Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Ayollar salomatligi

EKO (ekstrakorporal urug‘lantirish): qanday o‘tadi va kimga kerak

EKO nima, kimlarga tavsiya etiladi, bosqichlari: tekshiruv, tuxumdonlarni rag‘batlantirish, tuxum hujayralarini olish, urug‘lantirish va ICSI, embrion o‘stirish, ko‘chirib o‘tkazish, progesteron bilan qo‘llab-quvvatlash va homiladorlik testi. Yosh va muvaffaqiyat, OGSS va ko‘p homiladorlik xavfi, inseminatsiya, hissiy tomoni.

Dilshod PulatovD
Dilshod PulatovYangilangan: 22-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan10 daqiqada o'qiladi
1
Oq xalatli ayol shifokor qo‘lida papka bilan reproduktiv salomatlik bo‘yicha maslahat berishga tayyor turibdi

Davomini o'qing

Pushti rangli haftalik tabletka qutisi, undagi rangli tabletkalar haftaning har kuniga joylashtirilgan
Ayollar salomatligi

Kontratseptiv tabletkalar: turlari, qanday ishlashi, kimga mumkin emas va favqulodda kontratsepsiya

18-noyabr·8 daq
Shalfey barglari, damlama va shifokor maslahati
Ayollar salomatligi

Bepushtlikni shalfey bilan davolash: foyda va cheklovlar

23-may, 2023·6 daq
PCOS va homiladorlik bo‘yicha shifokor maslahati
Ayollar salomatligi

PCOS nima: homiladorlikni rejalashtirishdan tug‘ruqgacha

2-may, 2023·7 daq
Odam stol ustida namuna olish naychasini ushlab turibdi
Ayollar salomatligi

Uy sharoitida HPV testi: o’zingizni qanday tekshirish mumkin

12-may, 2023·6 daq
Yosh er-xotin uyda yonma-yon o‘tirib, test natijasini hayajon bilan kutmoqda
Ayollar salomatligi

Bepushtlik: sabablari, er-xotin uchun tekshiruvlar va davolash usullari

8-noyabr·10 daq
Shifokor ayol klinikada homilador ayol bilan planshetdagi ma’lumotlarni ko‘rib, suhbatlashmoqda
Ayollar salomatligi

Homiladorlik davri: haftalari, oylari, belgilari va tug‘ruqqa tayyorgarlik

14-noyabr·12 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Emlash kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. EKO nima
  2. EKO kimga kerak
  3. EKO bosqichlari: qadamma-qadam
  4. EKO’dan keyin homiladorlik muddati qanday hisoblanadi
  5. EKO’dan keyingi belgilar: nimaga e’tibor berish kerak
  6. Muvaffaqiyat nimaga bog‘liq
  7. EKO xavflari va nojo‘ya ta’sirlari
  8. Inseminatsiya: soddaroq variant
  9. Hissiy tomoni: o‘zingizni asrang
  10. O‘zbekistonda EKO qayerda va qanday
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

EKO — ekstrakorporal urug‘lantirish: tuxum hujayra va sperma ayol tanasidan tashqarida, laboratoriyada qo‘shiladi, hosil bo‘lgan embrion esa bachadonga ko‘chirib o‘tkaziladi. Bu usul tabiiy yo‘l bilan homilador bo‘la olmayotgan juftliklarga, masalan naylar bitgan yoki sperma sifati past bo‘lganda yordam beradi. Jarayon bir necha hafta davom etadi, kunlar jadvali shifokor-reproduktolog bilan belgilanadi.

Maqolada EKO qanday o‘tishini, kimga kerakligini, qanday xavflari borishini va natijaga nimalar ta’sir qilishini sodda tilda tushuntiramiz. Ma’lumot umumiy xarakterga ega va shifokor ko‘rigini almashtirmaydi.

EKO nima

Odatda urug‘lanish ayolning tuxum yo‘llarida sodir bo‘ladi. EKO paytida bu bosqich laboratoriyaga ko‘chiriladi: tuxumdondan olingan tuxum hujayralari spermalar bilan birlashtiriladi, bir necha kun embriologlar nazoratida o‘stiriladi va eng sifatli embrion bachadonga joylanadi. “Ekstrakorporal” so‘zi “tana tashqarisida” degan ma’noni bildiradi. Ba’zan EKO “sinov nayidagi bola” deb ham ataladi, lekin hozirgi usul bunday tasavvurdan ancha murakkab va xavfsizroq.

EKO jarrohlik amaliyoti emas, balki bir necha bosqichdan iborat davolash dasturi. Faqat tuxum hujayralarini olish qisqa muddatli og‘riqsizlantirish ostida o‘tadi, qolgan bosqichlar odatda ambulator, ya’ni kasalxonada yotmasdan bajariladi. Embrionlarni ko‘chirib o‘tkazish esa ko‘pchilikda og‘riqsiz bo‘ladi va oddiy ginekologik ko‘rikka o‘xshaydi.

EKO kimga kerak

Reproduktolog EKO’ni odatda boshqa, soddaroq usullar yordam bermagan yoki ularning imkoni bo‘lmagan holatlarda tavsiya qiladi. Asosiy ko‘rsatmalar:

  • naylar omili — tuxum yo‘llari bitgan, olib tashlangan yoki jiddiy zararlangan;
  • erkaklar omili — spermalar soni, harakati yoki shakli sezilarli buzilgan (erkaklar bepushtligi); bunday holatda ko‘pincha ICSI usuli qo‘llanadi;
  • endometrioz — ayniqsa o‘rta va og‘ir darajasida, yoki jarrohlikdan keyin homiladorlik bo‘lmasa;
  • ovulyatsiya buzilishi, masalan PKOS — agar ovulyatsiyani rag‘batlantirish va inseminatsiya natija bermagan bo‘lsa;
  • sababi aniqlanmagan bepushtlik — to‘liq tekshiruvdan keyin ham sabab topilmasa;
  • ayolning yoshi — tuxumdon zaxirasi kamaygan bo‘lsa, vaqt yo‘qotmaslik muhim;
  • irsiy kasallikni farzandga o‘tkazish xavfi bo‘lganda embrionni oldindan tekshirish zarur bo‘lgan holatlar.

Bepushtlik tashxisi odatda bir yil davomida himoyasiz muntazam jinsiy aloqaga qaramay homilador bo‘lmaslik bilan qo‘yiladi; ayol 35 yoshdan oshgan bo‘lsa, bu muddat olti oygacha qisqaradi. Dastlabki tekshiruvlarda bepushtlik sabablari aniqlanadi. EKO’ga bir o‘zi ayol emas, er-xotin birgalikda tayyorlanadi.

EKO bosqichlari: qadamma-qadam

1. Tekshiruv va tayyorgarlik

Avval ikkala shaxs tekshiriladi. Ayolda gormonlar tahlili, tuxumdon zaxirasini baholash, bachadon va nayni ultratovush yoki boshqa usul bilan ko‘rish, infeksiyalarga tahlillar o‘tkaziladi. Erkakda spermogramma topshiriladi. Shifokor sigaret, ortiqcha vazn, qalqonsimon bez muammolari va surunkali kasalliklarni ham ko‘rib chiqadi, chunki ular natijaga ta’sir qilishi mumkin. Aksariyat klinikalar foliy kislotasini oldindan tavsiya qiladi.

2. Tuxumdonlarni rag‘batlantirish

Tabiiy siklda bitta tuxum hujayra yetiladi. EKO’da ko‘proq hujayra olish uchun taxminan ikki hafta davomida gormonal preparatlar (ko‘pincha ukol shaklida) qo‘llaniladi. Shifokor ultratovush va qon tahlillari bilan follikullar o‘sishini kuzatadi va dori miqdorini moslashtiradi. Aynan shu bosqichda gormonlar ta’sirida qorin dam bo‘lishi, kayfiyat o‘zgarishi va holsizlik bo‘lishi mumkin. Dorilarni faqat reproduktolog belgilaydi.

3. Tuxum hujayralarini olish

Follikullar yetilganda alohida ukol bilan ovulyatsiya “ishga tushiriladi” va taxminan 35–36 soatdan keyin tuxum hujayralari olinadi. Bu amaliyot qisqa, qin orqali, ultratovush nazoratida ingichka igna bilan bajariladi va og‘riqsizlantirish ostida o‘tadi. Odatda bir necha soatdan keyin uyga qaytish mumkin. Shu kuni erkak spermani topshiradi.

4. Urug‘lantirish va ICSI

Laboratoriyada tuxum hujayralari spermalar bilan birlashtiriladi. Agar sperma sifati past bo‘lsa, ICSI qo‘llanadi: embriolog bitta sog‘lom spermani mikroskop ostida to‘g‘ridan-to‘g‘ri tuxum hujayra ichiga kiritadi. ICSI faqat erkaklar omilida emas, ba’zan oldingi urinishda urug‘lanish bo‘lmagan hollarda ham tavsiya etiladi.

5. Embrionni o‘stirish

Urug‘langanlari 3–5 kun davomida maxsus inkubatorda rivojlanadi. Embriologlar ularning bo‘linishi va tuzilishini baholaydi. Ba’zan eng sifatli embrion shu zahoti ko‘chiriladi, qolganlari esa kelajak urinishlar uchun muzlatib saqlanadi.

6. Embrionni ko‘chirib o‘tkazish

Ingichka yumshoq kateter orqali embrion bachadon bo‘shlig‘iga joylanadi. Bu bir necha daqiqa davom etadi, ko‘pchilikda og‘riqsiz bo‘ladi. Hozirgi xalqaro tavsiyalar, jumladan ESHRE yo‘nalishi, ko‘p homiladorlik xavfini kamaytirish uchun imkon qadar bitta embrion ko‘chirishga undaydi. Embrion yangi (shu siklda) yoki muzlatilgan holda keyingi siklda ko‘chirilishi mumkin; qaysi biri ma’qulligini shifokor tanlaydi.

7. Lyuteal qo‘llab-quvvatlash va homiladorlik testi

Ko‘chirishdan keyin bachadon shilliq qavatini embrionni qabul qilishga tayyorlash uchun odatda progesteron preparatlari buyuriladi, masalan Utrojestan (faqat shifokor tavsiyasi bilan, miqdori va qo‘llash usulini reproduktolog belgilaydi). Shifokor kerak bo‘lsa progesteron darajasini ham tekshiradi, tahlilni sharhlash esa uning ishi. Natijani aniqlash uchun odatda ko‘chirishdan taxminan ikki hafta o‘tgach qonda hCG tahlili topshiriladi. Uyda qilinadigan homiladorlik testi erta qilinsa noto‘g‘ri natija berishi mumkin, shu sababli klinika belgilagan kunni kutgan ma’qul.

EKO’dan keyin homiladorlik muddati qanday hisoblanadi

EKO’da urug‘lanish sanasi aniq ma’lum, shuning uchun muddat oxirgi hayzdan emas, embrion yoshidan kelib chiqib hisoblanadi: urug‘lanish kuniga taxminan ikki hafta qo‘shiladi. Masalan, besh kunlik embrion ko‘chirilgan kuni homiladorlik muddati taxminan 2 hafta 5 kun hisoblanadi. Hisob-kitobni homiladorlik kalendaridagi EKO bo‘yicha taxminiy tug‘ruq sanasi vositasi tez bajaradi, aniq sanani esa ultratovush va shifokor tasdiqlaydi.

EKO’dan keyingi belgilar: nimaga e’tibor berish kerak

Ko‘chirishdan keyingi kunlarda qorin pastida yengil tortish, ko‘krak taranglashishi, dam bo‘lish, ozgina ajralma bo‘lishi mumkin. Bu belgilar progesteron ta’siridan ham, homiladorlikdan ham bo‘lishi mumkin, shuning uchun ular natijani oldindan aytib bera olmaydi. Belgilar bo‘lmasa ham homiladorlik bo‘lishi mumkin, belgilar bo‘lsa ham bo‘lmasligi mumkin. Aniq javobni faqat tahlil beradi.

Quyidagi holatlarda shifokorga darhol murojaat qiling: kuchli qon ketishi, harorat ko‘tarilishi, kuchli bir tomonlama qorin og‘rig‘i. Qorin og‘rig‘i bilan birga hushdan ketish, rangning oqarishi yoki tez nafas olish bo‘lsa — 103 ga qo‘ng‘iroq qiling: bunday belgilar bachadondan tashqari homiladorlik yoki ichki qon ketishiga o‘xshashi mumkin.

Muvaffaqiyat nimaga bog‘liq

EKO natijasi har bir juftlikda har xil. Eng muhim omil — ayolning yoshi, aniqrog‘i tuxum hujayralarining yoshi va sifati. ESHRE ma’lumotlariga ko‘ra, tirik bola tug‘ilish ehtimoli yosh oshgani sayin pasayadi, ayniqsa 35 yoshdan keyin va 40 yoshdan so‘ng sezilarli. Shu sababli kechiktirish ayollarning imkoniyatini kamaytirishi mumkin.

Natijaga yana ta’sir qiladigan omillar: bepushtlik sababi va davomiyligi, tuxumdon zaxirasi, embrionlar sifati, bachadon holati, sperma sifati, ortiqcha vazn va chekish. Klinikalar o‘z statistikasini turlicha hisoblaydi (har bir siklga, har bir ko‘chirishga yoki bir necha urinishdan keyingi jami natija), shuning uchun raqamlarni taqqoslashda ehtiyot bo‘ling. Sizning aniq imkoniyatingizni faqat o‘z tekshiruvlaringiz asosida reproduktolog tushuntirib bera oladi.

Birinchi urinish har doim ham homiladorlik bilan tugamaydi, bu ko‘pchilik juftliklar uchun odatiy holat. Shifokor muvaffaqiyatsiz sikl sabablarini tahlil qilib, protokolni o‘zgartirishi mumkin.

EKO xavflari va nojo‘ya ta’sirlari

EKO odatda xavfsiz hisoblanadi, lekin har qanday tibbiy aralashuv kabi xavflari bor.

Tuxumdonlarning giperstimulyatsiya sindromi (OGSS)

Dorilarga haddan tashqari kuchli javob bo‘lganda tuxumdonlar kattalashadi, qorin bo‘shlig‘iga suyuqlik to‘planadi. Yengil shakli ancha keng tarqalgan: qorin dam bo‘ladi, biroz og‘riydi. Og‘ir shakli kam uchraydi, ammo xavfli. Quyidagi belgilar bo‘lsa, shifokorga zudlik bilan murojaat qiling: qorinning tez kattalashishi, kuchli og‘riq, qayta-qayta qusish, siydik miqdorining keskin kamayishi, vazn tez oshishi, nafas qisilishi. Nafas qisilishi yoki hushdan ketish bo‘lsa — 103.

Ko‘p homiladorlik

Bir nechta embrion ko‘chirilganda egizak yoki uchlik tug‘ilishi ehtimoli oshadi. Ko‘p homiladorlik muddatidan oldin tug‘ruq va ona hamda bolalar uchun asoratlar xavfini oshiradi. Egizak homiladorlik ko‘pincha erta tug‘ruq bilan kechadi. Shu sababli xalqaro tavsiyalar mos bo‘lganda bitta embrion ko‘chirishni afzal ko‘radi.

Boshqa xavflar

  • tuxum hujayralarini olish paytida kam uchraydigan qon ketish, infeksiya yoki qo‘shni a’zolar jarohati;
  • bachadondan tashqari homiladorlik xavfi biroz yuqori bo‘lishi mumkin;
  • homiladorlik past tug‘ilish vazni va muddatidan oldin tug‘ruq bilan bog‘liq xavfi biroz yuqoriroq; bu asosan ko‘p homiladorlik bilan bog‘liq;
  • dorilardan bosh og‘rig‘i, dam bo‘lish, kayfiyat o‘zgarishi.

EKO yo‘li bilan tug‘ilgan bolalarning aksariyati sog‘lom o‘sadi va keyinchalik o‘zlari ham farzandli bo‘la oladi. Agar bepushtlik sababi irsiy bo‘lsa, reproduktolog va genetik bilan maslahatlashish foydali.

Inseminatsiya: soddaroq variant

Ba’zi juftliklarga avval bachadon ichi inseminatsiyasi tavsiya etiladi. Bunda tozalangan sperma ovulyatsiya vaqtida ingichka kateter yordamida bachadonga kiritiladi, urug‘lanish esa tana ichida sodir bo‘ladi. Ba’zan ovulyatsiya yengil dori bilan rag‘batlantiriladi. Usul EKO’dan arzonroq va yengilroq, lekin tuxum yo‘llari o‘tkazuvchan bo‘lishi va sperma sifati yetarli bo‘lishi kerak. Naylar bitgan, og‘ir erkaklar omili yoki yoshi katta ayollarda inseminatsiya odatda samarasiz, shuning uchun shifokor to‘g‘ridan-to‘g‘ri EKO’ni tavsiya qilishi mumkin.

Hissiy tomoni: o‘zingizni asrang

EKO jismonan ham, ruhan ham charchatadi: ukollar, tez-tez tekshiruvlar, natijani kutish, moliyaviy tashvishlar. Xavotir, uyqusizlik, jahldorlik va umidsizlik — tabiiy tuyg‘ular. Muvaffaqiyatsizlik hech kimning aybi emas. Juftlik bir-biri bilan ochiq gaplashgani, kerak bo‘lsa psixolog yoki yaqin odam yordamiga tayanishi qiyin davrdan o‘tishga yordam beradi. Uyqu, yengil harakat, muvozanatli ovqatlanish va stress boshqaruvi umumiy holatni yaxshilaydi, lekin ularni natija uchun javobgarlik deb qabul qilmaslik kerak.

O‘zbekistonda EKO qayerda va qanday

O‘zbekistonda EKO bilan reproduktologlar shug‘ullanadi. Qayerda, qanday sharoitda va qanday shartlar bilan o‘tkazish mumkinligini, shuningdek tibbiy ko‘rsatma bo‘yicha davlat tomonidan yordam imkoniyati borligini aniq aytish uchun o‘z hududingizdagi reproduktologdan so‘rang. Klinikani tanlashda litsenziya, embriologiya laboratoriyasi, shifokor tajribasi va shaffof shartnomaga e’tibor bering.

Xulosa

EKO — tuxum hujayra va spermani laboratoriyada qo‘shib, embrionni bachadonga joylashtiradigan davolash usuli. U naylar omili, erkaklar bepushtligi, endometrioz va sababi noma’lum bepushtlikda yordam beradi. Natija asosan ayolning yoshiga bog‘liq, shuning uchun reproduktologga erta murojaat qilgan ma’qul. Asosiy xavflar — OGSS va ko‘p homiladorlik, ularni kuzatuv va bitta embrion ko‘chirish orqali kamaytirish mumkin. Kuchli og‘riq, nafas qisilishi yoki hushdan ketishda 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Ko‘p beriladigan savollar

EKO og‘riqlimi?

Ukollar bir oz noqulaylik tug‘diradi, tuxum hujayralarini olish qisqa og‘riqsizlantirish ostida bajariladi, shuning uchun amaliyot vaqtida og‘riq sezilmaydi. Keyin qorin pastida tortishish bo‘lishi mumkin. Embrion ko‘chirish ko‘pchilikda og‘riqsiz o‘tadi.

EKO’dan keyin homiladorlik muddati qanday hisoblanadi?

Urug‘lanish kuniga taxminan ikki hafta qo‘shiladi, bu embrion yoshiga qarab bir oz farq qiladi. Taxminiy tug‘ruq sanasini homiladorlik kalendaridagi EKO vositasi hisoblab beradi, aniq sanani shifokor ultratovush bilan belgilaydi.

Embrion ko‘chirilgandan keyin qanday belgilar bo‘ladi?

Qorin pastida yengil tortish, ko‘krak taranglashishi, dam bo‘lish, ozgina ajralma bo‘lishi mumkin. Bular progesteron ta’siridan ham bo‘ladi, shuning uchun homiladorlikni isbotlamaydi. Aniq javobni belgilangan kunda hCG tahlili beradi.

EKO xavflimi?

Odatda xavfsiz, lekin OGSS, ko‘p homiladorlik va tuxum hujayralarini olish bilan bog‘liq kam uchraydigan asoratlar bo‘lishi mumkin. Shifokor nazorati va bitta embrion ko‘chirish xavfni kamaytiradi.

EKO’ning muvaffaqiyat darajasi qancha?

Bu har bir juftlikda alohida. Eng muhim omil ayolning yoshi: yosh oshgani sayin tirik bola tug‘ilish ehtimoli pasayadi, ayniqsa 35 yoshdan keyin. Aniq imkoniyatni faqat tekshiruvlardan so‘ng reproduktolog aytib beradi.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Dilshod PulatovD
MUALLIF

Dilshod Pulatov

Shifokor akusher-ginekolog, Jizzax shahar tug‘ruq kompleksi. Homiladorlik, ayollar salomatligi va jinsiy salomatlik mavzularida yozadi, saytdagi maqolalarni klinik tajribasi va xalqaro qo‘llanmalar bilan solishtiradi.

Ushbu sahifada

1/12
  1. EKO nima
  2. EKO kimga kerak
  3. EKO bosqichlari: qadamma-qadam
  4. EKO’dan keyin homiladorlik muddati qanday hisoblanadi
  5. EKO’dan keyingi belgilar: nimaga e’tibor berish kerak
  6. Muvaffaqiyat nimaga bog‘liq
  7. EKO xavflari va nojo‘ya ta’sirlari
  8. Inseminatsiya: soddaroq variant
  9. Hissiy tomoni: o‘zingizni asrang
  10. O‘zbekistonda EKO qayerda va qanday
  11. Xulosa
  12. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Emlash kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi