ammo uzoq vaqt bir joyda tik turish ham foydasiz — almashtirib turish muhim.
Stol yonida bajariladigan oddiy mashqlar
Quyidagi mashqlar maxsus kiyim talab qilmaydi va bir necha daqiqa vaqt oladi:
- Tovonni ko‘tarish. Turgan holda oyoq uchida ko‘tarilib, sekin tushing. Boldir mushaklari qonni yuqoriga haydashga yordam beradi.
- Stuldan turish-o‘tirish. Qo‘l yordamisiz bir necha marta o‘rningizdan turib, qayta o‘tiring.
- Yelkalarni aylantirish. Yelkalarni oldinga va orqaga sekin aylantiring.
- Bo‘yinni cho‘zish. Boshni sekin o‘ngga va chapga egib, bir necha soniya ushlab turing.
- Oyoqlarni tortish. O‘tirgan holda oyoqni to‘g‘rilab, oyoq uchini o‘zingizga torting.
- Joyida yurish. Bir-ikki daqiqa tizzalarni ko‘tarib joyida yurish qon aylanishini jonlantiradi.
Ish joyini to‘g‘ri tashkil qilish
Qulay ish joyi nafaqat bel va bo‘yin uchun, balki umumiy faollik uchun ham muhim. Stul balandligi shunday bo‘lsinki, oyoqlar polga to‘liq tegib tursin, tizzalar taxminan to‘g‘ri burchak hosil qilsin. Monitor ko‘z darajasida yoki biroz pastroqda joylashsin. Bunday holatda tana kamroq charchaydi, odam esa tanaffuslarda turib yurishga ko‘proq tayyor bo‘ladi.
Uzoq vaqt oyoqni oyoq ustiga qo‘yib o‘tirish oyoqlardagi qon aylanishini qiyinlashtiradi. Oyoq tomirlari kengaygan yoki oyoqlarda shish bo‘ladigan odamlar uchun bu ayniqsa muhim. Ish kuni davomida oyoqlarni tez-tez qimirlatib turing.
Masofadan ishlaydiganlar uchun
Uyda ishlaganda harakat yanada kamayadi: ishxonaga yo‘l ham, hamkasblar oldiga borish ham yo‘q. Shuning uchun kunni ish boshlashdan oldin qisqa sayr bilan boshlash, ish va dam olish joyini ajratish, oshxonaga tez-tez borib, ovqatlanishni nazorat qilmaslik kabi xavflarga e’tibor berish kerak. Tushlikdan keyin va ish oxirida qisqa yurish yurak uchun yaxshi odat bo‘ladi.
Ish joyida to‘g‘ri ovqatlanish
Ish kunidagi ovqatlanish ko‘pincha tez va o‘ylamasdan bo‘ladi: somsa, hot-dog, shirin ichimlik va shirinliklar. Yurak uchun foydaliroq tanlov qilish mumkin:
- uydan tushlik olib keling — sabzavotli salat, dukkaklilar, qaynatilgan yoki pishirilgan go‘sht, to‘liq donli non;
- shirin gazli ichimliklar o‘rniga suv yoki shakarsiz choy iching;
- stol ustida pechenye va konfet o‘rniga meva, yong‘oq yoki quritilgan meva saqlang;
- tuzli va dudlangan mahsulotlarni kamaytiring;
- tushlikni kompyuter oldida emas, alohida joyda, shoshilmasdan yeng;
- kofeinli ichimliklarni haddan tashqari ko‘p ichmang.
Stressni boshqarish
Doimiy ish stressi qon bosimini oshiradi, uyquni buzadi va noto‘g‘ri odatlarga — ortiqcha ovqatlanish va chekishga undaydi. Stressni kamaytirish uchun:
- ishlarni ustuvorlik bo‘yicha rejalashtiring va katta vazifalarni bo‘laklarga ajrating;
- qisqa tanaffuslarda sekin, chuqur nafas oling;
- ish vaqtidan keyin elektron pochta va ish chatlaridan iloji boricha uzoqlashing;
- hamkasblar bilan yaxshi munosabat va o‘zaro yordam ruhiy yukni yengillashtiradi;
- ta’til va dam olish kunlaridan to‘liq foydalaning.
Chekish va ish joyi
«Tutun tanaffusi» ko‘p ishxonalarda odat tusiga kirgan. Ammo chekish yurak kasalliklarining eng kuchli xavf omillaridan biri. Boshqalarning tutuni ham yurak uchun zararli. Chekishni tashlamoqchi bo‘lsangiz, tanaffuslarni yurish yoki suv ichish bilan almashtiring va shifokordan yordam so‘rang. Nos va elektron sigaretalar xavfsiz muqobil emas.
Tungi smena va og‘ir ish sharoiti
Smenali ishlaydigan, issiq yoki shovqinli sharoitda mehnat qiladigan odamlarda yurakka yuk ko‘proq tushadi. Bunday holatlarda yetarli uxlash, issiqda ko‘p suv ichish, og‘ir yuk ko‘targanda nafasni ushlab qolmaslik va muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tish ayniqsa muhim.
Xulosa
Ish joyida yurak salomatligini asrash murakkab emas: har soatda turib yurish, zinadan foydalanish, stol yonida oddiy mashqlar, uydan olib kelingan sog‘lom tushlik, stressni boshqarish va chekishdan voz kechish. Bu kichik qadamlar har kuni takrorlanganda katta farq qiladi va yurakni ko‘p yillar sog‘lom saqlashga yordam beradi. Bugunoq bittasidan boshlang.
Ko‘p beriladigan savollar
Ofisda kun bo‘yi o‘tirish yurakka qanday ta’sir qiladi?
Uzoq harakatsizlik qon aylanishini sekinlashtiradi, vazn, qon bosimi, xolesterin va qand miqdori oshishiga olib kelishi mumkin. Bu omillar yurak kasalliklari xavfini kuchaytiradi.
Ish paytida qanchalik tez-tez turish kerak?
Har soatda kamida bir necha daqiqa turib yurish tavsiya etiladi. Telefonga eslatma qo‘yish bu odatni shakllantirishga yordam beradi.
Ishdan keyin sport qilsam, kunduzgi o‘tirish zarari yo‘qoladimi?
Sport juda foydali, ammo kun bo‘yi uzluksiz o‘tirish zararini to‘liq qoplamaydi. Eng yaxshisi — ishdan keyingi mashg‘ulot bilan birga kun davomida ham tez-tez harakatlanish.
Ishda stressni qanday kamaytirish mumkin?
Vazifalarni rejalashtirish, qisqa tanaffuslar, chuqur nafas mashqlari, ish vaqtidan keyin ish xabarlaridan uzoqlashish va yetarli uxlash stressni kamaytiradi.







