Chaqaloq yig‘lagan yoki zo‘riqqan paytda kindigi o‘rnida yumshoq do‘mboq bo‘rtib chiqadi, tinchlanganda esa yo‘qolib qoladi. Ko‘p ota-onalar buni birinchi marta ko‘rib qattiq qo‘rqib ketishadi. Kattalarda ham shunday holat uchraydi: tarang ko‘tarilganda yoki yo‘talganda kindik yonida bo‘rtma paydo bo‘ladi. Bu kindik churrasi — qorin old devoridagi kindik halqasi sohasidagi nuqson, uning orqali ichki a’zolar yoki ichak ilmog‘i, yog‘ to‘qimasi teri ostiga chiqadi.
Yaxshi xabar shuki, chaqaloqlardagi kindik churrasi ko‘pincha xavfsiz va o‘zi yo‘qoladi. Kattalarda esa vaziyat boshqacha: bu yerda churra odatda o‘zi yopilmaydi va ko‘pincha operatsiya kerak bo‘ladi. Quyida ikkala holat, noto‘g‘ri xalq usullari va shoshilinch belgilar haqida yozamiz.
Kindik churrasi nima
Kindik — bachadonda bola ona bilan bog‘langan kindik tizimchasi o‘tgan joy. Tug‘ilgandan keyin bu teshik asta-sekin yopilib, qorin devorining mushak-pay qavati (oq chiziq) bilan mustahkamlanadi. Agar teshik to‘liq yopilmasa yoki keyinchalik zaiflashsa, ichki bosim ta’sirida u yerdan churra xaltasi bo‘rtib chiqadi. Xalta ichida ko‘pincha charvi (qorin pardasi yog‘i) yoki ichak qismi bo‘ladi.
Operatsiyada aynan churra darvozasi (kindik halqasi) yopiladi, shuning uchun uning kattaligi davolash tanlovida eng muhim ko‘rsatkich hisoblanadi.
Chaqaloqlarda kindik churrasi
Bolalarda kindik churrasi juda keng tarqalgan. Ayniqsa chala tug‘ilgan va tug‘ilganda vazni kam bo‘lgan chaqaloqlarda tez-tez uchraydi. Qizlar va o‘g‘il bolalarda deyarli teng uchraydi. Chaqaloqda qorin devori mushaklari hali yetarli kuchga ega emas, yig‘lash, yo‘tal va qabziyat paytida qorin ichi bosimi ko‘tarilib, kindik halqasi orqali bo‘rtma hosil bo‘ladi.
Belgilari
- kindik sohasida yumshoq, bosilganda ichkariga kirib ketadigan do‘mboq;
- bo‘rtma yig‘lash, zo‘riqish, yo‘tal paytida kattalashadi, bola tinch yotganda kichrayadi yoki yo‘qoladi;
- teri ustidan odatda qizarish va og‘riq bo‘lmaydi, bola bezovtalanmaydi;
- bo‘rtma o‘lchami bir necha millimetrdan 3–5 sm gacha yetishi mumkin.
Odatda bola churradan og‘riq sezmaydi, ovqatlanishi va uyqusi buzilmaydi. Tashxisni shifokor qorinni ko‘rib, paypaslab qo‘yadi; ko‘pincha qo‘shimcha tekshiruv talab qilinmaydi, kerak bo‘lsa ultratovush o‘tkaziladi.
Churra o‘zi yo‘qoladimi
Ha, ko‘pchilik bolalarda yo‘qoladi. Qorin devori mushaklari mustahkamlanib, kindik halqasi bola o‘sgan sari torayadi. Tadqiqotlarga ko‘ra, kichik churralarning katta qismi 3–5 yoshga kelib o‘zi yopiladi, ba’zilari esa maktab yoshigacha davom etadi. Halqa qanchalik kichik bo‘lsa (taxminan 1 sm dan kam), o‘z-o‘zidan yopilish ehtimoli shunchalik yuqori. Katta halqali (taxminan 1,5–2 sm dan ortiq) churralar esa ko‘proq saqlanib qoladi.
Shuning uchun kichik bolalarda tinch kuzatish — asosiy yo‘l. Pediatr yoki bolalar jarrohi bolani vaqti-vaqti bilan ko‘rib turadi va halqa o‘lchamining o‘zgarishini baholaydi.
Nima qilish mumkin va nima mumkin emas
Xalq orasida kindikka tanga qo‘yib bog‘lash, keng yopishqoq plastir yopishtirish, belbog‘ yoki qattiq mato bilan tortish, «churrani bosib kirgizish» keng tarqalgan. Bu usullar churrani davolamaydi va zararli bo‘lishi mumkin:
- tanga va yopishqoq plastir nozik teri ostida tirnash, yara va infeksiya keltirib chiqaradi;
- qattiq bog‘lam qorin ichi bosimini oshiradi va bolaning nafasiga xalaqit beradi;
- ular churra yo‘qolishiga hech qanday ta’sir qilmaydi, ko‘rsatilgan «natija» odatda bolaning o‘sishi bilan bog‘liq.
Bola yig‘laganda churra chiqib turishi tabiiy; uni «yig‘latmaslik» uchun alohida choralar kerak emas. Yetarli suyuqlik, qabziyatni oldini olish va bolani qorni bilan yotqizib mushaklarini mustahkamlashga yordam beruvchi o‘yinlar (hushyor holatda, ota-ona nazoratida) foydali. Lekin bu churra yo‘qolishini tezlashtirishi isbotlanmagan.
Chaqaloqlarda churra qachon operatsiya qilinadi
Bolalarda kindik churrasi operatsiyasi shoshilinch emas, u rejali bajariladi. Odatda quyidagi hollarda tavsiya etiladi:
- churra 4–5 yoshdan keyin ham yopilmagan bo‘lsa;
- kindik halqasi katta (taxminan 1,5–2 sm dan ortiq) va yillar davomida torayish belgisi yo‘q bo‘lsa;
- churra bola o‘sgani sayin kattalashib borayotgan bo‘lsa;
- to‘qilib qolish (qisilish) bo‘lgan bo‘lsa yoki churra tez-tez og‘riq berayotgan bo‘lsa;
- bolaga yoki ota-onaga kosmetik jihatdan ruhiy noqulaylik tug‘dirayotgan bo‘lsa (maktab yoshida).
Operatsiya bolalarda qisqa, odatda umumiy og‘riqsizlantirish ostida bajariladi va ko‘pincha o‘sha kuni uyga javob beriladi. Kichik kesma kindik atrofida qilinadi, churra xaltasi ichkariga kiritiladi va halqa o‘z to‘qimasi bilan tikiladi. Setka bolalarda odatda kerak emas.
Kattalarda kindik churrasi
Kattalarda kindik churrasi chaqaloqlardan farq qiladi: ular o‘zi yopilmaydi, aksincha, asta-sekin kattalashishga moyil. Kattalardagi kindik churralarining ko‘pchiligi umr bo‘yi shakllangan qorin devori zaifligi yoki qorin ichi bosimi uzoq vaqt yuqori bo‘lishi tufayli paydo bo‘ladi.
Sabablari va xavf omillari
- homiladorlik va ko‘p marta tug‘ish — qorin devori cho‘ziladi, mushak-pay qavati zaiflashadi. Bu haqida homiladorlik kalendari sahifamizda ham yozganmiz;
- ortiqcha vazn va semizlik — qorin ichi yog‘i bosimni doimiy oshiradi;
- assit (qorin bo‘shlig‘ida suyuqlik to‘planishi), masalan jigar sirrozi yoki yurak yetishmovchiligida — bosim keskin ko‘tariladi;
- surunkali yo‘tal, qabziyat, siydik chiqarishda zo‘riqish (masalan, prostata kattalashganda);
- og‘ir yuk ko‘tarish, og‘ir jismoniy mehnat;
- qorindagi avvalgi operatsiyalar va chandiqlar;
- katta yoshda mushak va biriktiruvchi to‘qima kuchsizlanishi, chekish.
Belgilari
Kattalarda ham asosiy belgi — kindik yonidagi bo‘rtma. U ko‘pincha tik turganda, yo‘talganda, yuk ko‘targanda yaqqol bilinadi va yotganda kichrayadi. Boshqa belgilar:
- kindik sohasida tortuvchi yoki bosuvchi og‘riq, ayniqsa jismoniy zo‘riqishdan keyin;
- bo‘rtma ustidagi teri cho‘zilib, yupqalashadi, ba’zan yaltiraydi;
- vaqt o‘tishi bilan bo‘rtma kattalashib, uni qo‘l bilan butunlay ichkariga kirgizish qiyinlashadi;
- ovqatdan keyin og‘irlik, dam bo‘lish — ichak ilmog‘i churra xaltasida turib qolsa.
Kindik atrofi og‘rig‘ining boshqa sabablari ham juda ko‘p, ular haqida qorin og‘rig‘i sabablari maqolamizda batafsil bor. Agar og‘riq to‘satdan boshlansa, kuchayib borsa va qusish bilan birga kelsa, bu churradan tashqari boshqa shoshilinch holat bo‘lishi mumkin.
Kindik churrasi va qorin to‘g‘ri mushaklari diastazi: farqi
Qorin to‘g‘ri mushaklari diastazi — qorin devorining o‘rta chizig‘ida ikkala to‘g‘ri mushak orasidagi masofa kengayishi. Bu tekis uzunchoq bo‘rtma shaklida, ko‘pincha kindikdan yuqorida va pastda kuzatiladi, asosan homiladorlikdan keyin yoki semirishda paydo bo‘ladi. Diastazda aniq churra darvozasi yo‘q: mushaklar orasidagi qorin devori faqat cho‘zilgan, teshik hosil bo‘lmagan.
Kindik churrasida esa kindik halqasida aniq, cheklangan teshik bor va undan yumaloq do‘mboq chiqadi. Ikkalasi bir vaqtda ham bo‘lishi mumkin. Farqi muhim, chunki diastaz to‘qilib qolmaydi va odatda faqat mashqlar yoki kosmetik tuzatish bilan boshqariladi, churra esa operatsiya talab qilishi mumkin. Aniq farqni ko‘rik va ultratovush bilan shifokor belgilaydi.
Bandaj kindik churrasi uchun yordam beradimi
Kindik churrasi uchun bandaj (churra kamari) churrani davolamaydi, u faqat vaqtincha, noqulaylikni kamaytirish uchun ishlatiladi. Kattalarda bandaj qorin devorini tashqaridan ushlab turib, og‘riqni kamaytirishi mumkin, ayniqsa operatsiyani kutayotgan yoki operatsiyaga qarshi ko‘rsatma bor bemorlarda. Lekin uni doimiy kiyish qorin devori mushaklarini yanada zaiflashtirishi, teri tirnalishiga olib kelishi mumkin.
Bandajni shifokor tavsiyasiga ko‘ra, to‘g‘ri o‘lchamda tanlash kerak: yotgan holatda churrani ichkariga kirgizib, keyin kiyiladi. Chaqaloqlarda bandaj odatda tavsiya etilmaydi — u bolaning o‘sishiga xalaqit beradi va natija bermaydi.
To‘qilib qolish: shoshilinch yordam belgilari
Churraning eng xavfli asorati — to‘qilib qolish (qisilish, inkarseratsiya). Bunda churra halqasi ichak ilmog‘ini qisib qo‘yadi, uning qon aylanishi buziladi va ichak to‘qimasi nobud bo‘la boshlaydi. Bu shoshilinch jarrohlik yordamini talab qiladi. Kattalarda, ayniqsa katta churralarda va kichik halqada bu xavf yuqori, chaqaloqlarda esa nisbatan kam uchraydi.
Quyidagi belgilar paydo bo‘lsa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki yaqin shifoxonaga boring:
- churra to‘satdan qattiq, tarang bo‘lib qoldi, yotganda ham, bosganda ham ichkariga kirmayapti;
- bo‘rtma o‘ta og‘riqli, ustidagi teri qizargan, ko‘kimtir yoki to‘q rangga kirgan;
- kuchli qorin og‘rig‘i, ko‘ngil aynishi, qusish;
- gaz va axlat chiqishining to‘xtashi, qorin dam bo‘lishi;
- harorat ko‘tarilishi, bolaning to‘xtovsiz yig‘lashi, beqarorligi va ovqatdan bosh tortishi.
Bunday holatda churrani o‘zingiz bosib kirgizishga urinmang, issiq qo‘ymang va og‘riq qoldiruvchi bilan kutib o‘tirmang. Qisilgan ichak soatlar ichida shikastlanishi mumkin.
Kattalarda operatsiya: qachon va qanday
Kattalardagi kindik churrasi o‘zi yo‘qolmaydi. Alomatsiz kichik churra bo‘lsa, shifokor ba’zan kuzatishni taklif qiladi, ammo ko‘p hollarda reja asosida operatsiya tavsiya etiladi. Ayniqsa quyidagi hollarda:
- og‘riq beradigan yoki kattalashayotgan churra;
- churra asoratlangan (to‘qilib qolgan) bo‘lsa — shoshilinch operatsiya;
- kundalik faoliyatni cheklayotgan, tashqi ko‘rinishi bilan bezovta qilayotgan churra.
Rejali operatsiyadan oldin semizlikni kamaytirish, chekishni tashlash, qandli diabet va surunkali yo‘talni nazorat qilish tavsiya etiladi: bu churra qaytalanish xavfini kamaytiradi. Semizlikka baho berish uchun tana vazni indeksi kalkulyatoridan foydalanish mumkin.
Operatsiya turlari
Zamonaviy usul — setka bilan plastika (alloplastika). Churra darvozasi yopiladi va unga maxsus yengil sintetik to‘r (setka) qo‘yiladi: bu qaytalanishni tikuvdan ko‘ra sezilarli kamaytiradi. Kichik (taxminan 1–2 sm gacha) churralarda ba’zida faqat tikuv bilan yopish (o‘z to‘qimasi bilan plastika) mumkin, biroq kattaroq churralarda setka standart hisoblanadi.
- ochiq usul — kindik atrofida kichik kesma orqali bajariladi;
- laparoskopik usul — bir necha kichik teshik orqali, ayniqsa katta yoki takroriy churralarda;
- og‘riqsizlantirish: umumiy yoki, ba’zi hollarda, mintaqaviy.
Tanlovni jarroh churra o‘lchami, bemorning umumiy holati va tanasi xususiyatlariga qarab qiladi. Operatsiya ko‘pincha bir kunlik shifoxona sharoitida bajariladi.
Operatsiyadan keyin tiklanish
- yengil yurish birinchi kunlardanoq tavsiya etiladi: bu qon aylanishi va tromboz oldini olishga yordam beradi;
- taxminan 4–6 hafta davomida og‘ir yuk ko‘tarishdan saqlaning (odatda 5 kg dan ortiq narsa), jarroh aniq muddatni aytadi;
- yo‘talni, qabziyatni oldini oling, suyuqlik va tolali ovqat ichak harakatiga yordam beradi;
- yengil ish ko‘pincha 1–2 haftada, jismoniy og‘ir ish va sport 4–8 haftadan keyin boshlanadi;
- jarrohlik joyi sog‘ayishi uchun chekmang va tikuvlarni toza, quruq saqlang.
Shuningdek, operatsiyadan keyin harorat ko‘tarilishi, kesma atrofida kuchayib borayotgan qizarish, shish, yiringli ajralma yoki yana bo‘rtma paydo bo‘lishi — shifokorga murojaat qilish uchun sabab. Churralar haqida umumiy ma’lumot uchun chov churrasi va umurtqa churrasi maqolalarimizni ham o‘qishingiz mumkin: nomi o‘xshash bo‘lsa-da, bular butunlay boshqa holatlar.
Xulosa
Kindik churrasi chaqaloqlarda ko‘pincha xavfsiz holat: kichik churralarning aksariyati bola o‘sgan sari 3–5 yoshgacha o‘zi yopiladi, shuning uchun tanga, yopishqoq plastir va qattiq bog‘lamlar kabi usullar kerak emas, ba’zan zararli. Bola 4–5 yoshdan oshgan, halqa katta yoki churra kattalashayotgan bo‘lsa, rejali operatsiya o‘ylab ko‘riladi. Kattalarda churra o‘zi yopilmaydi va ko‘pincha setka bilan plastika kerak bo‘ladi, bandaj esa faqat vaqtinchalik yordam. Asosiy xavfli asorat — to‘qilib qolish; qattiq, og‘riqli, ichkariga kirmaydigan bo‘rtma, qusish va gaz chiqmasligi bo‘lsa, kutmasdan 103 ga qo‘ng‘iroq qiling.
Ko‘p beriladigan savollar
Chaqaloqlarda kindik churrasi o‘zi yo‘qoladimi?
Ko‘pchilik hollarda ha. Kichik churralarning aksariyati bola o‘sgan sari, odatda 3–5 yoshgacha o‘zi yopiladi. Halqa katta bo‘lsa, churra uzoqroq saqlanishi mumkin va kuzatuv hamda ba’zan operatsiya kerak bo‘ladi.
Kindik churrasining belgilari qanday?
Kindik sohasida yumshoq do‘mboq paydo bo‘ladi: yig‘lash, yo‘tal va zo‘riqishda kattalashadi, tinch yotganda kichrayadi. Odatda og‘riq va teri qizarishi bo‘lmaydi. Qattiq, og‘riqli, qizargan va ichkariga kirmaydigan bo‘rtma — shoshilinch holat belgisi.
Kindik churrasini uyda qanday davolash mumkin?
Uyda churrani davolab bo‘lmaydi. Tanga qo‘yish, plastir yopishtirish va qattiq bog‘lash yordam bermaydi va zararli. Chaqaloqda odatda kuzatish yetarli, kattalarda esa jarroh ko‘rigi va, ko‘pincha, operatsiya zarur.
Ayollarda kindik churrasi nima uchun paydo bo‘ladi?
Ayollarda eng ko‘p sabab — homiladorlik va tug‘ruq, undan tashqari ortiqcha vazn, og‘ir yuk ko‘tarish, surunkali yo‘tal va qabziyat. Ko‘p marta tug‘ilgan va tez semirgan ayollarda xavf yuqoriroq. Churra aniqlansa, kelajakdagi homiladorlikni rejalashdan oldin jarrohga ko‘rsatgan ma’qul.
Kindik churrasi operatsiyasi qachon kerak?
Bolalarda — 4–5 yoshdan keyin ham yopilmagan, halqasi katta yoki kattalashayotgan, og‘riq yoki to‘qilib qolish bo‘lgan churra uchun. Kattalarda churra o‘zi yo‘qolmagani uchun ko‘pincha rejali operatsiya, to‘qilib qolganda esa shoshilinch operatsiya tavsiya etiladi.







