So‘nggi yillarda shifokorlar bolalarda miyopi, ya’ni yaqinni yaxshi, uzoqni esa xira ko‘rish holati tobora ko‘p uchrayotganini qayd etmoqda. Ilgari ko‘zoynak taqadigan bola sinfda kam bo‘lgan bo‘lsa, bugun bu manzara ancha o‘zgargan. Mutaxassislar buning asosiy sabablaridan biri sifatida bolalarning ochiq havoda kam bo‘lishi va ko‘zni uzoq vaqt yaqin masofaga tikishini ko‘rsatadi.
Yaxshi xabar shuki, ota-onalar bolaning ko‘rishini himoya qilish uchun ko‘p narsa qila oladi. Ochiq havoda o‘ynash, ekran vaqtini cheklash, to‘g‘ri yoritish va muntazam ko‘z tekshiruvi miyopi rivojlanishini kechiktirish yoki sekinlashtirishga yordam beradi. Quyida miyopi nima, uni qanday aniqlash va bolani qanday himoya qilish haqida batafsil gaplashamiz.
Miyopi nima
Miyopi yoki yaqindan ko‘rish — ko‘zning sinish nuqsoni. Sog‘lom ko‘zda tasvir to‘r pardaning ustida aniq hosil bo‘ladi. Miyopida esa ko‘z soqqasi oldindan orqaga qarab biroz uzunroq bo‘ladi yoki ko‘zning optik kuchi ortiqcha bo‘ladi. Natijada uzoqdagi narsalarning tasviri to‘r pardaning oldida hosil bo‘ladi va xira ko‘rinadi.
Bolalarda miyopi ko‘pincha maktab yoshida boshlanadi va bola o‘sgan sari kuchayishi mumkin, chunki ko‘z soqqasi ham o‘sishda davom etadi. Miyopi qanchalik erta boshlansa, u odatda shunchalik kuchliroq darajaga yetishi ehtimoli ko‘proq. Shuning uchun uni erta aniqlash va rivojlanishini sekinlashtirish muhim.
Nima uchun bu muhim
Yengil miyopi ko‘zoynak bilan oson tuzatiladi. Ammo yuqori darajadagi miyopi kattalik davrida to‘r parda ko‘chishi, glaukoma va boshqa jiddiy ko‘z kasalliklari xavfini oshiradi. Bolalikda miyopi rivojlanishini sekinlashtirish kelajakda ko‘zni himoya qilishga xizmat qiladi.
Bolalarda miyopi sabablari
- Irsiyat. Ota-onadan biri yoki ikkalasi miyopiyaga ega bo‘lsa, bolada ham rivojlanish ehtimoli yuqori.
- Ochiq havoda kam bo‘lish. Kunduzgi tabiiy yorug‘lik ko‘z soqqasining haddan tashqari cho‘zilishini to‘xtatishda muhim rol o‘ynaydi deb hisoblanadi.
- Uzoq vaqt yaqin masofada ishlash. Telefon, planshet, kompyuter, kitob va daftarga tanaffussiz uzoq tikilish.
- Noto‘g‘ri yoritish. Xira yorug‘likda o‘qish va yozish ko‘zni ko‘proq zo‘riqtiradi.
- Kitob yoki ekranni juda yaqin ushlash.
Ochiq havo va quyosh yorug‘ligining ahamiyati
Tadqiqotlar ko‘rsatishicha, ochiq havoda ko‘proq vaqt o‘tkazadigan bolalarda miyopi kamroq va kechroq rivojlanadi. Buning bir nechta sababi bor deb taxmin qilinadi:
- tashqaridagi yorug‘lik xona yorug‘ligidan ancha kuchli va u ko‘z o‘sishini boshqaruvchi jarayonlarga ta’sir qiladi;
- tashqarida bola ko‘zi tabiiy ravishda uzoq masofaga qaraydi va dam oladi;
- ochiq havodagi o‘yinlar jismoniy faollikni ham oshiradi.
Bu yerda gap aynan ochiq havoda bo‘lish haqida, sport bilan shug‘ullanish shart emas. Hovlida o‘ynash, bog‘da sayr qilish, maktabga piyoda borish ham foydali. Mutaxassislar maktab yoshidagi bolalar har kuni bir necha soatni tashqarida o‘tkazishini maslahat beradi. Quyoshga bevosita qarash mumkin emas, issiq kunlarda esa bosh kiyim, soya va yetarli suv haqida unutmang.
Miyopi belgilari: ota-onalar nimaga e’tibor berishi kerak
Bolalar ko‘pincha yomon ko‘rayotganini aytmaydi, chunki dunyo ularga doim shunday ko‘ringan. Quyidagi belgilarga e’tibor bering:
- bola ko‘zini qisib qaraydi;
- televizorga yoki doskaga juda yaqin o‘tiradi;
- sinfda doskadagi yozuvni ko‘chirishda qiynaladi yoki oldingi partaga o‘tishni so‘raydi;
- ko‘zini tez-tez ishqalaydi;
- bosh og‘rig‘i va ko‘z charchashidan shikoyat qiladi;
- uzoqdagi odamlarni yoki belgilarni tanimaydi;
- o‘qish yoki o‘yinlarga qiziqishi kamayadi.
Tashxis
Miyopini oftalmolog oddiy va og‘riqsiz tekshiruvlar yordamida aniqlaydi. Ko‘rish o‘tkirligi tekshiriladi, ko‘zning sinish kuchi o‘lchanadi. Bolalarda aniq natija olish uchun ko‘pincha ko‘z akkomodatsiyasini vaqtincha bo‘shashtiruvchi tomchilar tomiziladi. Ba’zi klinikalarda ko‘z soqqasining uzunligi ham o‘lchanadi, bu miyopi rivojlanishini kuzatishda foydali.
Bola miyopi aniqlanmagan bo‘lsa ham, maktabgacha va maktab yoshida muntazam ko‘z tekshiruvidan o‘tib turishi tavsiya etiladi. Agar oilada miyopi bo‘lsa, tekshiruvlar yanada muhim.
Davolash va nazorat
Ko‘zoynak va kontakt linzalar
Miyopini tuzatishning asosiy usuli — shifokor tanlagan ko‘zoynak. U bolaga aniq ko‘rish imkonini beradi, o‘qishni osonlashtiradi va ko‘z charchashini kamaytiradi. Ko‘zoynak taqish ko‘rishni «buzadi» degan fikr noto‘g‘ri: noto‘g‘ri tanlangan yoki umuman taqilmagan ko‘zoynak bolaga zarar keltiradi.
Ko‘zoynakni shifokor qanday tavsiya qilgan bo‘lsa, shunday taqish kerak: doimiy yoki faqat uzoqqa qaraganda. Bolaga yengil, mustahkam va yuziga mos ramka tanlang, shunda u ko‘zoynakni xursandchilik bilan taqiydi. Ko‘zoynak darajasini o‘zboshimcha o‘zgartirmang va eski ko‘zoynakni tekshiruvsiz yangisiga almashtirmang.
Miyopi rivojlanishini sekinlashtiruvchi usullar
Hozirgi kunda oftalmologlar miyopi kuchayishini sekinlashtirish uchun maxsus usullarni qo‘llaydi:
- miyopi rivojlanishini nazorat qiluvchi maxsus dizayndagi ko‘zoynak linzalari;
- maxsus yumshoq kontakt linzalar yoki tunda taqiladigan ortokeratologik linzalar;
- past konsentratsiyali atropin tomchilari — faqat shifokor ko‘rsatmasi va nazorati ostida.
Qaysi usul mos kelishini bolaning yoshi, miyopi darajasi va rivojlanish tezligiga qarab faqat oftalmolog hal qiladi.
Uyda nima qilish mumkin: profilaktika
- Har kuni ochiq havoda o‘ynash vaqtini ajrating. Dam olish kunlari bog‘ yoki tabiatga chiqing.
- Ekran vaqtini cheklang. Kichik bolalar uchun ekran vaqti minimal bo‘lishi, katta bolalarda esa nazorat ostida bo‘lishi kerak.
- Tanaffuslar qoidasi. Har yigirma daqiqa yaqin ishdan keyin bola yigirma soniya davomida uzoqqa — deraza tashqarisiga qarasin.
- To‘g‘ri masofa. Kitob va daftar ko‘zdan taxminan tirsakdan kaftgacha bo‘lgan masofada tursin, telefonni yuzga yaqin tutmasin.
- Yaxshi yoritish. Uy vazifasini yorug‘ joyda, imkon qadar kunduzi deraza yonida bajaring.
- To‘g‘ri o‘tirish. Stol va stul bolaning bo‘yiga mos bo‘lsin.
- Yotishdan oldin ekransiz vaqt. Bu ham ko‘z, ham uyqu uchun foydali.
Xulosa
Bolalarda miyopi tobora ko‘p uchramoqda, lekin uning rivojlanishiga ta’sir qilish mumkin. Har kuni ochiq havoda o‘ynash, ekran vaqtini cheklash, ko‘zga tanaffus berish, to‘g‘ri yoritish va muntazam oftalmolog ko‘rigi bola ko‘rishini himoya qilishning eng oddiy va samarali yo‘llari. Miyopi aniqlansa, shifokor tavsiya qilgan tuzatish va nazorat usullarini o‘z vaqtida boshlash muhim.
Ko‘p beriladigan savollar
Bolalarda miyopi o‘tib ketadimi?
Miyopi odatda o‘z-o‘zidan o‘tib ketmaydi, chunki u ko‘z soqqasining tuzilishi bilan bog‘liq. Biroq uning rivojlanishini sekinlashtirish mumkin. Kattalikda esa shifokor ko‘rsatmasi bilan ko‘zni tuzatish usullari muhokama qilinishi mumkin.
Ko‘zoynak taqish miyopini kuchaytiradimi?
Yo‘q, to‘g‘ri tanlangan ko‘zoynak miyopini kuchaytirmaydi. Aksincha, ko‘zoynaksiz bola ko‘zini zo‘riqtiradi va o‘qishda qiynaladi. Ko‘zoynakni oftalmolog tavsiyasiga ko‘ra taqish kerak.
Ko‘z mashqlari miyopini davolaydimi?
Ko‘z mashqlari charchoqni kamaytirishi mumkin, ammo miyopini davolamaydi. Ochiq havoda ko‘proq bo‘lish va shifokor tavsiya qilgan maxsus usullar miyopi rivojlanishini sekinlashtirishda samaraliroq.
Bolani qachon birinchi marta oftalmologga ko‘rsatish kerak?
Bolaning ko‘zi chaqaloqlik davridan boshlab rejali ko‘riklarda tekshiriladi. Maktabga borishdan oldin oftalmolog ko‘rigidan o‘tish muhim. Shikoyat yoki belgilar bo‘lsa, kutmasdan murojaat qiling.







