Kasallik.uz
  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Biz haqimizda
Ру
  1. Bosh sahifa
  2. Kasalliklar

Uyqusizlik sabablari: stress, depressiya va boshqa omillar

Uyqusizlik sabablari: stress, xavotir, depressiya, turmush tarzi, kasalliklar va dorilar. Uyqusizlik va depressiya qanday bog‘liq, qachon shifokor kerak.

Nozima IdrokovaN
Nozima IdrokovaYangilangan: 7-noyabr, 2026
Tahririyat tekshirgan6 daqiqada o'qiladi
4
Tunda uxlay olmay, karavotda o‘ylanib o‘tirgan ayol

Davomini o'qing

Yoga gilamchasida kechqurun bo‘shashish mashqini bajarayotgan ayol
Kasalliklar

Uyqusizlik davosi: tabiiy usullar, terapiya va dorilar o‘rni

18-aprel, 2023·6 daq
Yosh yigit shifokor bilan qorin og‘rig‘i haqida maslahatlashmoqda
Kasalliklar

Yoshlarda kolorektal saraton: belgilari va xavf omillari

27-aprel, 2023·7 daq
Depressiya belgilari va davolash haqida shifokor bilan suhbat
Kasalliklar

Depressiya: belgilari, sabablari, testi va davolash

31-dekabr, 2022·10 daq
Xotirjam odam ertalab bog'da yurib, tabiatdan zavq olmoqda
Kasalliklar

Depressiyani tabiiy davolash: 11 ta ishonchli usul

31-dekabr, 2022·6 daq
Depressiya va jismoniy mashqlar: ochiq havoda yugurayotgan ayol
Kasalliklar

Depressiya va jismoniy mashqlar: foyda, ilmiy asos va tavsiyalar

18-aprel, 2023·7 daq
Diqqat bilan shaxmat o‘ynab, miyasini mashq qildirayotgan yigit
Sog'lom turmush

Stressning organizmga ta’siri: qanday stress miya uchun foydali

27-aprel, 2023·7 daq

Sayt pastki qismi

Kasallik.uz

Kasalliklar, ularning belgilari, sabablari, tashxis va davolash usullari haqida o'zbek va rus tillarida sodda va ishonchli ma'lumotlar.

РусскийO'zbekcha

Sayt

  • Bosh sahifa
  • Dorilar
  • Statistika
  • Maqolalar
  • Bo'limlar
  • Homiladorlik kalendari
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi
  • Mualliflar

Loyiha

  • Biz haqimizda
  • Tahririyat
  • Tahririyat siyosati
  • Aloqa

Huquqiy ma'lumot

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Tibbiy ogohlantirish
  • Cookie siyosati

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Batafsil

© 2026 Kasallik.uz. Barcha huquqlar himoyalangan.

Materiallardan foydalanilganda Kasallik.uz saytiga faol havola berilishi shart.

Bosh sahifaMavzular
Dorilar
Mundarija▾
  1. Uyqusizlik nima
  2. Uyqusizlikning asosiy sabablari
  3. Uyqusizlik va depressiya: ikki tomonlama aloqa
  4. «Uxlay olmayman» qo‘rquvi: uyqusizlik qanday surunkali tus oladi
  5. Turli yoshda uyqusizlik sabablari
  6. Sababni qanday aniqlash mumkin
  7. Uyqusizlikni yengish yo‘llari
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Uyqusizlik — eng ko‘p uchraydigan shikoyatlardan biri. Kimdir uzoq vaqt uxlay olmaydi, kimdir tunda tez-tez uyg‘onadi, yana kimdir tongda juda erta uyg‘onib, qayta uxlay olmaydi. Uyqusizlik sabablari juda xilma-xil: kundalik stress va noto‘g‘ri odatlardan tortib, depressiya va boshqa kasalliklargacha. Sababni bilish to‘g‘ri yordam topishning birinchi qadami.

Ayniqsa uyqusizlik va depressiya o‘rtasidagi bog‘liqlik muhim: ular ko‘pincha birga uchraydi va bir-birini kuchaytiradi. Ushbu maqolada uyqusizlikning asosiy sabablarini, depressiya bilan qanday bog‘liqligini va qaysi belgilarda shifokor yordami zarurligini ko‘rib chiqamiz.

Uyqusizlik nima

Uyqusizlik (insomniya) — uxlash uchun imkoniyat bo‘la turib, uxlab qolish, uyquni saqlash qiyinligi yoki juda erta uyg‘onish, buning natijasida esa kunduzi charchoq, diqqat pasayishi, asabiylik kabi muammolar paydo bo‘lishi.

  • O‘tkir uyqusizlik — bir necha kun yoki haftalar davom etadi, ko‘pincha aniq stressli voqea bilan bog‘liq: imtihon, ishdagi muammo, yo‘qotish, kasallik.
  • Surunkali uyqusizlik — haftada bir necha kecha va bir necha oy davomida kuzatiladi. Bu holatda dastlabki sabab o‘tib ketgan bo‘lsa ham, uyqu haqidagi xavotir va noto‘g‘ri odatlar muammoni ushlab turadi.

Uyqusizlikning asosiy sabablari

Ruhiy omillar

  • Stress — ish, o‘qish, oila, moliyaviy muammolar. Stress gormonlari organizmni «hushyor» holatda ushlab turadi.
  • Xavotir — yotoqda fikrlar to‘xtamay aylanishi, ertangi kun haqida tashvish.
  • Depressiya — ko‘pincha erta tongda uyg‘onish va qayta uxlay olmaslik bilan kechadi, ba’zan esa aksincha, ortiqcha uyquchanlik bo‘ladi.
  • Ruhiy jarohatdan keyingi holatlar — dahshatli tushlar, tunda qo‘rquv bilan uyg‘onish.

Turmush tarzi va odatlar

  • notekis uyqu tartibi, kech yotish, smenali ish;
  • kechqurun kofein, nikotin, spirtli ichimliklar;
  • kech tungacha telefon va kompyuter;
  • kunduzgi uzoq uyqu, kam jismoniy faollik;
  • kechqurun og‘ir ovqat.

Tibbiy sabablar

  • surunkali og‘riq — bo‘g‘im, bel, bosh og‘rig‘i;
  • yurak va o‘pka kasalliklari, yo‘tal, nafas qisilishi;
  • qizilo‘ngachga kislota qaytishi;
  • tungi siydik ajralishi, prostata kasalliklari;
  • qalqonsimon bez faoliyatining oshishi;
  • uyqu apnoesi va bezovta oyoqlar sindromi;
  • menopauza va homiladorlik bilan bog‘liq o‘zgarishlar.

Dorilar va moddalar

Ba’zi antidepressantlar, qon bosimi dorilari, glyukokortikoidlar, burun bitishiga qarshi vositalar, ba’zi astma dorilari va boshqa preparatlar uyquga ta’sir qilishi mumkin. Shuningdek, tinchlantiruvchi yoki uxlatuvchi dorilarni birdan to‘xtatish ham vaqtincha uyqusizlikka olib keladi. Dorilarni o‘zingiz bekor qilmang — shifokor bilan muhokama qiling.

Muhit

Shovqin, yorug‘lik, issiq yoki sovuq xona, noqulay to‘shak, yonidagi odamning xurragi ham uyquni sezilarli buzadi.

Uyqusizlik va depressiya: ikki tomonlama aloqa

Depressiyaga chalingan odamlarning ko‘pchiligida uyqu buziladi. Ammo bog‘liqlik faqat bir tomonlama emas: uzoq davom etgan uyqusizlikning o‘zi ham kelajakda depressiya rivojlanish xavfini oshiradi. Uyqu yetishmaganda his-tuyg‘ularni boshqarish qiyinlashadi, salbiy fikrlar kuchayadi, energiya kamayadi.

Depressiya bor-yo‘qligini quyidagi belgilar bo‘yicha taxmin qilish mumkin, agar ular kamida ikki hafta davom etsa:

  • doimiy tushkun kayfiyat yoki bo‘shliq hissi;
  • ilgari yoqqan narsalarga qiziqishning yo‘qolishi;
  • holsizlik, kuchsizlik;
  • ishtaha va vaznning o‘zgarishi;
  • o‘zini aybdor yoki keraksiz his qilish;
  • diqqatni jamlay olmaslik;
  • hayotning ma’nosizligi haqidagi fikrlar.

Agar uyqusizlik bunday belgilar bilan birga kechsa, faqat uxlatuvchi vosita yordam bermaydi — depressiyani davolash kerak. Yaxshi xabar shuki, depressiyani davolash ko‘pincha uyquni ham yaxshilaydi, uyqusizlikni maxsus davolash esa depressiya belgilarini yengillashtirishga yordam berishi mumkin.

«Uxlay olmayman» qo‘rquvi: uyqusizlik qanday surunkali tus oladi

Ko‘pincha uyqusizlik biror stress bilan boshlanadi, keyin esa o‘zini o‘zi ushlab turadigan doiraga aylanadi. Bir necha yomon tundan so‘ng odam kechqurun «bugun ham uxlay olmasam-chi?» deb xavotirlana boshlaydi. Bu xavotir asab tizimini hushyor holatga keltiradi va uxlab qolishni yanada qiyinlashtiradi. Odam yotoqda uzoq yotadi, soatga qaraydi, kunduzi esa yo‘qotilgan uyquni to‘ldirish uchun uxlab oladi yoki ko‘p qahva ichadi. Natijada ichki soat buziladi va muammo kuchayadi.

Shu sababli surunkali uyqusizlikni davolashda faqat dastlabki sababni emas, balki uyqu haqidagi noto‘g‘ri fikrlar va odatlarni ham o‘zgartirish muhim.

Turli yoshda uyqusizlik sabablari

  • Bolalar va o‘smirlar: kechki ekran vaqti, notekis tartib, maktab bilan bog‘liq stress, o‘smirlarda ichki soatning kechga surilishi.
  • Ayollar: hayz sikli, homiladorlik, tug‘ruqdan keyingi davr va menopauza bilan bog‘liq gormonal o‘zgarishlar.
  • Keksalar: uyquning yuzakilashishi, tungi siydik ajralishi, og‘riq, ko‘p dori qabul qilish, yolg‘izlik.

Sababni qanday aniqlash mumkin

Ikki hafta davomida uyqu kundaligini yuriting: yotish va turish vaqti, tunda uyg‘onishlar, kofein va spirtli ichimliklar, dorilar, kayfiyat va kunduzgi holat. Yaqinlaringizdan xurrak va nafas to‘xtashi haqida so‘rang. Shifokor ushbu ma’lumotlar, suhbat va ko‘rik asosida, kerak bo‘lsa, qon tahlillari yoki uyqu tekshiruvini buyurib, sababni aniqlaydi.

Uyqusizlikni yengish yo‘llari

  • har kuni bir xil vaqtda turing va yoting;
  • tushdan keyin kofeindan, kechqurun spirtli ichimliklardan voz keching;
  • yotishdan bir soat oldin ekranlarni chetga qo‘ying;
  • yotoqda uzoq uyg‘oq yotmang — uyqu kelmasa, turib, tinch ish qiling;
  • kunduzi jismoniy faol bo‘ling va ochiq havoda yuring;
  • stressni boshqarish usullarini o‘rganing: nafas mashqlari, sayr, yaqinlar bilan suhbat.

Surunkali uyqusizlikda kognitiv-xulq terapiyasi eng samarali usullardan hisoblanadi. Depressiya yoki xavotirda psixoterapiya va kerak bo‘lsa, shifokor tanlagan dori-darmon qo‘llanadi. Uxlatuvchi dorilarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilish tavsiya etilmaydi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak

  • uyqusizlik haftada bir necha marta bo‘lib, bir necha haftadan ortiq davom etsa;
  • kunduzgi charchoq ish, o‘qish yoki transport boshqarishga xalaqit bersa;
  • uyqusizlik tushkunlik, qiziqishning yo‘qolishi, kuchli xavotir bilan birga kechsa;
  • baland xurrak, uyquda nafas to‘xtashi kuzatilsa;
  • uyqusizlik og‘riq yoki boshqa kasallik belgilari bilan bog‘liq bo‘lsa;
  • yangi dori boshlagandan keyin uyqu buzilsa.

Oilaviy poliklinikadagi shifokor sababni aniqlaydi va kerak bo‘lsa, psixoterapevt, psixiatr yoki nevrologga yo‘naltiradi. Agar o‘zingizga zarar yetkazish yoki hayotdan ketish fikrlari paydo bo‘lsa, buni yashirmang: darhol yaqinlaringizga ayting va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.

Xulosa

Uyqusizlik sabablari stress va noto‘g‘ri odatlardan tortib, depressiya, surunkali kasalliklar va dorilargacha bo‘lishi mumkin. Uyqusizlik va depressiya bir-birini kuchaytiradi, shuning uchun uzoq davom etgan uyqu buzilishiga, ayniqsa kayfiyat o‘zgarishi bilan birga kechsa, jiddiy qarash kerak. Sababni aniqlash va uni davolash — tinch uyquni qaytarishning eng ishonchli yo‘li.

Mavzuga yaqin maqolalar: xavotir buzilishi.

Mavzuga yaqin maqolalar: xurrak otish va uyqu apnoesi.

Ko‘p beriladigan savollar

Uyqusizlik depressiya belgisi bo‘lishi mumkinmi?

Ha, uyqu buzilishi depressiyaning ko‘p uchraydigan belgilaridan biri, ayniqsa erta tongda uyg‘onish. Agar u tushkun kayfiyat va qiziqishning yo‘qolishi bilan birga kechsa, shifokorga murojaat qilish kerak.

Stressdan keyingi uyqusizlik o‘tib ketadimi?

Ko‘pincha stressli vaziyat o‘tgach, uyqu bir necha kun yoki haftada tiklanadi. Agar uyqusizlik bir necha haftadan ortiq davom etsa, u surunkali tus olishi mumkin va mutaxassis yordami kerak.

Qaysi dorilar uyqusizlikka sabab bo‘ladi?

Ba’zi antidepressantlar, glyukokortikoidlar, burun bitishiga qarshi vositalar va boshqa dorilar uyquga ta’sir qilishi mumkin. Dorini o‘zingiz to‘xtatmang, uni shifokor bilan muhokama qiling.

Uyqusizlikni dorisiz davolash mumkinmi?

Ko‘p hollarda ha. Uyqu gigiyenasi va kognitiv-xulq terapiyasi surunkali uyqusizlikda samarali hisoblanadi. Sabab kasallik bo‘lsa, uni davolash ham zarur.

Bu maqola sizga foydali bo'ldimi?

Foydali bo‘lsa, yaqinlaringizga ham yuboring:

TelegramWhatsApp

Muhim eslatma

Saytdagi ma'lumotlar faqat tanishish uchun mo'ljallangan va shifokor maslahati, tashxisi yoki davolashining o'rnini bosmaydi. Sog'lig'ingiz bilan bog'liq har qanday savol bo'yicha mutaxassisga murojaat qiling. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qo'ng'iroq qiling. Tibbiy ogohlantirish

Shoshilinch holatda — 103
Nozima IdrokovaN
MUALLIF

Nozima Idrokova

Ushbu sahifada

1/10
  1. Uyqusizlik nima
  2. Uyqusizlikning asosiy sabablari
  3. Uyqusizlik va depressiya: ikki tomonlama aloqa
  4. «Uxlay olmayman» qo‘rquvi: uyqusizlik qanday surunkali tus oladi
  5. Turli yoshda uyqusizlik sabablari
  6. Sababni qanday aniqlash mumkin
  7. Uyqusizlikni yengish yo‘llari
  8. Qachon shifokorga murojaat qilish kerak
  9. Xulosa
  10. Ko‘p beriladigan savollar

Foydali kalkulyatorlar

  • Homiladorlik kalendari
  • Tana vazni indeksi
  • Ovulyatsiya kalendari
  • O'g'il yoki qiz kalendari
  • Kaloriya kalkulyatori
  • Bolalar uchun dori dozasi